Phim truyền hình thể loại hình sự: Nỗ lực vươn mình “làm mới”

Cảnh trong “Hồ sơ Cá Sấu” – phim hình sự được kỳ vọng là “bom tấn” trong năm 2020.

Từ khó khăn, không thiếu “sạn”

Không như những thể loại khác, phim hình sự được giới chuyên môn đánh giá “khó nhằn”. Theo chia sẻ của đạo diễn Bùi Cường, trong ngành có rất ít người viết kịch bản phim hình sự. Do đó, đạo diễn thường phải tự mày mò và mời cố vấn hỗ trợ từng cảnh quay. Phần lớn phim hình sự Việt không quá đi sâu vào nghiệp vụ. Ngoài ra, phim còn dài dòng, tiết tấu chậm một phần do kịch bản, phần khác do thiếu kinh phí.

Trung tá, nhà văn Đào Trung Hiếu - tác giả kịch bản của phim “Bão ngầm” đánh giá, nhiều phim hình sự ở ta trước đây đều mắc lỗi nghiệp vụ, bởi lĩnh vực hình sự mang tính khu biệt, không phải ai cũng tiếp cận được. Những câu chuyện trong phim có kết cấu nội dung lỏng lẻo, chưa tới, không logic theo sự phát triển của sự kiện và tâm lý nhân vật, nên nhiều khi xem tập đầu đã có thể đoán được tập cuối. Nhiều tình tiết vì biên kịch tưởng tượng ra, lại không hiểu nghề hình sự nên rất ngô nghê. Tội phạm sử dụng bạo lực thái quá, xăm trổ là không đúng, vì tội phạm tầm cao bây giờ cũng rất tri thức. Hay công an lúc nào ngoại hình cũng đẹp lại càng sai. Cảnh sát hình sự đôi khi phải giống y tội phạm.

NSƯT, đạo diễn Đỗ Thanh Hải, Giám đốc Trung tâm Sản xuất phim truyền hình (Đài Truyền hình Việt Nam) thừa nhận, chúng ta chưa có trường quay chuyên nghiệp để dàn dựng, phương tiện làm phim còn thiếu. Về tính nghiệp vụ, người làm phim không được phép mô tả kỹ và cụ thể từng chi tiết điều tra.  Vì điều này, phim hình sự Việt có không ít tác phẩm thiếu mức độ “thật”. Do quy chế kiểm duyệt cũng như những hạn chế trong phát hành, phim hình sự Việt Nam bị thiếu tự nhiên.

Bên cạnh đó, do người xem tiếp cận kỹ xảo và công nghệ dựng phim của nước ngoài, nên những pha hành động của phim Việt chưa đã mắt, nhất là các đoạn bắn súng, kỹ xảo quá lộ làm mất đi sự hào hứng của người xem. Đồng thời, do định hướng “tà không thể thắng chính” nên các nhân vật phản diện thường rất đơn điệu khi chỉ đơn thuần theo đuổi những mục tiêu như: tiền, quyền lực, báo thù. Còn về phía cảnh sát, thì phải luôn thanh liêm, chính trực. Điều này vô tình làm các bộ phim hình sự Việt không thoát khỏi lối mòn. Nếu nhìn ra thế giới, các nhà làm phim về chủ đề hình sự luôn cố gắng khắc họa nhân vật của hai tuyến phim, làm rõ lập trường, cá tính và bản ngã của họ. Những kẻ tội phạm có thể thuần túy độc ác, hoặc là người tốt sa ngã để rồi tự dằn vặt. Trong khi bên kia chiến tuyến, những người đấu tranh chống tội phạm cũng có cái bóng của chính mình, để biến cuộc đời của họ thành cuộc chiến với cả tội phạm lẫn những ám ảnh trong mình. Nhìn chung, phim hình sự Việt Nam đang mắc lỗi của phim Việt nói chung: thiếu kịch tính, thiếu những yếu tố chuyên môn và cách triển khai câu chuyện chưa mới mẻ

Đến những đột phá

Trải qua thời gian, các nhà làm phim truyền hình thể loại hình sự Việt nỗ lực khắc phục những yếu kém, hạn chế và từ đó cho ra đời nhiều tác phẩm chất lượng. Sự tiến bộ của dòng phim này được nâng lên từng ngày. Đặc biệt phải kể đến series phim truyền hình dài tập “Cảnh sát hình sự” do VTV sản xuất từ nhiều năm qua đến hiện tại, đem đến người xem nhiều tác phẩm đặc sắc như: “Cảnh sát đặc nhiệm”, “Đột kích”, “Bí mật Tam giác vàng”, “Mạch ngầm vùng biên”… Những bộ phim này chủ yếu khai thác những cuộc đối đầu giữa lực lượng công an với các nhóm tội phạm, hay cái nhìn trực diện về những tiêu cực trong xã hội hiện đại khi nhiều quan chức bị đồng tiền chi phối và thao túng. Nhưng sau cùng, pháp luật và công lý đích thực chiến thắng khi tất cả những kẻ phạm tội đều phải chịu sự trừng phạt của pháp luật.

Phim hình sự trên sóng truyền hình còn gây ấn tượng với “Cổ cồn trắng”, lấy cảm hứng từ vụ án Năm Cam chấn động một thời; “Chạy án” lấy cảm hứng từ những vụ án mạng có thật ở Việt Nam trong thời kinh tế thị trường... Gần đây nhất có “Mê cung”, bên cạnh kịch bản lạ, phim có kịch tính, hành trình phá án nghẹt thở và loạt diễn viên trẻ tài năng cũng được công chúng đánh giá cao. Đặc biệt, “Người phán xử” của đạo diễn Nguyễn Mai Hiền, Nguyễn Khải Anh, Nguyễn Danh Dũng tạo nên cơn sốt với người xem trong thời gian dài. Phim không đi sâu vào chuyên môn phá án của lực lượng công an, mà chọn cách mang đến người xem những bài học nhân văn thông qua góc nhìn của ông trùm xã hội đen khét tiếng có tên Phan Quân do NSND Hoàng Dũng thủ vai.

Mới đây, VTV tiếp tục trình làng bộ phim “Hồ sơ Cá Sấu” (30 tập) do NSƯT Nguyễn Mai Hiền đạo diễn, được kỳ vọng  là “bom tấn” phim hình sự trong năm. Ngay trước thời điểm phim phát sóng, nhà sản xuất phim hé lộ nhiều trích đoạn cho thấy kịch bản với những tình tiết ly kỳ, hấp dẫn. Một trong những yếu tố khiến phim được kỳ vọng đó là sự đầu tư về hình ảnh, từ những phân đoạn hành động gay cấn tới những trường đoạn tình cảm nóng bỏng đều được để tâm tới từng chi tiết.

Rõ ràng, với cách thể hiện ngày càng gần gũi với đời sống, cách làm phim chỉn chu, khai thác những đề tài, những góc nhìn mới mẻ, cộng thêm dàn diễn viên thực lực là những yếu tố quan trọng để phim truyền hình hình sự chiếm được trái tim người xem hiện nay.

Hoàng Anh