Các loại thuốc lá thế hệ mới : Vẫn gây nghiện, gây hại cơ thể
(HPĐT)- Thuốc lá điện tử, vape, thuốc lá làm nóng… gọi chung là thuốc lá thế hệ mới đang được quảng cáo như phương pháp để cai nghiện hay hạn chế việc hút thuốc lá. Nhưng thực tế, ít ai biết tác hại khôn lường ẩn sau hình ảnh “thời thượng” của thuốc lá thế hệ mới với thiết kế “sang chảnh”, hương vị đa dạng. Đó là những thông tin từ tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Quang Chính, Giám đốc Trung tâm Truyền thông giáo dục sức khỏe.
Tiểu phẩm do cô và trò Trường THCS Ngô Quyền (quận Lê Chân) biểu diễn tại chương trình hưởng ứng Ngày thế giới không thuốc lá (31-5).
- Nhiều người cho rằng thuốc lá thế hệ mới, cụ thể là thuốc lá điện tử không đốt cháy nên khói thuốc không chứa chất độc hại như thuốc lá truyền thống, thậm chí có thể giúp người hút giảm sự thèm nicotine, quan điểm của bác sĩ như thế nào về ý kiến này?
- Trước việc quảng cáo về các loại thuốc lá thế hệ mới, trong đó có thuốc lá điện tử gây hiểu nhầm đối với người sử dụng như: sản phẩm không gây hại và có tác dụng thay thế thuốc lá thông thường, ngành Y tế khẳng định: thuốc lá điện tử gây hại tới sức khỏe con người, hiện nhiều quốc gia cấm hoàn toàn sản phẩm này. Theo Tổ chức Y tế thế giới WHO, chưa có bằng chứng quốc tế về công dụng cai nghiện thuốc lá thông thường của thuốc lá điện tử. Với phần lớn người hút thuốc, việc sử dụng thuốc lá điện tử chỉ thay đổi việc chuyển từ thuốc lá điếu sang thuốc lá điện tử chứ không khiến họ bỏ thuốc lá; hoặc người hút sử dụng đồng thời cả thuốc lá thường và thuốc lá điện tử.
Cũng theo WHO và Liên minh phòng, chống tác hại thuốc lá Đông Nam Á, thành phần dung dịch trong thuốc lá điện tử gồm có: nicotine, propylene glycol, glycerin/ glycerol gốc thực vật và một số kim loại như chì, bạc, cadmium, chromium, thủy ngân, nickel… Các thành phần có trong thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng không chỉ gây ra các tổn thương đến hệ thần kinh như gây nghiện, ảnh hưởng não, làm tăng nguy cơ sử dụng thuốc lá thông thường, còn gây ra tác hại đến sức khỏe. Nhiều đối tượng sử dụng bị phơi nhiễm các chất độc gây ung thư, tim mạch, hội chứng tổn thương hô hấp cấp dẫn đến tử vong, gây chấn thương do cháy nổ. Ngoài tính gây nghiện, nicotine còn gây tác động tiêu cực đến sự phát triển thai nhi trong quá trình mang thai. Tiếp xúc với nicotine, trẻ vị thành niên, thai nhi có thể bị ảnh hưởng lâu dài đến phát triển não bộ, giảm khả năng học tập, lâu dài dẫn đến rối loạn tâm thần kinh.
- Vì sao các loại thuốc lá thế hệ mới độc hại như vậy nhưng vẫn xuất hiện trên thị trường, thưa bác sĩ?
- Việc sản phẩm xuất hiện trên thị trường do nhiều nguyên nhân đến từ đơn vị sản xuất, phân phối, nhà nước cho phép việc sản xuất mua bán, sử dụng hay không. Hiện nay, luật pháp Việt Nam chưa cấm điều này. Theo quy luật “cung-cầu”, có người mua ắt sẽ có người bán. Mặt khác do tuyên truyền sai của người cung cấp mặt hàng này khiến nhiều người trẻ nghĩ rằng thuốc lá điện tử không độc hại như thuốc lá thông thường, nên họ hút thử và sau đó nghiện luôn. Một số bạn trẻ còn nhận xét: “So với thuốc lá thông thường, thuốc lá điện tử có nhiều vị hơn và nếu không hút sẽ thấy thiếu thiếu, khó chịu”. Trong khi đó, trên các trang mạng internet tràn ngập quảng cáo thuốc lá điện tử với lời “có cánh”, quyến rũ người chưa hút thành người hút thuốc hoặc nhiều người hút thuốc lá truyền thống chuyển sang dùng loại này vì nghĩ rằng thuốc lá điện tử đỡ hại hơn thuốc lá truyền thống.
- Vậy ngành Y tế có khuyến cáo gì để ngăn chặn nguy cơ xâm nhập của các loại thuốc lá này, bảo vệ sức khỏe của người dân?
- Trước những hiểu nhầm về thuốc lá điện tử, tại hội thảo chia sẻ kinh nghiệm về quản lý các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới do Quỹ phòng, chống tác hại thuốc lá tổ chức, Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) đề xuất Chính phủ cấm sử dụng dưới mọi hình thức mua bán, sản xuất, nhập khẩu đối với các sản phẩm mới này (thuốc lá điện tử, vape, shisha). Riêng đối với thuốc lá nung nóng do áp dụng quy định của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá vẫn được dùng nguyên liệu lá thuốc lá và chế phẩm khác có liên quan, nên theo luật, loại này vẫn được cho phép sử dụng. Tuy nhiên, ngành Y tế cũng đề nghị Chính phủ ban hành những quy định mang tính đặc biệt hơn như cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh và phải có quy định quy chuẩn quốc gia cho loại thuốc này, để giới hạn hàm lượng an toàn cho người sử dụng.
Tại Hải Phòng, chưa có nghiên cứu, điều tra chính thức nào về thuốc lá điện tử. Tuy nhiên, qua hoạt động triển khai thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, các đơn vị làm công tác truyền thông y tế cảnh báo mối nguy hại từ việc sử dụng thuốc lá điện tử trong giới trẻ hiện nay, tránh sự ngộ nhận sai lầm về những công dụng của thuốc lá điện tử do các nhà sản xuất quảng cáo. Việc thông tin, giáo dục, truyền thông về phòng, chống tác hại của thuốc lá thế hệ mới là giải pháp chủ đạo và phải được lồng ghép vào các chương trình, chiến lược về nâng cao sức khỏe để tăng cường nhận thức của người dân về tác hại của thuốc lá, chủ động không thử, không hút và từ bỏ, không sử dụng thuốc lá.
- Trân trọng cảm ơn bác sĩ!
Tính đến tháng 12-2019, trên thế giới có 42 quốc gia cấm thuốc lá điện tử; 56 quốc gia cho phép bán thuốc lá điện tử nhưng có các quy định, hạn chế về việc bán; 30 quốc gia quy định hàm lượng nicotine (hay các hàm lượng chất khác) trong thuốc lá điện tử.