Phim về nghề nghiệp: Sai một ly, đi một dặm

Cảnh trong phim “Lửa ấm” - bộ phim về đề tài nghề y và cảnh sát phòng cháy, chữa cháy.

“Lửa ấm” - bộ phim truyền hình của đạo diễn Đào Duy Phúc đem đến người xem trải nghiệm chân thật về sự vất vả, gian truân, nguy hiểm với nghề của các chiến sĩ phòng cháy, chữa cháy và bác sĩ - những “người lính” không cầm súng, nhưng luôn phải chiến đấu giành giật sự sống cho người dân ở thời bình. Hơn 40 tập phim, người xem vui buồn với những gì mà “Lửa ấm” đem lại.

Tuy nhiên, mới đây, TS. Lã Thị Lan - Phó giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Nội (CDC Hà Nội) cho biết, hai tập 36 và 37 phim “Lửa ấm” tuyên truyền về nhiễm HIV sai lệch. TS. Lã Thị Lan chỉ rõ, phim có cảnh chiến sĩ cảnh sát phòng cháy, chữa cháy bế người bị tai nạn giao thông đến bệnh viện và sau đó bác sĩ nói anh bị phơi nhiễm HIV. Về vấn đề này, TS. Lã Thị Lan nhấn mạnh, không phải cứ tiếp xúc với máu của người nhiễm là bị phơi nhiễm. Việc này dễ dẫn đến việc nếu ai đó bị tai nạn giao thông, nhiều người không dám giúp người bị tai nạn.

Bên cạnh đó, cảnh trong phim “Lửa ấm”, sau khi đưa ra kết quả của người bệnh dương tính với HIV, các bác sĩ trao đổi với nhau và cho rằng, nữ bác sĩ tiếp xúc với người bệnh bị phơi nhiễm HIV nên phải cách ly 2 ngày để phòng, chống lây nhiễm HIV ra ngoài cộng đồng. Theo bà Lan, việc xử lý phơi nhiễm HIV mà bộ phim tuyên truyền sai nghiêm trọng. Trong phân cảnh tiếp theo, người nhà cô bác sĩ rất hoảng hốt, tưởng như “phơi nhiễm HIV là chết đến nơi” và cô bác sĩ này cũng nhắn tin cho con với những lời lẽ như là lời cuối. Theo TS. Lã Thị Lan, có nhiều trường hợp bị phơi nhiễm rất sâu như bác sĩ mổ bị xương của người bệnh nhiễm HIV cắt đứt tay, hay trường hợp hy hữu khi người nghiện nhiễm HIV sau khi bị lấy máu, đã giật xi-lanh máu bơm ngược lại vào bác sĩ, đây là ca nặng nhất, tất cả những ca phơi nhiễm thế nhưng đều không bị nhiễm HIV. Vì thế, việc phim “Lửa ấm” có những cảnh, chi tiết kể trên khiến cộng đồng sợ HIV. “Thực sự đó là sai về chuyên môn rất nghiêm trọng” – TS. Lã Thị Lan nhấn mạnh.

Thực ra, trước “Lửa ấm”, không ít phim Việt có cách thể hiện và góc nhìn về nghề nghiệp làm người xem và giới trong nghề phải thở dài. Như trong phim “Nghề báo”, một nữ phóng viên có kinh nghiệm trong nghề nhưng đi hỏi tư liệu của người khác mà không xác minh lại. Khó hiểu hơn nữa là hình ảnh của phóng viên đi làm chương trình truyền hình trực tiếp chỉ với máy quay phim không dây nhợ. Bộ phim “Lập trình cho trái tim” khai thác về nghề công nghệ thông tin, một nghề thời thượng, cũng mắc phải những sai sót rất cơ bản về nghề. Lập trình mà chỉ thấy màn hình vi tính hiện lên word hoặc excel, copy file bằng đĩa CD, trong khi thời đại này không cần làm lập trình người ta cũng biết sử dụng phần mềm và các thao tác này.

Công chúng từng dậy sóng bức xúc với bộ phim “Hậu duệ mặt trời” phiên bản Việt do Trần Bửu Lộc đạo diễn. Chỉ trong 10 tập đầu phát sóng, phim để lại những lỗi khó chấp nhận như cảnh đột nhập lên tàu bị cướp, lực lượng đặc nhiệm của cảnh sát biển bôi mặt đen để ngụy trang, nhưng lại đội mũ dùng cho huấn luyện, đeo sao sáng lấp lánh, trong khi thực tế phải là mũ mềm, không đeo sao hoặc giấu đi quân hàm, quân hiệu... Nhân vật chính là đại úy Duy Kiên của lực lượng Cảnh sát biển, đương nhiên phải nắm vững pháp luật khi tham gia chống tội phạm ma túy, nhưng lại phạm lỗi rất sơ đẳng, để bị nhóm tội phạm lừa và cướp tù nhân một cách dễ dàng.

Chưa dừng lại ở đó, “Hậu duệ mặt trời” phiên bản Việt còn vấp phải những sai sót cơ bản về hệ thống quân hàm, điều lệnh của Quân đội nhân dân Việt Nam. Ngay cả động tác nghiêm - nghỉ - chào theo điều lệnh của Quân đội nhân dân Việt Nam cũng bị thay thế “dập khuôn” theo bản gốc bằng động tác đứng chào “chắp tay, dang chân, ưỡn ngực” theo bản gốc phim Hàn Quốc. Nghiêm trọng hơn, nhiều chi tiết sai lệch của phim “Hậu duệ mặt trời” bỏ qua các vấn đề về luật pháp, chủ quyền quốc gia và làm xấu đi hình ảnh của người lính Việt. Điển hình là phân cảnh nhóm vệ sĩ của một tài phiệt nước ngoài xâm nhập vào hòn đảo thuộc lãnh thổ Việt Nam, ngang nhiên mang vũ khí vào phòng bệnh viện, chĩa súng dọa bắn lực lượng sĩ quan Việt Nam. Bên cạnh đó, những hình ảnh về các chiến sĩ giải trí bằng cách vào bar ăn chơi cùng với các thú vui hưởng thụ xa xỉ khác... có thể khiến người xem nhìn nhận sai lệch về người lính. Bộ phim sau đó bị Bộ Quốc phòng Việt Nam yêu cầu nhà sản xuất chỉnh sửa đúng thực tế.

Khi xem phim truyền hình về nghề nghiệp cụ thể nào đó, có thể mọi người nghĩ rằng phim thì phải có những tình tiết cách điệu, hư cấu và đạo diễn các phim truyền hình không thể nắm bắt tất cả chuyên môn nghề nghiệp. Điều này rõ ràng không thể chối bỏ, nhưng dễ nhận thấy ở hầu hết bộ phim dường như các nhà làm phim đang cố tình đẩy mặt trái hay hài hước hóa những gì liên quan đến nghề, nhằm mục đích tạo sự tò mò, hay hấp dẫn cho phim. Việc coi nhẹ các chi tiết trong việc xử lý nghiệp vụ trên phim sẽ khiến người xem có cái nhìn lệch lạc, thiếu thiện cảm với nghề nào đó.

Để xảy ra tình trạng này, theo nhiều người trong nghề, vấn đề cốt lõi là ê-kíp thực hiện thiếu tìm hiểu, đào sâu vào ngành nghề mà các bộ phim đề cập. Hầu hết phim lấy đề tài ngành - nghề hiện nay cũng chỉ dừng ở mức mượn môi trường làm bối cảnh câu chuyện nhưng điều đó không có nghĩa cho phép người làm phim hời hợt, cẩu thả, không chịu tìm hiểu về đời sống của nghề mà mình muốn đề cập. Nhất là, truyền hình là kênh giáo dục giới trẻ hữu hiệu, với cách nhìn về nghề nghiệp hời hợt và xa rời thực tế như vậy sẽ ảnh hưởng rất lớn đến nhận thức của người trẻ./.

Khôi Nguyên