Nắn lại “cánh diều”
(HPĐT)- Câu chuyện “Bốn cái làn” mà dư luận ồn ào mấy ngày qua được khẳng định là “tin giả”, không hề có trong sách giáo khoa (SGK) Tiếng Việt lớp 1 của bộ sách Cánh Diều. Cả Giáo sư Trần Đình Sử, Chủ tịch Hội đồng thẩm định sách giáo khoa Tiếng Việt và Giáo sư Nguyễn Minh Thuyết, Tổng chủ biên Chương trình giáo dục phổ thông 2018 kiêm chủ biên cuốn sách trên đều khẳng định điều đó. Tuy nhiên, những “hạt sạn” từ vựng mà dư luận chỉ ra trong cuốn sách là có thật, đã được Hội đồng thẩm định cũng như tác giả bộ sách thừa nhận và xin tiếp thu, chỉnh sửa sau khi có ý kiến chỉ đạo của Phó thủ tướng Vũ Đức Đam.
(Ảnh minh họa)
Như vậy, hai câu chuyện, một giả, một thật đã được làm sáng tỏ, rành mạch. Tuy nhiên, vì sao “tin giả” ấy lại khiến nhiều bậc cha mẹ và công chúng dễ dàng tin là thật? Thứ nhất, bài học đó hoặc là được thiết kế khá khéo léo, tinh vi, giống hệt “phom mẫu” các bài học khác hoặc có thật trong một cuốn sách nào đó nhưng bị cố tình “đánh lận con đen” vào bộ sách Cánh Diều. Thứ hai, một số bài tập đọc trong sách Tiếng Việt bị chỉ trích là sử dụng từ vựng hoặc ý nghĩa không phù hợp với học sinh lớp 1. Đơn cử, cuốn sách dùng những từ được xem là chưa “chuẩn mực” như: “gà nhí”, “gà nhép” thay vì “gà con”, hoặc “chén”, “tợp”, “nhá” thay cho từ “ăn”, “nhai”, thậm chí dùng từ khó hiểu như “thở hí hóp”. Bài học “Hai con ngựa” có thể được hiểu cho là dạy trẻ thói lười nhác, thủ đoạn, khôn lỏi. Còn bài “Cua, cò và đàn cá” lại dễ khiến người ta nghĩ là “xui” trẻ nói dối, lừa lọc. Lợi dụng các “hạt sạn” ấy, một số người “té nước theo mưa”, tung tin giả nhằm “tạt thêm một gáo nước bẩn” vào SGK nói riêng và ngành giáo dục nói chung vốn còn nhiều bất cập. Thứ ba, tâm lý định kiến, thiếu thiện cảm với ngành giáo dục của nhiều bậc cha mẹ học sinh, người dân trong những năm gần đây khi bản thân họ và con em luôn bức xúc, mệt mỏi với “ma trận” sách vở, tiền học, cải cách, thi cử khiến họ dễ bị dẫn dắt bởi những tin đồn, tin giả ác ý, có nội dung chê bai, “dìm hàng” ngành “trồng người” này. Mặt khác, tâm lý đám đông, sự cảnh giác, lười sàng lọc, thẩm định thông tin của phần đông cư dân mạng chính là mảnh đất màu mỡ để tin đồn, tin giả sinh sôi và phát tán rộng.
Tuy nhiên, với cả “tin giả” và những “hạt sạn” có thật đã được chỉ ra, đây chính là dịp tốt để những người làm SGK, các nhà giáo dục “soi” lại quá trình, quy trình soạn sách của mình. Ngôn từ, bài học trong SGK, nhất là những cuốn sách đầu đời thường tác động mạnh đến tâm lý, tình cảm và nhận thức còn non nớt của trẻ bởi do chưa có khả năng sàng lọc, các em dễ tiếp nhận, bắt chước. Do đó, SGK dành cho trẻ cần sử dụng những từ ngữ đơn nghĩa, chính xác, chuẩn mực. Những bài học được sử dụng, bên cạnh yêu cầu sinh động, hấp dẫn vẫn phải tuân thủ nguyên tắc đơn giản, dễ hiểu, hướng thiện. Trong một số trường hợp, quan điểm “hàn lâm” của các nhà soạn sách không trùng với nhận thức của người dân hoặc cũng có lúc ý kiến của cha mẹ học sinh là chưa chính xác, thiếu khoa học, cũng là chuyện bình thường, bởi vì trên hết, họ đều mong muốn những điều tốt đẹp nhất với trẻ em. Bởi vậy, trách nhiệm của các nhà giáo dục không chỉ phải cố gắng bảo đảm sự chuẩn mực của SGK mà đôi khi còn sẵn sàng lắng nghe phản ánh từ thực tiễn, kiên nhẫn giải thích, thuyết phục và cầu thị “nhặt sạn” nếu có. Uốn nắn, chỉnh sửa lại “Cánh Diều” để bay cao hơn trên bầu trời tri thức có lẽ là điều mà mọi người đều mong muốn./.