Qua sự cố hỏng tác phẩm tại Triển lãm mỹ thuật Việt Nam 2016-2020: Cần chuyên nghiệp hơn trong tổ chức
Triển lãm mỹ thuật Việt Nam năm 2020. (Ảnh minh họa)
(HPĐT)- 5 tác phẩm hội họa bị nứt, xước, vẩy sơn ngay trong Triển lãm mỹ thuật Việt Nam 2016- 2020 tại Trung tâm Triển lãm văn hóa nghệ thuật Việt Nam (Hà Nội) thể hiện sự quản lý chưa chặt chẽ trong công tác tổ chức một sự kiện mỹ thuật lớn.
Tranh bị “bạo hành” ngay tại triển lãm
Sau khi nhận được phiếu nhận tác phẩm từ Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và triển lãm (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), họa sĩ Cao Nam Tiến (Hội Mỹ thuật Hải Phòng) hồi hộp chờ đợi ngày tác phẩm sơn dầu “Bé Uyên Minh”- chân dung con gái mình- có mặt tại Triển lãm Mỹ thuật Việt Nam 2016- 2020. Niềm vinh dự là 1 trong số gần 500 tác phẩm hội họa được chọn lọc từ gần 3,6 nghìn tác phẩm hội họa của cả nước. Thế nhưng, ngày 30-11 vừa qua (chỉ trước ngày khai mạc triển lãm 1 ngày), họa sĩ Cao Nam Tiến nhận được thông báo từ Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm về tình trạng bức tranh bị xước hỏng trong quá trình trưng bày. Trong ngày khai mạc 1-12, họa sĩ Cao Nam Tiến thấy bức tranh của mình bị hai vệt xước ngang và dọc khoảng từ 12 cm đến 40 cm, sâu tới lớp sơn đầu, liền yêu cầu Ban tổ chức lập biên bản về sự cố trên.
Đồng cảnh ngộ, tác phẩm “Bình yên” của họa sĩ Lê Văn Lương (Hội Mỹ thuật Hải Phòng) cũng bị xước 1 vệt dài khoảng 10 cm. Xót ruột nhìn “đứa con tinh thần” của mình bị “bạo hành”, họa sĩ Lê Văn Lương cho rằng: Với người họa sĩ, có tác phẩm được chọn tham dự Triển lãm mỹ thuật Việt Nam là vinh dự. Bởi triển lãm là sự ghi nhận thành tựu sáng tác của các họa sĩ, nhà điêu khắc... trong sáng tác hội họa nhiều năm liền. Họa sĩ may mắn cả đời được vài lần tham dự. Song cũng có họa sĩ, chẳng có lần nào. Thế nên, khi gửi các bức tranh tới tham gia triển lãm, là những tác phẩm họa sĩ tâm đắc, yêu thích nhất. Với sự cố tại Triển lãm Mỹ thuật Việt Nam 2016- 2020 lần này, họa sĩ cảm giác bị “sốc” là điều khó tránh khỏi.
Ngoài 2 tác phẩm sơn dầu của 2 họa sĩ Hải Phòng, tác phẩm sơn mài “Địa linh nhân kiệt” của họa sĩ Nguyễn Quốc Huy (Hội Mỹ thuật Việt Nam) bị hư hỏng nặng nhất với 5 vệt xước sâu và dài. Họa sĩ Nguyễn Quốc Huy quyết định rút tác phẩm khỏi việc trưng bày tại cuộc triển lãm này và yêu cầu Ban tổ chức lập biên bản sự việc. Tại buổi họp báo khai mạc triển lãm chiều 1- 12, Ban tổ chức thừa nhận, ngoài tranh của họa sĩ Quốc Huy, 4 tác phẩm khác bị hỏng. Phó cục trưởng Cục Mỹ thuật, Triển lãm và Nhiếp ảnh Mã Thế Anh thông tin: Chúng tôi gọi điện thoại thông báo, xin lỗi, thỏa thuận làm việc với các tác giả có tác phẩm bị hư hỏng sau khi triển lãm kết thúc. Sự kiện có quy mô lớn, quy tụ gần 500 tác phẩm nhưng số lượng nhân viên ít, không thể tránh khỏi sai sót. Tác phẩm bị hỏng, chúng tôi cũng rất đau xót. Chúng tôi sẽ rút kinh nghiệm vào những dịp triển lãm sau.
Ràng buộc trách nhiệm cụ thể
Họa sĩ, nhà nghiên cứu lý luận và phê bình Phan Cẩm Thượng, Ủy viên hội đồng nghệ thuật triển lãm nhận định, lỗ hổng lớn của hoạt động tổ chức triển lãm trong nước là không có đơn vị vận chuyển, trưng bày chuyên nghiệp. Khi đóng tranh trong kiện hàng, kính dễ bị vỡ, đâm vào bề mặt tranh gây hư hại. Việc bảo quản không chu đáo, khiến vôi, bụi rơi vào, ảnh hưởng chất lượng tranh.
Thông tin từ các họa sĩ gửi tranh đến tham gia triển lãm, đều nhận được phiếu biên nhận từ Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm. Tuy nhiên, trên đó không ghi dòng thông tin nào ghi nhận về trách nhiệm, nghĩa vụ của các bên (tác giả, nhà tổ chức, các đơn vị trung gian) về việc bảo đảm nguyên trạng tác phẩm trong quá trình nhận- vận chuyển- trưng bày- trả lại tác giả. Ban tổ chức mới hẹn các họa sĩ có tác phẩm bị hỏng làm việc sau triển lãm mà chưa đưa ra bất cứ quyết định nào. Điều họa sĩ quan tâm là Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm sẽ bồi thường việc này thế nào sau biên bản xác nhận để xảy ra sự cố làm hỏng các tác phẩm nghệ thuật tham gia triển lãm?
Họa sĩ Cao Nam Tiến tâm tư: “Khi xảy ra sự cố, họa sĩ là người chịu “tổn thương” tinh thần lẫn tổn thất về tài chính. Thế nên, Ban tổ chức nên thực sự “tâm tư” cùng họa sĩ, cách làm chuyên nghiệp hơn để những kỳ triển lãm tiếp theo các họa sĩ yên tâm trao gửi “đứa con tinh thần” của mình”.
Theo luật sư Lê Thị Thúy Hằng (Công ty Luật Dragon): Trước sự việc trên, các bên sẽ áp dụng các quy định của Bộ Luật Dân sự 2015 để xác định thiệt hại và mức bồi thường thiệt hại phù hợp với mức độ lỗi và thiệt hại thực tế của mỗi bên. Qua đây, tôi cũng khuyến nghị các tác giả nên có hợp đồng với đơn vị tổ chức triển lãm, quy định cụ thể về tiền nhuận treo, về việc bồi thường thiệt hại trong trường hợp tác phẩm bị hư hỏng hoặc bị mất trong thời gian triển lãm. Điều này sẽ tránh được những trường hợp đáng tiếc nêu trên cũng như ràng buộc chặt chẽ giữa các bên để bảo vệ những “đứa con tinh thần” của mình trong mối quan hệ giữa tác giả và đơn vị tổ chức triển lãm.