Nguyễn Trương Quý - “người ghi chép” về Hà Nội
Cầu Thê Húc, đền Ngọc Sơn tại Hồ Gươm - nét đẹp Thủ đô.
(HPĐT)- Tốt nghiệp Đại học Kiến trúc nhưng lại chọn nghề viết văn, Nguyễn Trương Quý trở thành kẻ “tay ngang” bước vào văn chương và “biên niên” Hà Nội qua những trang viết của mình. Cuốn tản văn “Hà Nội bảo thế là thường” của anh vừa ra mắt bạn đọc cũng như vậy.
Sinh năm 1977, vốn là kiến trúc sư, họa sĩ vẽ màu nước, nhưng Nguyễn Trương Quý chuyển sang viết văn từ năm 2002 đến nay. Anh ra mắt bạn đọc nhiều cuốn tản văn và chủ yếu viết về con người, phố thị Hà Nội: “Tự nhiên như người Hà Nội” (2004), “Ăn phở rất khó thấy ngon” (2008), “Hà Nội là Hà Nội” (2010), “Xe máy tiếu ngạo” (2012), “Còn ai hát về Hà Nội” (2013), “Một thời Hà Nội hát”... Ngoài ra, anh cũng tham gia dịch sách. Một số tác phẩm anh tham gia dịch gồm: “Hà Nội và Rumba Cửu Long – Câu chuyện âm nhạc Việt Nam” của Jason Gibbs, “Chuyến tàu mang tên dục vọng” của Tennesse William...
Năm 2019, Nguyễn Trương Quý được vinh danh tại hạng mục “Tác phẩm” của Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội cho cuốn sách “Một thời Hà Nội hát”. Tác phẩm này của Nguyễn Trương Quý được đánh giá là công trình khảo cứu độc đáo về lịch sử văn hóa Hà Nội, chỉ có ở con người vừa tỉ mỉ, chi tiết vừa phóng khoáng, tài hoa và đầy đam mê. Thông qua những sáng tác âm nhạc của nhạc sĩ Đoàn Chuẩn trong khoảng thời gian trước và sau năm 1954, anh tái dựng mảng tinh tế của đời sống đô thị Hà Nội và giải mã sự hình thành của cái chất Hà Nội trong giai đoạn lịch sử đang gấp gáp chuyển đổi. Cuốn sách khảo sát cơ chế tạo dựng nền các huyền thoại đô thị, thông qua nhân vật nhạc sĩ Đoàn Chuẩn và không gian văn nghệ giai đoạn Hà Nội trước và sau năm 1954, khẳng định rằng, đô thị Hà Nội quyến rũ nhiều thế hệ, kể cả những người không ở đây, là nhờ những huyền thoại văn nghệ có khả năng thắp lên những cảm xúc đẹp đẽ, vun đắp phẩm chất lãng mạn tổng hòa và kết tinh từ nhiều yếu tố.
Từ lâu, Nguyễn Trương Quý xác lập mình là nhà văn của Hà Nội. Ở khía cạnh nào đó, có thể xem anh là người tiếp nối bước chân của các nhà Hà Nội học như Hoàng Đạo Thúy hay Nguyễn Vinh Phúc, dù theo một cách khác. Anh say mê ghi lại những trầm tích cả trong đời sống vật chất lẫn thế giới tinh thần. Những ghi chép đi vào những ngách hẹp quanh co tưởng như mất hút nhưng sau cùng lại dẫn tới một bức tranh Hà Nội rộng lớn, không chỉ theo chiều không gian mà cả chiều thời gian. Tản văn của Nguyễn Trương Quý giàu cảm xúc, nhưng không bao giờ chỉ là cảm xúc, mà còn là những quan sát, khảo sát, tỉ mỉ đến ngạc nhiên, những liên tưởng quá khứ và hiện tại hé lộ vốn kiến thức rộng rãi. Lối viết của nhà văn này thường chậm, chắc, ít màu mè trưng trổ, và luôn luôn trong rất nhiều trang viết một cái cười ý nhị phảng phất đó đây.
Cuốn tản văn “Hà Nội bảo thế là thường” mà Nguyễn Trương Quý vừa giới thiệu đến bạn đọc cả nước đã nhận được sự chú ý và đánh giá cao. Các trang viết trong tập tản văn này như những câu chuyện bên chén trà ngoài quán nhỏ hay mâm cơm trong gia đình, ghi chép nhiều nét cạnh của Hà Nội, những suy tư xoay quanh vài món ăn, chuyện xe kéo, chuyện nhảy đầm, cũng có khi là chuyện bộ com lê thời thuộc địa khiến ai nấy mặc vào ăn ảnh, có khi là chuyện một bài ca cứ nhắc ta nhớ mãi một chiếc thắt lưng xanh, cách phục sức hay tâm tình của con người đô thị Hà Nội… Đó chính là những mảnh ghép của Hà Nội, là bản sắc, căn tính, những đặc trưng, nho nhỏ thôi, nhưng để Hà Nội không lẫn với bất kỳ nơi nào khác.
Nhà văn hay bắt đầu với những quan sát nhỏ mà ít người để ý, tưởng như chẳng cần cho ai. Anh miêu tả, nhẩn nha, để rồi nối sợi dây giữa xưa và nay, cũ và mới, cho thấy những biến động của lịch sử đô thị tác động lên con người. Như việc Trương Quý lý giải người Hà Nội thích ngồi chè chén vỉa hè vì nó mang lại cảm giác khinh khoái giang hồ vặt: “Ở Hà Nội, quán nước chè và quán bia hơi giống như một sự nối dài các không gian cộng đồng. Những địa điểm này tập trung tinh thần những giai thoại “người Bắc có lý luận”, khi những người uống bia hơi và nhấp chén trà không say cồn mà say giành phần thắng trong tranh cãi”.
Một đôi chuyện về thói ăn mặc hay nết người Hà Nội có thể khiến người đọc kêu lên: Cầu kỳ thế! Sự cầu kỳ đến mức tưởng như khó nhọc của một số người sống ở Hà Nội có khi nói lên một điều: họ đang tận hưởng cảm giác muốn làm một chúa trời của thế giới họ đang sống, dẫu có khi chỉ quanh quẩn vài con phố. Nhưng có hề gì, khi việc nhấm nháp cái đã qua, chứng kiến cái sắp qua và đón đợi cái sắp đến còn đầy ắp niềm hưng phấn, thì ta bảo, cảm giác ấy ở Hà Nội thế là thường! “Hà Nội bảo thế là thường” cùng với nhiều cuốn sách khác của Nguyễn Trương Quý góp phần làm nên một định nghĩa về Hà Nội, cố định những giá trị, để Hà Nội dù trở nên hiện đại vẫn là một đô thị có hồn cốt riêng.
Theo đánh giá của nhà văn Đỗ Bích Thúy, Phó tổng Biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân đội, người yêu Hà Nội thì rất nhiều, người viết về Hà Nội cũng nhiều, nhưng cách viết của Nguyễn Trương Qúy hấp dẫn ở chỗ từ những điều dung dị nhất, ai cũng có thể hình dung ra Hà Nội của thế kỷ 21 – Hà Nội ồn ào, đông đúc, chật chội, pha tạp bên cạnh Hà Nội trầm tĩnh, kín đáo, tự trọng.