Tranh chấp Nagorny-Karabakh: “Sàn đấu” Nga - Thổ Nhĩ Kỳ
Vỏ đạn pháo chất thành đống tại một vị trí triển khai pháo binh của quân đội Armenia.
(HPĐT)- Một lệnh ngừng bắn tại khu vực Nagorny-Karabakh chính thức có hiệu lực vào trưa 10-10 theo thỏa thuận giữa Armenia và Azerbaijan sau các cuộc đàm phán tại thủ đô Moskva của Nga. Hiện chưa rõ lệnh ngừng bắn sẽ kéo dài trong bao lâu. Tuy nhiên, cuộc chiến tại khu vực này đang mang bóng dáng của chiến tranh ủy nhiệm, nơi cả Nga và Thổ Nhĩ Kỳ đều có những tính toán chiến lược.
“Ánh sáng cuối đường hầm” còn xa
Theo thỏa thuận ngừng bắn trên, Armenia và Azerbaijan sẽ tiến hành trao đổi tù nhân và thi thể những người thiệt mạng trong các cuộc giao tranh giữa hai bên. Các bên nhất trí bắt đầu "các cuộc đàm phán thực chất" nhằm đạt được giải pháp hòa bình sớm nhất có thể, với sự trung gian của Nhóm Minsk thuộc Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu.
Tuy nhiên, ngòi nổ xung đột tại khu vực Nagorny-Karabakh cơ bản vẫn chưa được tháo gỡ hoàn toàn, bởi liên quan đến mâu thuẫn sắc tộc, ý chí của người dân và chủ quyền lãnh thổ.
Xung đột giữa Armenia và Azerbaijan bắt nguồn từ tranh chấp Nagorny-Karabakh diễn ra từ trăm năm trước. Nagorny-Karabakh từng là giao điểm của các đế chế Ottoman, Nga và Ba Tư, chứa trong mình những mâu thuẫn, lúc âm ỉ, lúc bùng phát xung đột và không ít lần xảy ra chiến tranh.
Thử thách sự kiên nhẫn
Từ ngày 27-9, quân đội Azerbaijan quyết định tiến công giành lại quyền kiểm soát Nagorny-Karabakh. Cuộc chiến lần này có những điểm khác với các xung đột, chiến tranh trước đó. Thứ nhất, về quy mô, cả Armenia và Azerbaijan đều sử dụng lực lượng lớn với nhiều vũ khí hạng nặng, hiện đại như máy bay, UAV, pháo binh, tên lửa phòng không, xe tăng, xe thiết giáp…
Điểm khác biệt thứ hai là có sự can dự của bên ngoài. Xung đột xảy ra nhiều thế kỷ mà không có sự quan tâm từ bên ngoài, giờ đây trở thành một phần trong cuộc cạnh tranh quyền lực giữa Nga và Thổ Nhĩ Kỳ. Theo đó, Nga bán vũ khí cho Azerbaijan nhưng quan hệ gần gũi hơn với Armenia. Nga và Armenia ký thỏa thuận thành lập “Lực lượng phòng thủ khu vực chung Nam Caucasus” tháng 12-2015 và thỏa thuận thành lập đơn vị quân đội hỗn hợp của hai nước tháng 11-2016.
Thổ Nhĩ Kỳ là bên thứ ba công khai ủng hộ Azerbaijan cả trên chiến trường và trên bàn đàm phán. Sự ủng hộ nhiệt tình của Thổ Nhĩ Kỳ dành cho chiến dịch của Azerbaijan đang đặt quan hệ giữa nước này với Nga vào một phép thử. Giới phân tích cho rằng cách tiếp cận của Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Tayyip Erdogan đối với cuộc xung đột ở khu vực Nagorny-Karabakh sẽ giúp ông có được sự ủng hộ rộng rãi ở trong nước và cũng có thể phá vỡ thế bế tắc kéo dài trong khoảng 3 thập kỷ qua tại khu vực Caucasus, giúp ông có tiếng nói quan trọng hơn tại khu vực này.
Giới quan sát cho rằng, nguy cơ xảy ra một cuộc chiến toàn diện giữa Moscow và Ankara liên quan đến tình hình xung đột tại Nagorny-Karabakh là rất xa vời. Tuy nhiên, lo ngại về một cuộc chiến tổng lực giữa Azerbaijan và Armenia đang hiển hiện, nguy cơ gây bất ổn lan rộng khắp khu vực Trung Á.
Theo tình hình hiện tại, trước mắt, Armenia và Azerbaijan cần đàm phán nhằm tìm kiếm thỏa thuận mà cả hai nước chấp nhận được. Có thể thỏa thuận duy trì Nagorny-Karabakh theo hình thức khu tự trị lâm thời, do một Hội đồng điều hành gồm đại diện của các cộng đồng dân cư, đại diện hai nước quản lý; dưới sự giám sát quốc tế, bảo đảm lợi ích chính đáng, hài hòa của cư dân của cả Armenia và Azerbaijan. Các bước tiếp theo sẽ quyết định thông qua đàm phán, thương lượng, điều chỉnh yêu sách. Tuy nhiên, con đường giải quyết triệt để vấn đề Nagorny-Karabakh còn lâu dài, nhiều phức tạp./.