Các vai hề trên sân khấu truyền hình Hải Phòng: Đặc sắc, tỏa sáng
Nghệ sĩ Thúy Ngà vào vai vợ xã trưởng trong vở cải lương “Huyền thoại bà Đế”.
(HPĐT)- Trong hệ thống vở diễn sân khấu truyền hình Hải Phòng có nhiều vai hề để lại ấn tượng mạnh, tạo nên tiếng cười đặc sắc đối với người xem. Dù chỉ là vai phụ, nhưng những tiếng cười từ những vai diễn này góp phần không nhỏ làm nổi bật tư tưởng và thành công của vở diễn.
Tăng hài, giảm bi
Cuối tháng 11 vừa qua, vở diễn “Huyền thoại bà Đế” do Đoàn Cải lương Hải Phòng công diễn và truyền hình trực tiếp từ Nhà hát thành phố mang đến tiếng cười sảng khoái cho người xem. Các tràng pháo tay tán thưởng không ngớt dành cho nhân vật vợ xã trưởng do diễn viên Thúy Ngà thủ vai. Người xem không thể quên tiếng nhấn nhá, cách tạo dáng đến chua ngoa, đanh đá đậm chất hài của người phụ nữ thời phong kiến sống cảnh chồng “năm thê, bảy thiếp”. Vai hề đôi lúc còn lấn át, nổi bật hơn một số vai thứ chính. Có thể thấy, việc đưa vai hề rõ nét, đặc sắc vào vở diễn “Huyền thoại bà Đế” tạo nét cuốn hút mới cho sân khấu cải lương Hải Phòng mà bấy lâu ít xuất hiện tiếng cười.
Phó trưởng Đoàn Cải lương Hải Phòng Vũ Gia Thùy cho biết, lúc đầu kịch bản không có nhân vật vợ xã trưởng, nhưng đạo diễn Nguyễn Tiến Dũng (Nhà hát Múa rối Trung ương) sáng tạo thêm vai diễn này với nhiều trò diễn để giảm bớt tính bi trong câu chuyện tình oan trái, đau thương của nàng Hương, người con gái xứ Đồ Sơn xinh đẹp, thủy chung. Vai vợ xã trưởng góp phần đẩy vở cải lương “Huyền thoại bà Đế” không chỉ mang lại tiếng cười cho người xem mà còn châm biếm, phê phán các luật lệ hà khắc của chế độ phong kiến đối với người phụ nữ, đồng thời ca ngợi lòng thủy chung, kiên định của người dân vùng cửa biển. Đối với nghệ sĩ Thúy Ngà, chị bảo lâu lắm mới có vai diễn ưng ý, được phát huy thế mạnh, tỏa sáng trên sân khấu.
Không chỉ vai hề trong vở cải lương “Huyền thoại bà Đế” tỏa sáng trong các chương trình sân khấu truyền hình. Trước đó, cả 4 vở diễn chèo đều xuất hiện vai hề tính cách. Người xem ấn tượng với vai anh lính Cao Kim và Trần Thạch tạo trò, đả kích bọn giặc phương Bắc trong vở “Hoàng đế Tiền Lê”; hay trong vở “Hào khí Bạch Đằng Giang” có vai hề cô Lủi do diễn viên Thùy Dung đóng và giúp chị đoạt huy chương vàng tại hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc 2019; “Lời sấm truyền từ quán Trung Tân” nổi bật vai hề đả kích bè lũ lộng thần, thái giám; “Khai sáng An Biên” có vai chú nội, chú ngoại là người ăn, kẻ ở trong gia đình của Nữ tướng Lê Chân…
Dù chỉ xuất hiện trong vài lớp, vài phân đoạn của vở diễn, nhưng khi nhắc đến các vở diễn có các vai hề, công chúng thành phố không thể không nhắc tới tên Cao Kim, Trần Thạch, cô Lủi... Thành công đó khẳng định vị trí không thể thiếu của vai hề trong mỗi vở diễn.
“Tài năng thôi chưa đủ”
Trên sân khấu, vai hề được khai thác tốt góp phần tạo nên đặc sắc nghệ thuật của mỗi tác phẩm. Ngày nay, nhu cầu thưởng thức, giải trí tăng cao, nên các vở diễn chú trọng khai thác hợp lý, hiệu quả vai hề trên sân khấu nói chung và nghệ thuật chèo nói riêng. Trưởng Đoàn Chèo Hải Phòng Vũ Huy Thành cho biết, đối với các vở chèo, nếu thiếu nhân vật hề sẽ như thiếu món ăn đặc sắc, hấp dẫn.
Song, đối với vai hề không phải ai cũng đóng được, nếu đưa khiên cưỡng vào vở diễn hoặc thể hiện không “tới” sẽ làm méo mó, nhếch nhác cả vở diễn. Đoàn Chèo Hải Phòng hiện có các diễn viên đảm nhiệm tốt các vai hề khác nhau như: Quốc Kiên, Duy Thanh, Quốc Trìu, Thùy Dung, Thanh Mai. Thế mạnh của các diễn viên được khai thác phù hợp từng vai hề trong các vai diễn do đoàn thực hiện.
Là người có duyên và chuyên đóng các vai hề trên sân khấu chèo, nghệ sĩ Quốc Kiên cho biết, năm 2020 là năm thành công của anh với 4 vở diễn sân khấu truyền hình. Đảm nhiệm đủ các vai diễn khác nhau từ anh lính đến thái giám, kẻ ăn người ở, vai diễn nào anh cũng nổi bật khiến người dân gọi anh bằng chính các vai hề anh đảm nhiệm. “Song, để diễn thành công mỗi vai hề, “khiếu” diễn là một phần, nghệ sĩ chúng tôi phải nghiên cứu tâm lý, số phận, tính cách của từng vai để chủ động, sáng tạo trên sân khấu”.
Tài năng và khổ luyện của các nghệ sĩ là yếu tố chính làm nên thành công của các vai hề. Như diễn viên Thúy Ngà chia sẻ, để có được câu nhấn nhá kéo dài trên sân khấu, tạo được tiếng cười nghiêng ngả của công chúng, chị phải luyện giọng, tập hát, tập diễn đến cả tháng dài.
Thời gian tới, tần suất các vở diễn sân khấu truyền hình dày đặc, người dân mong mỏi tiếng cười từ các vai hề đặc sắc, “hóm” hơn nữa. Việc này đòi hỏi các kịch bản chất lượng hơn, dành “đất” cho vai hề để họ tỏa sáng, góp phần làm nên thành công Đề án Sân khấu truyền hình.
Theo thể thức chèo truyền thống, vai hề đóng vai người dẫn chuyện đưa người xem đến nội dung vở chèo. Vai hề nằm trong hệ thống nhân vật tính cách, tác động lớn đến nội dung, mâu thuẫn, tính kịch của vở diễn. Thường vai hề mang tính trào phúng. Tiếng nói của vai hề là đại diện tiếng nói, thân phận của người dân, nên có tính trào phúng, cách điệu ngôn ngữ thành “bạo miệng”, nhưng “vô thưởng, vô phạt” để góp phần phê phán thói hư tật xấu của xã hội xưa và nay.