Phòng, chống hàng giả, hàng lậu: Tăng nặng mức phạt là chưa đủ
Cán bộ quản lý thị trường kiểm tra nguồn gốc xuất xứ rượu nhập khẩu bày bán tại các cửa hàng.
(HPĐT)- Trước tình trạng hàng giả, hàng lậu diễn biến phức tạp, Chính phủ ban hành Nghị định 98/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực này, có hiệu lực thi hành từ ngày 15-10-2020. Nghị định 98 là biện pháp mạnh trấn áp các đối tượng đang lợi dụng kẽ hở của luật pháp thu lợi bất chính từ việc kinh doanh hàng giả, hàng lậu.
Tăng nặng mức phạt
Thời điểm cuối năm hàng lậu, hàng giả diễn biến phức tạp bởi nhu cầu tiêu thụ của người dân tăng cao. Trước đây, việc xử lý hàng lậu, hàng giả được quy định tại Nghị định 185/2013-NĐ-CP và Nghị định 124/2015/NĐ-CP của Chính phủ sửa đổi bổ sung một số điều của Nghị định 185. Nghị định 98 ngoài việc kế thừa những quy định tại 2 nghị định trên, còn làm rõ căn cứ xác định hành vi vi phạm khi quy định rõ hơn về khái niệm hàng lậu, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ. Nghị định 98 cũng tăng nặng mức xử phạt vi phạm hành chính, như cá nhân kinh doanh hàng nhập lậu sẽ bị phạt 500 nghìn đồng đến 50 triệu đồng, tùy giá trị hàng hóa nhập lậu; tổ chức vi phạm bị phạt 1 triệu đồng đến 100 triệu đồng. Mức xử phạt sẽ tăng lên gấp đôi nếu hàng nhập lậu thuộc danh mục cấm nhập khẩu hoặc tạm ngừng nhập khẩu là thực phẩm, phụ gia thực phẩm, thuốc phòng bệnh và thuốc, nguyên liệu làm thuốc, mỹ phẩm, trang thiết bị y tế...
Theo lãnh đạo Cục quản lý thị trường thành phố, Nghị định 98 là hành lang pháp lý giúp việc đấu tranh với các hành vi vi phạm của tổ chức, cá nhân trong việc buôn bán hàng lậu, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ đạt hiệu quả cao hơn. Song, thực tế, tình trạng kinh doanh hàng lậu, hảng giả núp bóng dưới nhiều hình thức, khó quản lý, nhất là với các cá nhân bán hàng trên các trang mạng xã hội như facebook, zalo… Từ địa điểm bán hàng, đến giá cả hầu như không được công khai nên cơ quan chức năng khó xác định được hành vi vi phạm khi họ cố tình trốn tránh. Với các cửa hàng có đăng ký kinh doanh, chiêu thức phổ biến là trà trộn bán giữa hàng nhập khẩu chính ngạch và hàng xách tay. Khi thanh, kiểm tra, các đơn vị quản lý thị trường (QLTT) khó phát hiện vi phạm bởi chủ cửa hàng được thông báo trước bằng văn bản kế hoạch kiểm tra. Chỉ với trường hợp kiểm tra đột xuất khi có tin báo tố giác thì cơ quan quản lý thị trường mới phát hiện được vi phạm.
Thời gian tới, ngoài việc tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát đột xuất, phát hiện và xử lý những hành vi gian lận trong thương mại, lực lượng QLTT xây dựng các kế hoạch, phối hợp với các đơn vị như hải quan, thuế, các đơn vị chức năng tăng cường đấu tranh ngăn chặn việc vận chuyển hàng hóa trái phép ngay tại cảng, cũng như các cơ sở kinh doanh gắn mác các loại hàng xách tay Nhật, Mỹ, Pháp, Australia trên địa bàn… đặc biệt, phối hợp kiểm soát kênh bán hàng trực tuyến, từ đó mới có cơ sở thanh lọc dần thị trường hàng hóa hiện nay.
“Giảm cầu để cắt đứt cung”
Mặc dù Nghị định 98 được xem như “vòng kim cô” để siết hoạt động bán hàng lậu, trong đó chính là mặt hàng xách tay đang bán rộng rãi trên thị trường. Song, người bán hàng dường như vẫn thờ ơ hoặc bình chân như vại với những quy định mới này. Chủ cơ sở chuyên cung cấp hàng xách tay các sản phẩm sữa bột, đồ ăn dặm, thực phẩm chức năng… cho trẻ em trên phố phố Nguyễn Bình (quận Ngô Quyền) cho biết: Không nắm được quy định xử phạt mới liên quan đến mặt hàng này. Sản phẩm hàng xách tay của cửa hàng vẫn có mức tiêu thụ như trước đây, chủ yếu bán trên kênh online qua trang facebook của cửa hàng. Khảo sát trên mạng xã hội facebook, zalo, các trang web bán hàng trực tuyến, các hoạt động buôn bán hàng xách tay trên mạng vẫn diễn ra bình thường. Một số ít người bán hàng “né” sự kiểm duyệt của các cơ quan chức năng bằng cách viết “lái” tên mặt hàng. Chẳng hạn như túi xách của hãng Dior thì sẽ lẩn tránh bằng từ “Dio” hoặc “D.I.O.R”… hoặc làm mờ, lấy vật che logo hàng chính hãng.
Thực tế, do tâm lý “sính” hàng ngoại, một số người tiêu dùng vẫn đặt niềm tin vào người bán khi lựa chọn hàng xách tay- mặt hàng nhập khẩu không có giấy tờ, không đơn vị kiểm định chất lượng. Bởi vậy, khi gặp sản phẩm lỗi, người tiêu dùng chỉ biết “ngậm bồ hòn làm ngọt”. Trong khi, với các sản phẩm nhập khẩu chính ngạch, người tiêu dùng có đầy đủ căn cứ pháp lý để khởi kiện đòi bồi thường với đơn vị cung cấp sản phẩm, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Bởi vậy, việc tăng nặng mức xử phạt là chưa đủ để hạn chế tình trạng buôn bán hàng giả, hàng lậu, hàng không rõ nguồn gốc xuất xử như hiện nay. Thực trạng này chỉ được cải thiện khi người mua thay đổi thói quen tiêu dùng, nói không với hàng lậu, “giảm cầu để cắt đứt cung”. Để làm được điều này, các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền để mỗi người tiêu dùng nhận thức rõ trách nhiệm trong việc chống hàng giả, hàng lậu; chủ động báo tin khi phát hiện những cá nhân, tổ chức kinh doanh hàng giả, hàng lậu và không tiếp tay tiêu dùng những loại hàng hóa này. Ngoài ra, mỗi doanh nghiệp phát huy vai trò bảo vệ sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm của mình, đây không chỉ là quyền lợi mà còn là trách nhiệm của doanh nghiệp.. Đồng thời, các nhà sản xuất, doanh nghiệp cần liên kết với nhau trong đấu tranh chống hàng giả, một cách tích cực hơn nữa, chủ động gửi đơn khiếu nại đến các cơ quan chức năng nếu bị xâm hại nhãn hiệu. Có như vậy, hàng lậu, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ mới được ngăn chặn triệt để.
Theo Nghị định số 98/2020/NĐ-CP, tất cả hàng nhập khẩu không có giấy phép nhập khẩu, không đi qua cửa khẩu quy định, không làm thủ tục hải quan hoặc gian lận số lượng, chủng loại hàng hóa khi làm thủ tục hải quan... đều được xếp vào diện hàng hóa nhập lậu. Hàng nhập khẩu chính ngạch phải có tem nhãn phụ, hướng dẫn sử dụng bằng tiếng Việt.
Theo Cục quản lý thị trường thành phố, 10 tháng năm 2020, đơn vị kiểm tra, xử lý 45 vụ buôn bán hàng lậu, xử phạt gần 4,5 tỷ đồng, hàng tiêu hủy trị giá gần 1 tỷ đồng. Riêng tháng 11-2020, áp dụng theo Nghị định 98, đơn vị kiểm tra, xử lý 13 vụ buôn bán hàng lậu, xử phạt hơn 2,3 tỷ đồng, trị giá hàng tiêu hủy hơn 1,6 tỷ đồng.