Ngày làm việc thứ 6, kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa 14: Nhận diện rõ tình trạng vi phạm pháp luật; hành vi tham nhũng để phòng chống, ngăn chặn

Đồng chí Nguyễn Thị Nghĩa, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội Hải Phòng cùng các đại biểu tại điểm cầu Hải Phòng.

Các báo cáo trình Quốc hội cho thấy, về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật về trật tự xã hội, toàn quốc xảy ra 46.710 vụ phạm pháp về trật tự xã hội, giảm 2,76%, đã điều tra, làm rõ 40.026 vụ, đạt tỷ lệ 85,69%; triệt phá 3.070 băng, nhóm tội phạm hình sự các loại. Công tác phòng, chống tội phạm, vi phạm pháp luật về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu đã phát hiện 22.105 vụ phạm tội và vi phạm pháp luật về trật tự quản lý kinh tế (nhiều hơn 38,56%), 313 vụ phạm tội, vi phạm pháp luật về tham nhũng và các vi phạm khác về chức vụ (ít hơn 2,49%). Đồng thời, đã kiểm sát 100% việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm; tỷ lệ bản án, quyết định bị hủy, sửa đáp ứng yêu cầu đề ra.

TheoBộ trưởng Bộ Tư pháp Lê Thành Long, về kết quả công tác thi hành án dân sự (THADS), theo dõi thi hành án hành chính (THAHC), tổng số việc phải thi hành là 886.829 việc; số có điều kiện thi hành án là 709.505 việc, thi hành xong 577.582 việc, đạt tỷ lệ 81,41%. Tổng số tiền phải thi hành trên 264.911 tỷ đồng; số có điều kiện thi hành là trên 134.115 tỷ đồng, thi hành xong trên 53.779 tỷ đồng, đạt tỷ lệ 40,10%. Kết quả thi hành đối với các khoản bị chiếm đoạt trong vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế đã thi hành xong 3.605 việc có điều kiện thi hành, đạt tỷ lệ 80,33%, thu được số tiền là trên 15.417 tỷ đồng, đạt tỷ lệ 38,43%.

Một số loại tội phạm gia tăng

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga cơ bản đồng tình với những nhận định, đánh giá của Chính phủ về công tác phòng ngừa vi phạm pháp luật và tội phạm. Tuy nhiên, một số loại tội phạm nghiêm trọng lại gia tăng, như: hiếp dâm tăng 13,51% (trong đó hiếp dâm trẻ em tăng 30,38%); gây rối trật tự công cộng tăng 53,51%; chống lại lực lượng công an đang thi hành nhiệm vụ tăng 260%. Về công tác điều tra xử lý tội phạm có nhiều chuyển biến tích cực, chất lượng công tác điều tra được nâng lên rõ rệt song tỷ lệ giải quyết tin báo, tố giác tội phạm, kiến nghị khởi tố chưa đạt yêu cầu của Quốc hội.

Về công tác của ngành Kiểm sát, Ủy ban Pháp luật nhận thấy, trong công tác kiểm sát điều tra, VKSND các cấp kịp thời phát hiện, yêu cầu hủy bỏ 164 quyết định trái pháp luật của Cơ quan điều tra và ban hành 1.315 kiến nghị yêu cầu khắc phục vi phạm; số kiến nghị được chấp nhận, thực hiện đạt tỷ lệ 99,5%, vượt 19,5% so với chỉ tiêu yêu cầu của Quốc hội. Tuy nhiên, tỷ lệ giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm giảm 13,3%, chưa đạt chỉ tiêu theo yêu cầu của Quốc hội. Đáng lưu ý, tỷ lệ giải quyết án rất nghiêm trọng, án đặc biệt nghiêm trọng là 63%, chưa đạt chỉ tiêu Quốc hội giao là trên 90%...

Kết quả phát hiện vi phạm pháp luật và tội phạm trên một số lĩnh vực chưa phản ánh đúng thực tế

Thảo luận về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật năm 2020, phần đông đại biểu Quốc hội tán thành với báo cáo của Chính phủ và báo cáo thẩm tra, cho rằng công tác phát hiện, xử lý vi phạm pháp luật và tội phạm đạt được nhiều kết quả tích cực, đạt nhiều chỉ tiêu yêu cầu của Quốc hội. Tuy nhiên, kết quả phát hiện vi phạm pháp luật và tội phạm trên một số lĩnh vực vẫn chưa tương xứng với tình hình trên thực tế, nhất là vi phạm pháp luật và tội phạm về lĩnh vực tài nguyên môi trường, hàng giả, buôn lậu, gian lận thương mại; tội phạm, vi phạm pháp luật về chức vụ, tham nhũng.

Đại biểu Nguyễn Bá Sơn (Đà Nẵng) cho rằng, các báo cáo của Viện trưởng Viện KSND tối cao và Chánh án TAND tối cao đều đưa ra nhận định chung là số lượng các vụ án, nhất là các vụ án hình sự kháng nghị theo trình tự giám đốc thẩm, tái thẩm còn cao, có chiều hướng phức tạp, nhưng mới chỉ dừng lại ở những nhận định, mà chưa đưa ra được nguyên nhân và giải pháp cụ thể để khắc phục tình trạng này. Đặc biệt, báo cáo của Viện trưởng Viện KSND tối cao đã chỉ ra các vi phạm pháp luật trong tố tụng mà chủ yếu trong khâu mở rộng điều tra. Mặc dù báo cáo không nêu những vi phạm này ở cấp điều tra nào nhưng chắc chắn cao hơn năm 2019, tuy nhiên những vi phạm này lại tập trung vào hoạt động thực nghiệm điều tra, nhận dạng, trưng cầu giám định, định giá tài sản, lấy lời khai… do vậy đề nghị cơ quan chức năng cần có giải pháp khắc phục.

Về hành vi vi phạm pháp luật khi mua sắm vật tư trang thiết bị y tế phòng chống dịch COVID-19, theo đại biểu  Nguyễn Bá Sơn, cần điều tra làm rõ có tình trạng 5 doanh nghiệp có chức năng nhập khẩu và phân phối thiết bị y tế có hình thành mặt bằng giá thiết bị y tế để các trung tâm kiểm soát bệnh tật ở các địa phương phải mua thiết bị với giá cao? Những doanh nghiệp này có phải là “sân sau” của một vài người hay không? Tại sao những loại thiết bị y tế đặc biệt quan trọng này nhà nước không nắm giữ, kiểm soát, điều tiết để phục vụ công tác khám, chữa bệnh?

Đại biểu Hà Thị Lan (Bắc Giang) cho rằng, mặc dù thời gian qua một số loại tội phạm giảm so với năm trước, nhưng ở một số lĩnh vực cụ thể, tội phạm có xu hướng diễn biến theo chiều hướng phức tạp hơn, gióng lên hồi chuông về sự coi thường pháp luật, sự xuống cấp về đạo đức xã hội.

Đại biểu cũng nêu tình trạng lợi dụng mạng viễn thông, mạng xã hội để hoạt động trái pháp luật như việc đưa tin giả, tình trạng đánh bạc vẫn diễn ra hằng ngày… Công tác phòng ngừa tội phạm trên một số lĩnh vực như quản lý xuất nhập cảnh, quản lý mạng viễn thông, mạng xã hội, mạng internet còn hạn chế, bất cập. Việc đề ra các biện pháp phòng ngừa tội phạm trong lĩnh vực này chưa được quan tâm đúng mức, gây nhức nhối xã hội; kết quả xử lý hiệu quả cao.

Đại biểu Trần Văn Mão (Nghệ An) đề nghị Chính phủ và các cơ quan tư pháp, các cơ quan tiến hành tố tụng cần đánh giá đúng thực trạng, dự báo tốt tình hình, nguy cơ tiềm ẩn, làm rõ các nguyên nhân, trách nhiệm và đưa ra các giải pháp mạnh mẽ nhằm đấu tranh phòng ngừa, ngăn chặn chống lại các loại tội phạm nguy hiểm.

Tham nhũng vặt vẫn rất tinh vi

Trình bày báo cáo về công tác phòng, chống tham nhũng (PCTN) năm 2020, Tổng Thanh tra Chính phủ Lê Minh Khái cho biết, về kết quả phát hiện, xử lý tham nhũng, toàn ngành thanh tra triển khai 6.875 cuộc thanh tra hành chính (giảm 9% so với năm 2019) và 210.199 cuộc thanh tra, kiểm tra chuyên ngành (giảm 17% so với năm 2019). Qua thanh tra đã chấn chỉnh quản lý, kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách pháp luật trên nhiều lĩnh vực; phát hiện nhiều vi phạm; kiến nghị thu hồi 44.582 tỷ đồng và trên 1.401 ha đất; kiến nghị xử lý kỷ luật hành chính 2.656 tập thể và nhiều cá nhân, chuyển cơ quan điều tra xử lý hình sự 155 vụ, 135 đối tượng (so với cùng kỳ năm 2019, tăng 53 vụ)… Báo cáo thẩm tra , Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga  cho rằng, công tác phát hiện, xử lý tham nhũng đạt được nhiều kết quả tích cực; số lượng vụ án tham nhũng được phát hiện, xử lý tăng cao. Nhiều vụ án nghiêm trọng, phức tạp được đưa ra xét xử kịp thời, nghiêm minh, công tác thu hồi tài sản tham nhũng có nhiều chuyển biến…Tuy nhiên, số vụ án tham nhũng được phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử còn chưa phản ánh đúng thực trạng tham nhũng; chất lượng, tiến độ giải quyết một số vụ việc, vụ án tham nhũng còn chưa đạt yêu cầu; còn có vụ án phải đình chỉ do không chứng minh được tội phạm… Cơ bản tán thành với những dự báo của Chính phủ về tình hình tham nhũng, Ủy ban Tư pháp đề nghị Chính phủ cần tổng kết, đánh giá, nhận diện để dự báo đúng tình hình tham nhũng và đề ra giải pháp phòng, chống hiệu quả cao, sát với tình hình thực tế.

Cho ý kiến về công tác phòng, chống tham nhũng, nhiều đại biểu cho rằng mặc dù tình hình kinh tế trong nước và thế giới có nhiều biến động, dịch bệnh COVID- 19 diễn biến phức tạp nhưng công tác phòng, chống tham nhũng không “chững lại” hay “chùng xuống” mà tiếp tục được duy trì, đẩy mạnh và đạt được nhiều kết quả tích cực, khẳng định mạnh mẽ quyết tâm chống tham nhũng “không có vùng cấm”, “không có ngoại lệ” của Đảng; qua đó góp phần giữ vững kỷ luật, kỷ cương trong Đảng và bộ máy nhà nước, củng cố thêm niềm tin của nhân dân vào công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng.

Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) nhấn mạnh, bên cạnh việc kiên quyết xử lý các vụ án tham nhũng lớn được nhân dân đồng tình, tình trạng tham nhũng vặt, nhũng nhiễu gây phiền hà cho nhân dân, doanh nghiệp vẫn diễn ra ngày càng tinh vi, chưa ngăn chặn kịp thời, ảnh hưởng đến công tác phòng, chống tham nhũng của Đảng và Nhà nước ta.

Đại biểu Phạm Văn Hòa nêu thực tế lợi ích nhóm, “sân sau” vẫn tồn tại, gây bất công trong hoạt động đầu tư cơ bản, mua sắm tài sản công; việc thu hồi tài sản tham nhũng có tiến bộ nhưng còn thấp. Tình trạng tham nhũng không chỉ diễn ra ở các cơ quan nhà nước, mà còn xảy ra các lĩnh vực nhạy cảm, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế nghiêm trọng, có tình trạng tham nhũng ở các cơ quan bảo vệ pháp luật, cơ quan tư pháp… làm giảm niềm tin của nhân dân đối với một bộ phận cơ quan này. Do vậy, ngoài giải pháp tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về phòng, chống tham nhũng cho công chức, viên chức, nhân dân để phòng ngừa, không dám, không muốn, không ham, thì việc tiếp tục xử lý hành vi tham nhũng “không có vùng cấm” sẽ có tác động tích cực trong phòng ngừa, ngăn chặn. Đại biểu cũng cho rằng, việc tăng cường công tác thanh tra, kiểm toán trên các lĩnh vực, nhất là những lĩnh vực nhạy cảm dễ phát sinh tham nhũng là rất cần thiết. Cán bộ thanh tra, kiểm toán phải thể hiện tinh thần trách nhiệm cao trong thực thi công vụ, không vì áp lực hay vì lý do khác nhau mà bỏ qua sai sót nghiêm trọng của tổ chức, cá nhân sai phạm. Nếu vi phạm cần phải xử lý nghiêm để răn đe; đồng thời phát huy vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan đơn vị, cũng như phát hiện của nhân dân, phương tiện truyền thông đại chúng cung cấp cho các cơ quan chức năng xử lý sai phạm.

Đại biểu Phạm Văn Hòa cũng đề nghị Chính phủ sớm ban hành các quy định cụ thể về kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn nhằm khắc phục hạn chế của tình trạng này trong thời gian qua khi các vụ việc xảy ra các cơ quan chức năng khó xử lý theo đúng quy định của pháp luật./.

Hồng Thanh - Ảnh: Trung Kiên