Thực hiện cơ chế tự chủ tại bệnh viện công lập ở Hải Phòng: Người dân hài lòng, bệnh viện đổi mới, phát triển (kỳ 3)
Kỳ 3:
Có thời điểm do quá tải, Khoa Nội 3 (Bệnh viện Việt-Tiệp) phải kê thêm giường trong phòng bệnh hoặc ngoài hành lang.
Không để biến tướng hoạt động xã hội hóa y tế
(HPĐT)- Dù đạt được những kết quả nổi bật, nhưng trong quá trình các bệnh viện công lập triển khai cơ chế tự chủ cũng bộc lộ không ít vướng mắc, khó khăn, nhất là giá dịch vụ y tế chưa tính đủ chi phí, một số việc chưa được phân cấp, giao quyền tự chủ, trong khi cơ sở vật chất ở một số đơn vị tự chủ nhóm 2 hạn chế. Những khó khăn này dẫn đến tình trạng có thời điểm người bệnh phải nằm ghép, nằm hành lang hoặc nguy cơ phải chịu chi phí đội giá khi sử dụng dịch vụ y tế.
Chật vật vì “nửa chừng, nửa đoạn”
Giám đốc Sở Y tế Trần Anh Cường cho biết, giá dịch vụ khám, chữa bệnh gồm 4 yếu tố cấu thành: chi phí trực tiếp (thuốc men, dịch truyền…), chi phí tiền lương, chi phí quản lý, chi phí đầu tư (khấu hao tài sản, trang thiết bị…). Hiện khó khăn nhất với các bệnh viện thực hiện cơ chế tự chủ là giá viện phí chưa tính đúng, tính đủ, mới chỉ bao gồm 2 yếu tố là chi phí trực tiếp và chi phí tiền lương. Tuy nhiên, tiền lương trong cơ cấu giá viện phí vẫn tính ở mức lương cơ sở 1.150 nghìn đồng, chưa tính theo mức lương cơ sở 1.490 nghìn đồng hiện hành. Các bệnh viện phải chi bù lương lên hệ số 1.490 nghìn đồng/hệ số, đơn vị khó khăn trong nâng cao đời sống cán bộ, viên chức, người lao động của các bệnh viện.
Như tại Bệnh viện Việt-Tiệp, theo Chủ tịch Hội đồng Quản lý bệnh viện Nguyễn Quang Tập, mỗi năm, đơn vị phải chi bù lương hơn 15 tỷ đồng. Tại các bệnh viện khác cũng phải cân đối mọi khoản thu chi để chi trả mức lương và phần thu nhập tăng thêm cho đội ngũ bác sĩ, tránh “chảy máu chất xám” sang các bệnh viện tư nhân.
Mặt khác, 2 yếu tố chi phí là quản lý và chi phí đầu tư chưa đưa vào giá viện phí. Vì vậy, các bệnh viện khó khăn trong đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị y tế nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh.“Bài toán khó đặt ra là nếu thu cao, người bệnh sẵn sàng đi tuyến trên, nếu thu thấp thì bệnh viện không đủ bù chi”, bác sĩ Đỗ Mạnh Thắng, Phó giám đốc Bệnh viện Việt Tiệp, Trưởng Khoa 12 băn khoăn.
Bên cạnh đó, mặc dù các đơn vị thực hiện cơ chế tự chủ, nhưng một số việc chưa được phân cấp, giao quyền tự chủ. Chẳng hạn việc giao chỉ tiêu kế hoạch giường bệnh chưa sát tình hình thực tế, làm phát sinh, tăng số giường thực kê. Cụ thể, Bệnh viện Việt-Tiệp được giao 1.000 giường, thực kê 1.919 giường; Bệnh viện Trẻ em được giao 500 giường, thực kê 1.003 giường; Bệnh viện Phụ sản được giao 450 giường, thực kê 570 giường; Bệnh viện Kiến An được giao 550 giường, thực kê 650 giường…Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến việc bố trí nhân lực y tế phục vụ (tỷ lệ bác sĩ/giường bệnh) cũng như tình trạng người bệnh phải nằm ghép chật chội tại các buồng bệnh. Thậm chí có thời điểm đông người bệnh, các khoa phải tận dụng hành lang, coi như đơn nguyên điều trị. Dự toán chi phí khám chữa bệnh BHYT và mức trần chi phí khám chữa bệnh BHYT còn ở mức thấp nên ảnh hưởng đến chất lượng khám, chữa bệnh. Thành phố cũng chưa có chính sách ưu đãi về thuế đối với các bệnh viện khi thực hiện tự chủ; các đơn vị chưa thực sự được tự chủ trong công tác mua sắm thuốc, vật tư tiêu hao và dịch vụ phục vụ hoạt động thường xuyên. “Nếu thành phố cho phép các bệnh viện tự chủ nhưng không có cơ chế, chính sách tự quyết trong tuyển dụng nhân sự, tính phí dịch vụ y tế, khác gì tự chủ nửa vời?”, ông Nguyễn Văn Vy, nguyên Giám đốc Sở Y tế trăn trở.
Trong khi đó, cơ sở vật chất của hầu hết bệnh viện thực hiện tự chủ xuống cấp, chật chội, nhiều trang thiết bị còn lạc hậu (như Bệnh viện Trẻ em, Bệnh viện Kiến An); một số công trình, dự án tại các bệnh viện đầu tư dở dang, kéo dài như dự án cung cấp trang thiết bị y tế sử dụng vốn vay ODA Hàn Quốc của Bệnh viện Phụ sản; dự án đầu tư chỉnh trang tòa nhà 6 tầng, dự án đầu tư trang thiết bị phẫu thuật tim của Bệnh viện Trẻ em... Chưa kể, một số dự án đầu tư bằng nguồn ngân sách nhưng khi tự chủ bệnh viện phải tự trả nợ công xây dựng cơ bản từ những năm trước (Bệnh viện Việt Tiệp 70 tỷ, Bệnh viện Trẻ em 75 tỷ...) khiến các bệnh viện thêm khó khăn.
Có thời điểm do quá tải, Khoa Nội 3 (Bệnh viện Việt-Tiệp) phải kê thêm giường trong phòng bệnh hoặc ngoài hành lang.
Nỗi lo lạm dụng, biến tướng cơ chế
Trước khó khăn kể trên, các bệnh viện đều tìm cách tăng thu để bù đắp các chi phí khi không còn nguồn hỗ trợ từ ngân sách. Tại các bệnh viện thực hiện cơ chế tự chủ, số giường và giá tiền giường theo yêu cầu (thực chất là giường xã hội hóa) còn cao, việc công khai giá chưa minh bạch. Theo quan sát, số giường theo yêu cầu ở các khoa thuộc Bệnh viện Việt-Tiệp, Bệnh viện Trẻ em, Bệnh viện Phụ sản… chiếm tỷ lệ khoảng 40%; một số khoa lên tới 50%. Trong khi chỉ tiêu Nghị quyết 07/2013/NQ-HĐND của HĐND thành phố về “Nhiệm vụ, giải pháp, cơ chế, chính sách xã hội hóa giáo dục- đào tạo, dạy nghề, y tế, văn hóa, thể dục - thể thao trên địa bàn thành phố giai đoạn 2013-2016, định hướng đến năm 2020” chỉ cho phép tỷ lệ giường bệnh công lập áp dụng cơ chế xã hội hóa đạt 20% tổng số giường bệnh vào năm 2016 và 30% vào năm 2020. Tương phản cơ sở vật chất, trang thiết bị sinh hoạt dành cho các dịch vụ theo yêu cầu được chú trọng mở rộng, cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ việc điều trị thông thường của người bệnh có thẻ BHYT còn chật chội, nằm ghép ít nhiều gây phản cảm.
Hơn nữa, áp lực lớn đối với lãnh đạo các đơn vị thực hiện cơ chế tự chủ là vừa phải lo các khoản chi cho người lao động, đào tạo, tập huấn, đầu tư trang thiết bị, vừa phải bảo đảm các nhiệm vụ chuyên môn và phát triển đơn vị. Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến tình trạng lạm dụng liên doanh, liên kết, xã hội hóa các dịch vụ y tế, xét nghiệm, dẫn đến các biến tướng hoạt động y tế công lập nếu các đơn vị không kiểm soát tốt, rõ ràng các điều khoản khi ký kết liên doanh, liên kết. Chưa kể, tình trạng mua bán lòng vòng, “làm giá” trang thiết bị y tế, lợi dụng cơ chế tự chủ để thu lời bất chính, như trường hợp xảy ra ở Bệnh viện Bạch Mai bị phát hiện mới đây gây ra hiện tượng đội giá dịch vụ, trút gánh nặng lên vai những người bệnh nghèo cũng là lời cảnh báo. “Trong thực hiện xã hội hóa, khi vay vốn, trách nhiệm của bệnh viện đối với việc trả nợ là rất lớn; lãi suất khá cao, thời gian phải trả vốn vay ngắn nên rất khó cân đối nguồn để trả; trong khi cơ chế giá dịch vụ do BHYT chi trả chưa có khấu hao để có nguồn chi trả lãi và gốc vốn vay, người bệnh phải trả phần chênh lệch này. Vì thế, nếu làm không cẩn thận, rõ ràng, việc huy động các nguồn vốn vay đầu tư trang thiết bị y tế không khác gì “con dao 2 lưỡi”. Mối lo biến tướng xã hội hóa có thể ảnh hưởng tới ý nghĩa, mục tiêu tự chủ”, Giám đốc Sở Y tế Trần Anh Cường phân tích./.
Kỳ cuối: Hướng tới tự chủ bền vững