Phòng, chống đột quỵ ở người cao tuổi: Xác định kịp thời, điều trị đúng cách
Bác sĩ Khoa Thần kinh, Bệnh viện Việt- Tiệp thăm khám người bệnh bị đột quỵ.
(HPĐT)- Vào thời điểm giao mùa từ nóng sang lạnh, người cao tuổi rất dễ mắc đột quỵ. Nếu xác định sai các dấu hiệu cũng như tự ý sơ cứu, điều trị tại nhà dễ để lại hậu quả đáng tiếc…
Hậu quả nặng nề
Ba tuần trôi qua, nhưng bà Phạm Thị Đ., 66 tuổi, ở phường Lê Lợi (quận Ngô Quyền) vẫn chưa thể quên giây phút bất tỉnh giữa đường do đột quỵ gây ra. Bà nhớ lại: “Lúc đó, đầu óc xây xẩm, người choáng váng, khó chịu rồi ngất xỉu lúc nào không hay. Được người dân chung quanh chở về nhà, nằm một lúc thì tôi tỉnh lại, cứ nghĩ chắc do bị tụt huyết áp vì từ sáng chưa ăn gì. Tuy nhiên, đến hôm sau, tôi vẫn thấy nặng đầu, tay trái tê cứng, không thể giơ cao, ngồi dậy chóng mặt, người rã rời, mệt mỏi. Lúc này, tôi mới nhập viện thì được chẩn đoán bị đột quỵ nhưng ở mức độ nhẹ nên chưa nguy hiểm đến tính mạng...”.
Qua thăm khám, các bác sĩ Khoa Thần kinh, Bệnh viện Việt- Tiệp phát hiện bà Đ. bị tắc mạch máu não do nhồi máu não, xuất hiện cục máu đông trong não, chèn vào dây thần kinh vận động khiến tay trái bị tê liệt, không thể giơ cao. TS. BS Nguyễn Duy Mạnh, Phó trưởng Khoa Thần kinh cho biết, thông thường, nếu người bệnh được đưa đến trong vòng 3 giờ sau khi bị nhồi máu não, được chỉ định dùng thuốc làm tiêu các cục máu đông có thể xuất viện sau 2-3 ngày điều trị. Tuy nhiên, do bà Đ. có bệnh nền tiểu đường, tăng huyết áp nên thời gian điều trị kéo dài và việc sử dụng thuốc cũng thận trọng hơn. “Tuy nhiên, người bệnh khá may mắn vì nhập viện sau gần 1 ngày xảy ra cơn đột quỵ, bởi chúng tôi tiếp nhận không ít trường hợp cấp cứu muộn gặp phải di chứng nặng, thậm chí tử vong”, bác sĩ Mạnh nói.
Như trường hợp ông Đoàn Mạnh Đ., 78 tuổi, ở phường Minh Đức (quận Đồ Sơn) bị đột quỵ do chảy máu não khiến ông rơi vào bất tỉnh, hôn mê. Sau một thời gian điều trị tích cực, ông Đ. tỉnh trở lại nhưng mất ý thức, liệt nửa người, mọi sinh hoạt đều nhờ cậy con cháu. TS. BS Nguyễn Duy Mạnh cho biết, trường hợp đột quỵ não nặng như ông Đ. khiến mạch máu vỡ ra, người bệnh ngay lập tức hôn mê bất tỉnh.
Từ đầu tháng 10 đến nay, Khoa Thần kinh, tiếp nhận số người đột quỵ tăng từ 10-15% so với các tháng trước. Thời điểm giao mùa, nhất là từ nóng chuyển lạnh khiến bệnh tăng rõ rệt bởi sự thay đổi nhiệt độ đột ngột làm người cao tuổi không thích nghi kịp. Đặc biệt với người bị xơ vữa động mạch, khi mạch máu bị chít hẹp bởi những mảng xơ vữa, cục huyết khối gặp lạnh càng co thắt lại khiến những động mạch đưa máu lên não bị tắc nghẽn, não bị thiếu dinh dưỡng và oxy, từ đó gây ra đột quỵ do nhồi máu não.
Xác định đúng, can thiệp sớm
Theo các chuyên gia y tế, đột quỵ có thể xảy ra ở bất kỳ lứa tuổi nào nhưng xuất hiện chủ yếu ở người cao tuổi từ 55 tuổi trở lên, chiếm tỷ lệ hơn 70% số ca. Nếu đột quỵ xảy ra ở mức độ nhẹ có thể phục hồi chức năng cơ thể hoàn toàn hoặc để lại một phần di chứng và tàn phế ít hay nhiều. Nếu đột quỵ xảy ra ở mức độ nặng có thể gây liệt nửa người, hôn mê và tử vong. Tuy đột quỵ gây ra hậu quả tương đối nặng nề đối với người bệnh nhưng hiện vẫn nhiều người chưa hiểu rõ việc xác định các thể đột quỵ cũng như chủ quan, bỏ qua những dấu hiệu nguy cơ tiềm ẩn.
TS.BS Nguyễn Duy Mạnh cho biết, có hai thể đột quỵ não thường xảy ra ở người cao tuổi là nhồi máu não và xuất huyết não (chảy máu não). Mỗi thể đột quỵ có dấu hiệu nhận biết và phương pháp điều trị khác nhau. Với nhồi máu não, dấu hiệu thường xuất hiện từ 30 phút đến 24 giờ, có biểu hiện choáng váng, khó chịu, chỉ nói líu nhíu, nhức đầu… Nguyên nhân là do cục máu đông hình thành trong não hoặc từ nơi khác trong cơ thể, đi qua máu và đến não gây tắc nghẽn mạch máu não. Còn đối với xuất huyết não, khi xảy ra, người bệnh ngay lập tức ngã xuống, mất ý thức, liệt nửa người, có thể rơi vào bất tỉnh, hôn mê. Những trường hợp này chiếm tỷ lệ 25-30% số ca và khả năng phục hồi rất thấp.
Khi xác định đúng thể đột quỵ với dấu hiệu đặc trưng, cần ngay lập tức đưa người bệnh tới cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi xe cấp cứu để các nhân viên hỗ trợ điều trị ngay trên xe nhằm giảm tỷ lệ biến chứng cho người bệnh. “Trong 3-6 giờ đầu từ khi khởi phát cơn đột quỵ được coi là “thời gian vàng” để cứu sống người bệnh. Sau 6 giờ vàng đó, người bệnh không được can thiệp điều trị y khoa có nguy cơ tử vong cao hoặc bị tàn phế nặng nề. Do đó, càng can thiệp sớm chừng nào, người bệnh càng có khả năng phục hồi nhanh chừng đó. Không tự ý điều trị tại nhà sẽ khiến tình trạng càng thêm nặng”, bác sĩ Mạnh nhấn mạnh.
Để phòng ngừa đột quỵ, TS. BS Mạnh khuyến cáo người cao tuổi thường xuyên vận động cơ thể và rèn luyện thể thao bằng những môn nhẹ nhàng như đi bộ, dưỡng sinh; cung cấp đủ nước hằng ngày cho cơ thể, không chờ khát mới uống; từ bỏ rượu, bia, nhất là đối với người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường; ăn nhiều rau xanh, trái cây, hạn chế chất béo, thức ăn chứa nhiều muối và dầu mỡ; thường xuyên đi khám sức khỏe định kỳ ít nhất 2 lần/năm, kiểm soát yếu tố nguy cơ bệnh tai biến mạch máu não. Nếu mắc các bệnh về tim mạch, huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu… cần được điều trị theo chỉ định của bác sĩ.