Nhóm “Bộ tứ kim cương” họp Ngoại trưởng : Tầm nhìn mới cho cuộc chơi mới
"Bộ tứ kim cương" nhóm họp lần đầu hồi tháng 9-2019 tại New York (Mỹ).
Cuộc gặp giữa Bộ trưởng ngoại giao 4 nước Nhật Bản, Ấn Độ, Mỹ và Australia tại Tokyo vào ngày 6-10 được để ý đến nhiều. Bốn quốc gia này với biệt danh “Bộ tứ kim cương” (QUAD) hiện thân cho ý tưởng hình thành khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở, hàm ý về tầm nhìn mới và cuộc chơi mới ở khu vực rộng lớn.
Manh nha liên minh “NATO châu Á”
QUAD là sáng kiến được cựu Thủ tướng Nhật Bản Abe Shinzo đưa ra vào năm 2007, nhằm mục đích chính là đối trọng sức ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực, với sự tham gia của các thành viên gồm Mỹ, Nhật Bản, Australia và Ấn Độ. Sau hơn 10 năm, những bước đi không quá nổi bật và trước những gì COVID-19 gây ra, QUAD lại được "hâm nóng" với hy vọng tạo cú hích vực dậy nền kinh tế toàn cầu cũng như củng cố an ninh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Các chuyên gia phân tích quốc tế đánh giá, việc QUAD quy tụ trong thời điểm này là phản ứng có thể đoán được nhằm củng cố mặt trận thống nhất về các vấn đề an ninh khu vực khi sức ảnh hưởng về quân sự và kinh tế của Trung Quốc trong khu vực và trên thế giới đang ngày một gia tăng. Cùng với đó, với chính sách đối ngoại ngày càng hung hăng, Trung Quốc đang khơi gợi những cuộc thảo luận giữa các quan chức Mỹ và đối tác về việc tạo ra một liên minh kiểu NATO ở châu Á. Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Stephen E. Biegun cho rằng, liên minh kiểu NATO ở châu Á sẽ không chỉ đơn giản là chống lại Trung Quốc mà có thể sẽ tập trung vào việc phối hợp rộng rãi giữa quân đội và nền kinh tế của các quốc gia nhỏ hơn trong khu vực chung quanh hệ thống giá trị dựa trên quy tắc.
Không để lỡ “thiên thời” và đánh mất “nhân hoà”
Nói về liên minh kiểu NATO ở châu Á, nhiều chuyên gia quốc tế đang đề cập đến nhóm “Bộ tứ kim cương” mở rộng (QUAD Plus), tập trung vào các sáng kiến phi quân sự như hỗ trợ tài chính xây dựng cơ sở hạ tầng với sự giúp đỡ từ QUAD và các nước khác, nhằm mục tiêu chống lại tham vọng to lớn thông qua chương trình đầu tư ra nước ngoài mang tên “Vành đai và con đường” của Trung Quốc. Có thể kể đến Mạng lưới điểm xanh (Blue dot network) mà Mỹ, Nhật Bản và Australia công bố hồi năm ngoái hay Mạng lưới kinh tế thịnh vượng (Economic prosperity network) được chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump thúc đẩy sau đại dịch COVID-19. Những mạng lưới này nhằm giảm sự phụ thuộc của chuỗi cung ứng toàn cầu vào Trung Quốc, cũng có thể là nền tảng để mở rộng nhóm QUAD theo hướng phi quân sự.
Câu hỏi lớn đặt ra hiện nay là làm thế nào để “đắp da, đắp thịt” vào bộ khung sẵn có của nhóm QUAD theo cách có thể thu hút sự ủng hộ của các quốc gia nhỏ hơn, đặc biệt ở Đông Nam Á? Rõ ràng, các nước Đông Nam Á hiện đang ở thế khó, bởi mặc dù lo ngại về sự ức hiếp của Trung Quốc, nhưng nhiều quốc gia vẫn muốn tìm đến Bắc Kinh trong hỗ trợ kinh tế, nhất là về cơ sở hạ tầng, đồng thời cũng muốn Mỹ bảo đảm an ninh khu vực. Nếu Mỹ có thể phối hợp trong các hành động, thúc đẩy mọi thứ như một người chơi lớn trong trò chơi cơ sở hạ tầng, các nước trong khu vực có thể sẵn sàng tham gia vào liên minh giống như QUAD Plus.
Các chuyên gia quốc tế nhận định, với tầm quan trọng đặc biệt về mặt chính trị, kinh tế và chiến lược, khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương đã và đang là trọng tâm chính sách của nhiều quốc gia và thể chế trong khu vực. Nhóm QUAD cần phải cụ thể hóa hơn nữa ý tưởng và chiến lược của họ về triển vọng của Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương nếu như không muốn để lỡ thiên thời và đánh mất nhân hoà.
Ngoại trưởng Nhật Bản Toshimitsu Motegi cho biết, tại Tokyo, 4 vị Ngoại trưởng của Mỹ, Nhật Bản, Australia và Ấn Độ sẽ bàn thảo về hỗ trợ lẫn nhau đối phó dịch bệnh COVID-19, vấn đề an ninh công nghệ, an ninh kinh tế, tái cấu trúc chuỗi cung ứng và giảm thiểu tác động lên kinh tế toàn cầu, cũng như thống nhất quan điểm và phối hợp hành động để đối trọng lại việc Bắc Kinh ngày càng đẩy mạnh tranh chấp chủ quyền lãnh thổ với các nước trong khu vực.