Bảo vệ sức khỏe người cao tuổi trong mùa đông: Chú trọng phòng bệnh, ăn uống và tập luyện hợp lý
Người cao tuổi cần chủ động đi khám bệnh định kỳ để nắm bắt tình hình sức khỏe.
(HPĐT)- Thời tiết mùa đông với nhiệt độ thấp dưới ngưỡng bình thường là nguyên nhân khiến nhiều người dễ bị mệt mỏi, đau ốm, nhất là với người cao tuổi. Việc bảo đảm sức khỏe trong mùa này càng khó khăn hơn khi cơ thể người cao tuổi dần thoái hóa tự nhiên, hệ miễn dịch suy giảm. Thầy thuốc ưu tú, thạc sĩ, bác sĩ chuyên khoa 2, Trưởng khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Quốc tế Green LÊ XUÂN TRỰC trò chuyện với phóng viên Báo Hải Phòng về một số bệnh người cao tuổi thường gặp trong mùa lạnh và các biện pháp phòng bệnh hiệu quả cao.
- Bác sĩ cho biết một số bệnh người cao tuổi thường mắc phải vào mùa đông?
- Thời tiết lạnh khiến nguy cơ mắc bệnh trở nên phổ biến ở người cao tuổi, những bệnh thường gặp nhất là tim mạch, bệnh đường hô hấp, bệnh xương khớp, đột quỵ não.
Nhiệt độ ngoài trời lạnh là điều kiện thuận lợi để các bệnh về tim mạch có dịp “hoành hành”. Bệnh lý tim mạch thường gặp ở người cao tuổi là tăng huyết áp, loạn nhịp tim, bệnh động mạch vành, đau tim. Dấu hiệu là khó thở sau khi tập thể dục, làm việc nặng, suy nghĩ căng thẳng, có những lúc không làm gì cũng khó thở, hồi hộp, đánh trống ngực… Cùng với đó, không khí lạnh là một yếu tố tác động không tốt với đường hô hấp, từ đó làm bùng phát các bệnh hô hấp mãn tính ở người già. Chưa kể, môi trường ẩm thấp tạo thuận lợi cho các vi khuẩn, virus gây cúm, gây viêm phổi phát triển mạnh, dễ tấn công người già sức đề kháng kém, khiến họ dễ mắc các bệnh như viêm phế quản, viêm họng, viêm phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, hen phế quản… Đây là những nguyên nhân khiến nhiều người cao tuổi phải nhập viện vì các bệnh như huyết áp, viêm phổi, viêm phế quản, tim mạch, đột quỵ…
Đồng thời, vào mùa đông, các bệnh về xương khớp lại xuất hiện, tái phát. Bởi các mạch máu ở người cao tuổi dễ bị lão hóa, khí huyết không lưu thông làm cho lượng máu đến khớp bị ít đi. Tại các vị trí thường xuyên cử động nhiều, như đầu gối, cổ tay, ngón tay, người bệnh sẽ thấy đau nhức và buốt từ trong xương, các khớp sưng và đỏ, tê cứng, cản trở vận động. Đặc biệt là triệu chứng cứng khớp vào buổi sáng lúc mới thức dậy;khiến việc co duỗi chân, tay khó khăn.
- Vậy mức độ nguy hiểm và cách phòng, ngừa các bệnh kể trên như thế nào ?
- Người cao tuổi thường có một số bệnh lý nền, như tiểu đường, viêm xoang, cao huyết áp... Trong mùa đông, nếu mắc thêm những bệnh về đường hô hấp hoặc tim mạch kết hợp, sẽ làm thay đổi khả năng bảo vệ của cơ thể, khiến tình trạng tổn thương phổi, suy hô hấp diễn tiến nhanh, nặng, thậm chí dẫn đến tử vong. Vì thế, phòng bệnh bao giờ cũng tốt hơn chữa bệnh, người cao tuổi cần thường xuyên đi khám bệnh định kỳ, hoặc khi phát hiện những dấu hiệu bất thường về sức khỏe, bản thân và gia đình không được chủ quan, không tùy ý mua thuốc điều trị để tránh dị ứng thuốc, thuốc không đúng bệnh, gây tổn hại đến gan; phải tích cực đưa người cao tuổi đến bệnh viện để bác sĩ thăm khám vì bệnh tật ở người già thường ngày một nặng thêm, chứ khó tự vượt qua được như người trẻ tuổi vì sức đề kháng cơ thể đã suy yếu.
Để phòng, ngừa một số bệnh thường gặp trong mùa đông, người cao tuổi cần mặc đủ ấm, ngủ ấm, tránh gió lùa. Chú ý không đưa bếp than tổ ong hoặc than củi vào sưởi rồi đóng kín cửa sẽ gây ngộ độc khí. Người già ban đêm hay thức dậy do khó ngủ hoặc do chứng tiểu đêm. Nếu không có nhà vệ sinh trong nhà, nên dậy trước, mặc đủ ấm, mở cửa từ từ cho quen với nhiệt độ thấp bên ngoài sau đó mới ra. Nếu dậy sớm tập thể dục hoặc có việc phải đi ra ngoài cũng làm như vậy. Nhiều trường hợp do thay đổi nhiệt độ quá nhanh, cơ thể người già không đáp ứng kịp dẫn đến tai biến mạch não, nhồi máu cơ tim… rất nguy hiểm. Bên cạnh đó, người cao tuổi nên vệ sinh miệng sạch sẽ thường xuyên hằng ngày như đánh răng đều đặn trước và sau khi ngủ dậy; súc miệng bằng nước muối sinh lý. Không nên sử dụng nhiều chất kích thích như rượu, bia, thuốc lá… những chất này sẽ khiến cơ thể yếu đi và dễ bị các bệnh đường hô hấp tấn công hơn.
Đặc biệt, đối với người bệnh tim mạch nên đo huyết áp thường xuyên; cần được theo dõi nhịp thở vào đêm khuya, lúc cơ thể mệt mỏi để có biện pháp xử lý kịp thời.
- Hiện nay, nhiều người cao tuổi thường tự ý bổ sung các loại thực phẩm chức năng để tăng cường sức đề kháng vào mùa đông, bác sĩ có lưu ý gì về vấn đề này?
- Bên cạnh những lợi ích mà thực phẩm chức năng mang lại, cũng có nhiều vấn đề đáng được lưu tâm và cân nhắc khi sử dụng. Trong đó, nhiều loại hoạt chất chưa được tiến hành nghiên cứu đầy đủ, chưa có dữ liệu thử nghiệm lâm sàng và được Bộ Y tế cấp phép lưu hành. Nếu người cao tuổi sử dụng những loại thuốc đó sẽ có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe. Bên cạnh đó, người già hay mắc phải nhiều bệnh lý do tuổi tác (như cao huyết áp, giãn tĩnh mạch, tiểu đường...) và phải sử dụng nhiều loại thuốc để điều trị. Việc sử dụng thêm thực phẩm chức năng cũng làm tăng nguy cơ xảy ra tương tác cũng như các tác dụng phụ không mong muốn.
Việc sử dụng thực phẩm chức năng cho người cao tuổi có thể mang lại nhiều lợi ích về mặt cải thiện thể chất, tinh thần, tăng sức đề kháng và có thể giúp phòng ngừa một số bệnh lý do quá trình lão hóa. Tuy nhiên, cần tìm hiểu, xác định vai trò, chức năng của sản phẩm và phân biệt rõ sản phẩm là thuốc hay thực phẩm chức năng trước khi để người cao tuổi sử dụng. Để hạn chế tương tác có thể xảy ra, không nên uống chung thực phẩm chức năng với các thuốc điều trị khác. Bên cạnh đó, chỉ nên mua thực phẩm chức năng ở các cửa hàng, nhà thuốc uy tín để tránh trường hợp mua phải hàng giả, hàng kém chất lượng. Tốt nhất, người sử dụng nên hỏi ý kiến bác sĩ để được tư vấn về việc sử dụng thực phẩm chất năng và cần báo ngay với cán bộ y tế về bất kỳ tác dụng phụ nào xảy ra trong quá trình sử dụng.
- Bác sĩ có thể đưa ra một số lời khuyên về chế độ dinh dưỡng và tập luyện giúp người cao tuổi nâng cao sức khỏe, “chống” lại một số bệnh khi thời tiết chuyển lạnh?
- Có thể nói, việc ăn uống đủ chất, điều độ, đúng cách là khâu quan trọng đầu tiên để duy trì sức khỏe. Người cao tuổi nên hạn chế ăn quá mặn, ăn quá ngọt, phòng nguy cơ bị tăng huyết áp, tiểu đường, béo phì và suy thận. Mùa lạnh có thể ăn nhiều hơn mùa hè do cơ thể phải tiêu tốn calo nhiều hơn để bù lại lượng nhiệt mất ra môi trường. Nên ăn thức ăn nấu chín kỹ, mềm, dễ tiêu, số lượng ít nhưng chất lượng phải bảo đảm, như súp, cháo thịt, các món hầm… Chia thành nhiều bữa nhỏ, không nên dồn ép vào 1-2 bữa trong ngày sẽ làm cơ thể người già khó hấp thu. Buổi sáng và trưa nên ăn thức ăn giàu calo và bữa tối ăn nhẹ nhàng hơn kèm theo chút hoa quả. Tránh ăn quá no, uống nước quá nhiều vào bữa tối vì có thể là nguyên nhân mất ngủ do đầy bụng chướng hơi, đi tiểu nhiều. Tuyệt đối không dùng rượu để “chống rét” vì rượu gây giãn mạch, khi ra ngoài trời lạnh rất nguy hiểm. Đặc biệt, người cao tuổi cần bổ sung nước lọc đầy đủ, khoảng 2 lít nước/ngày.
Bên cạnh đó, việc tập luyện thể dục đều đặn, khoa học cũng giúp cơ thể giữ được khối lượng cơ, cơ không bị teo, nhão; làm khí huyết lưu thông, tinh thần sảng khoái; củng cố và tăng cường sự hoạt động của hệ tim mạch, hô hấp; giảm đường huyết; giảm mỡ máu; ăn uống chóng tiêu và giúp cơ thể tăng khả năng chịu lạnh. Người già nên chú ý chỉ tập luyện vừa sức, chọn chỗ kín gió, mặc ấm và không nên cố tập khi thời tiết quá lạnh.
Một điểm đáng lưu ý nữa, đó là con, cháu nên thường xuyên thăm nom, trò chuyện cùng các cụ, có dịp đưa các cụ đi chơi, hay tạo điều kiện để người cao tuổi tham gia các câu lạc bộ, hội, đoàn thể. Điều này sẽ giúp người cao tuổi có tâm lý vui vẻ, tinh thần sảng khoái và môi trường tốt để nâng cao sức khỏe.
- Trân trọng cảm ơn bác sĩ!