Văn hóa, con người Hải Phòng là nền móng, là “bệ phóng” để thành phố phát triển bứt phá
Các đại biểu tham quan Khu bảo tồn cọc Cao Qùy xã Liên Khê, huyện Thủy Nguyên
(HPĐT)- Là người con của thành phố Hải Phòng, thành đạt và hiện sinh sống, làm việc tại Hà Nội nhưng Giáo sư, Tiến sĩ khoa học, Nhà giáo Nhân dân (GS.TSKH. NGND) Vũ Minh Giang, Chủ tịch Hội đồng khoa học và đào tạo (Đại học quốc gia Hà Nội), Phó chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, Phó chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam luôn hướng về thành phố quê hương với tất cả tình cảm, tâm huyết, trách nhiệm, có nhiều đóng góp thiết thực với sự phát triển của Hải Phòng. Về thăm Hải Phòng đúng dịp thành phố chuẩn bị tổ chức đại hội Đảng bộ lần thứ 16, nhiệm kỳ 2020- 2025, GS Vũ Minh Giang dành cho phóng viên Báo Hải Phòng cuộc phỏng vấn về cảm nhận thực tế; mong muốn, kỳ vọng và những ý kiến đóng góp xác đáng về định hướng phát triển Hải Phòng thời gian tới. Báo Hải Phòng trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.
Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc cùng các đồng chí lãnh đạo thành phố, các nhà khoa học và chuyên gia thăm bãi cọc Cao Quỳ, xã Liên Khê, huyện Thủy Nguyên.
- Thưa Giáo sư, gần đây, giáo sư thường xuyên về thăm và làm việc tại Hải Phòng. Giáo sư có cảm nhận như thế nào về sự phát triển của thành phố trong 5 năm qua?
- Nói về Hải Phòng trong thời gian gần đây, cụ thể là trọn nhiệm kỳ đại hội 15, không chỉ tôi là người con xa xứ cảm nhận mà đi nhiều nơi đều hết sức tự hào, vui trong lòng vì nghe được những đánh giá khách quan của các địa phương khác và người dân cả nước về sự phát triển đột phá của Hải Phòng. Chỉ trong thời gian ngắn mà Hải Phòng như “lột xác”. Sân bay, cảng biển, đường sá, hạ tầng, đô thị, nông thôn… đều khởi sắc và có diện mạo khác hẳn. Có thể nói, chỉ bằng những biện pháp diệu kỳ mới được như vậy. Kinh tế phát triển rất nhanh, mấy năm liên tục đều tăng trưởng ở mức 2 con số, dẫn đầu cả nước, tạo ấn tượng sâu sắc. Nhất là khi có thử thách đột xuất như đại dịch COVID-19, Hải Phòng vẫn luôn vững vàng, có cách giải quyết kịp thời, hiệu quả cao; Hải Phòng có cảng biển, sân bay quốc tế, người khắp nơi trên thế giới và trong nước qua lại làm việc, kinh doanh, du lịch, học tập, thăm thú nhiều, nhưng Hải Phòng lại là một trong những địa phương chống dịch giỏi nhất.
Điều đáng khâm phục là lãnh đạo Hải Phòng rất quan tâm tới các lĩnh vực mà thường trong điều kiện hiện nay nhiều người ít quan tâm là văn hóa. Tổng kết Nghị quyết 33 ngày 9-6-2014 của Ban Chấp hành Trung ương (khóa 11) về“Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”, Bộ Chính trị lưu ý nhiều địa phương chưa quan tâm tới văn hóa. Nhưng Hải Phòng thì khác, đặc biệt quan tâm với những việc làm rất thiết thực. Bởi lẽ, như Nghị quyết 33 nêu rõ: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, động lực phát triển bền vững đất nước”.
Một điều nữa cũng rất ấn tượng là khi tiếp xúc với lãnh đạo Hải Phòng, tôi cảm nhận các đồng chí có phong cách đặc biệt; chỉ đạo rất quyết liệt, hiệu quả cao. Ấn tượng hơn nữa là Hải Phòng và lãnh đạo thành phố Hải Phòng luôn mở lòng đón nhận những đóng góp của giới trí thức; của những người con Hải Phòng ở khắp nơi trên thế giới và trong nước. Trong đó, có những người trở về đầu tư, nhưng có nhiều người tham gia đóng góp bằng ý tưởng, bằng sự tư vấn cũng được hoan nghênh, đón nhận với tinh thần cầu thị sâu sắc. Tôi từng trao đổi với đồng chí Bí thư Thành ủy Lê Văn Thành là nên đưa những vấn đề này vào báo cáo như một bài học kinh nghiệm lớn trong quá trình phát triển.
Giáo sư Vũ Minh Giang cùng các đồng chí lãnh đạo thành phố và các nhà khoa học tham quan bãi cọc Cao Quỳ.
- Đại hội 16 của Đảng bộ thành phố xác định 3 trụ cột phát triển trong 5 năm tới là công nghiệp, cảng biển và du lịch. Giáo sư có điều gì tham gia thêm đối với định hướng phát triển của Hải Phòng?
- Theo tôi, định hướng phát triển của Hải Phòng là rất đúng đắn. Tôi chỉ tham gia thêm 2 vấn đề sau:
Thứ nhất, trong những năm qua, Hải Phòng luôn nhận được sự quan tâm của lãnh đạo Đảng, Chính phủ, Quốc hội. Nhưng khác với các địa phương khác, Trung ương không cho Hải Phòng tiền mà là cơ chế, chính sách để khơi dậy mọi tiềm năng vị thế của Hải Phòng, biến thành nguồn lực thực tế để phát triển. Có thể coi đây chính là “sức mạnh mềm”, có khi còn giá trị hơn tiền. Thực tế thời gian qua, Hải Phòng làm rất tốt và nên có đánh giá, tổng kết, rút ra bài học kinh nghiệm để tới đây tranh thủ nhiều hơn nữa “sức mạnh mềm”, sự hậu thuẫn của Trung ương. Theo tôi, nên đưa vấn đề này thành một nội dung để thảo luận trong đại hội để đạt kết quả cao hơn nữa.
Thứ hai, tiềm năng con người và văn hóa coi như một tài nguyên. Nếu như Hải Phòng đang xây dựng một tòa lâu đài nguy nga thì mái của tòa lâu đài đó chính là lãnh đạo và cơ chế, định hướng. Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ 16 chính là để xây dựng cái mái vững chãi và 3 trụ cột là kinh tế, xã hội, môi trường. Nhưng nền móng vững chắc lại là con người Hải Phòng, văn hóa Hải Phòng. Đây chính là nguồn tài nguyên mà nếu khai thác tốt thì còn hơn tài nguyên phi tái tạo, có mỏ này mỏ kia cũng không bằng tài nguyên con người, văn hóa Hải Phòng. Bản lĩnh, khí phách, tính chất con người Hải Phòng trọng tình, nghĩa hiệp có giá trị rất lớn. Văn hóa cũng rất phong phú, đặc sắc, đi tới đâu cũng thấy di sản. Ngay cách khu di tích bãi cọc Cao Quỳ (Thủy Nguyên) không xa thì vùng Phù Ninh cùng huyện có cả hệ thống mộ thuyền, một trong những số mộ được công nhận là bảo vật quốc gia. Điều tôi muốn nói, hướng phát triển kinh tế là đúng nhưng tất cả đều dựa trên nền con người Hải Phòng, khai thác tối đa văn hóa Hải Phòng như nền tảng tinh thần cho sự phát triển, đó là sự phát triển bền vững. Tôi rất tin với cách làm, cách tư duy, quan điểm đổi mới, sáng tạo, hành động quyết liệt của lãnh đạo Hải Phòng, thành phố hoàn toàn có đủ tiềm năng để phát triển theo hướng đó.
Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc cùng các nhà khoa học tham quan bãi cọc Cao Quỳ.
- Theo Giáo sư, sức mạnh văn hóa, con người Hải Phòng là gì?
- Sức mạnh con người Hải Phòng trước hết là ý chí; thứ hai là tinh thần cầu thị khách quan, muốn lắng nghe, muốn hội tụ những tư duy mới nhất, hay nhất, tích cực nhất để vận dụng sáng tạo trong thực tế. Chúng ta đã thấy, người tứ xứ ở đâu đến Hải Phòng cũng thành tài. Trong lịch sử có rất nhiều người tài năng như nhạc sĩ Nguyễn Đình Thi, nhạc sĩ Văn Cao, nhà văn Nguyên Hồng, kịch gia Thế Lữ… đều không phải là người Hải Phòng nhưng sống ở Hải Phòng, đã chắt lọc được những gì tinh túy nhất của mảnh đất, con người nơi đây và từ đây trở thành nhân vật nổi tiếng tầm quốc gia, quốc tế. Hải Phòng có rất nhiều người tài, đồng thời luôn mở rộng tâm hồn của mình, trọng tài, trọng nghĩa, thì đó chính là tiềm năng để chúng ta có thể khai thác và phát triển mạnh mẽ.
Nói về văn hóa Hải Phòng, chúng ta thấy rất phong phú nhưng mới ở dạng tiềm năng, tức là có rất nhiều nhưng biến thành sản phẩm văn hóa thì chưa làm được bao nhiêu. Chúng ta đã thấy, như hệ thống bãi cọc Cao Quỳ mới phát hiện, mới đầu tư xây dựng nhưng đã thu hút rất đông người dân, khách du lịch. Đây có thể coi là sự khởi đầu của sản phẩm văn hóa nhưng nếu thành phố xây dựng bảo tàng Panorama tái hiện chiến thắng của cha ông ta trước quân xâm lược phương Bắc thì giá trị lớn hơn nhiều thu hút số người tới tham quan tìm hiểu sẽ gấp rất nhiều lần. Tôi cũng đã trao đổi với đồng chí Bí thư Thành ủy Lê Văn Thành là sẵn sàng đưa doanh nghiệp vào làm, Hải Phòng không phải đầu tư nhưng phải tạo cơ chế, ưu đãi vì đầu tư văn hóa khó mang lại lợi ích hơn các lĩnh vực khác. Có nghĩa là, với các di tích, di sản văn hóa, nếu tạo thành sản phẩm văn hóa hấp dẫn có thể khai thác mang lại những giá trị, lợi ích lớn cả về giáo dục truyền thống lịch sử, kinh tế, du lịch, văn hóa… Như ở Hà Nội có Gò Đống Đa, 1 năm đông vui đúng 1 ngày là mùng 5 Tết nhưng bây giờ lãnh đạo Hà Nội đã nhìn ra và quyết định xây dựng bảo tàng dựng lại trận thắng Ngọc Hồi - Đống Đa. Hay như ở Hội An, bên cạnh xem nhà cổ thì chính quyền ở đây đã diễn thực cảnh ký ức Hội An, bán vé giá khá cao nhưng người đến xem rất đông bởi sản phẩm này đáp ứng được nhu cầu của khách tham quan muốn được sống lại khung cảnh Hội An xưa… Văn hóa là nền tảng, tài nguyên để khai thác phục vụ phát triển kinh tế và Hải Phòng nếu làm tốt chắc chắn sẽ phát triển nhanh, bền vững, bứt phá, đúng định hướng Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị đã đề ra.
- Trân trọng cảm ơn Giáo sư.