Phòng ngừa người bệnh tâm thần phạm tội: Trách nhiệm của gia đình, chính quyền địa phương
(HPĐT)- Thời gian gần đây, những vụ án do người có biểu hiện mắc bệnh tâm thần gây ra có diễn biến phức tạp, hậu quả nghiêm trọng, trong khi những quy định về quản lý, chữa bệnh đối với người trong diện này chưa chặt chẽ, khiến không ít người dân lo lắng.
Bác sĩ chăm sóc người bệnh điều trị tại Bệnh viện Tâm thần Hải Phòng.
Gây án trong trạng thái cơn bệnh
Ngày 9-12 vừa qua, tại phường Văn Đẩu (quận Kiến An) xảy ra vụ giết người. Nạn nhân là cụ T.T.K., 80 tuổi, tử vong ở sân nhà. Đến trưa cùng ngày, Vũ Văn Phong, sinh năm 1983, hiện đang ở nhà vợ tại phường Phù Liễn (quận Kiến An) ra đầu thú. Bước đầu điều tra, đối tượng gây án có biểu hiện bệnh tâm thần. Hiện cơ quan công an đang đưa đối tượng đi giám định tâm thần theo quy định để làm rõ hành vi phạm tội.
Trước đó, đầu tháng 3-2020, cũng xảy ra vụ án tương tự mà kẻ gây án là Trần Đức Minh, 35 tuổi, ở phường Đông Khê (quận Ngô Quyền) có biểu hiện tâm thần. Nạn nhân là ông L.Đ.B., ở tổ dân phố số 18 phường Lê Lợi. Ông B. bất ngờ bị sát hại khi đang ngồi sửa xe trên phố Lê Lợi. Đau lòng hơn là vụ án khác xảy ra tháng 9-2015, khi cô giáo B.T.T., ở xã Đồng Minh (huyện Vĩnh Bảo) đi dạy học, qua nhà Nguyễn Văn Doanh ở xã Tiền Phong (huyện Vĩnh Bảo) thì bất ngờ bị Doanh lao ra, dùng dao đâm trúng ngực, gây tử vong. Đáng nói, Doanh có biểu hiện tâm thần nhiều năm, thường xuyên ra khỏi nhà, trêu chọc, đánh người đi đường, khiến người dân sống chung quanh lo sợ. Tuy nhiên gia đình và chính quyền địa phương chưa có biện pháp quản lý phù hợp.
Thực tế, không chỉ riêng Hải Phòng, tình trạng người tâm thần gây án cũng xảy ra tại nhiều địa phương khác. Nạn nhân có thể là người không quen biết, không có mâu thuẫn hoặc chính người thân của người bệnh. Kẻ phạm tội thường gây án trong trạng thái lên cơn bệnh. Thực trạng trên cho thấy hậu quả nghiêm trọng do những đối tượng này gây ra nếu không có biện pháp quản lý phù hợp.
Quản lý chặt hơn người bệnh tâm thần
Theo bác sĩ Đàm Đức Thắng, Phó giám đốc Bệnh viện Tâm thần Hải Phòng: Thực tế điều trị cho thấy, người mắc bệnh tâm thần có nguy cơ gây án hình sự cao hơn người bình thường nhiều lần, nhiều khả năng tái phạm tội nếu không được điều trị đúng cách. Hiện nay, số người mắc bệnh tâm thần phân liệt sống tại cộng đồng khá cao, được cấp phát thuốc uống hằng tháng miễn phí. Tuy nhiên, loại thuốc được cấp phát cho người bệnh này hiện nay còn hạn chế về chất lượng, chưa đáp ứng yêu cầu điều trị. Do đó, mỗi gia đình cần chủ động đưa người bệnh đi khám và chữa trị sớm để ổn định tâm lý phòng ngừa các vụ việc phát sinh.
Luật sư Nguyễn Văn Xứng, Văn phòng luật sư Gia đình và Xã hội (Đoàn luật sư thành phố) cho biết: Theo Điều 21, Bộ luật Hình sự, người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi đang mắc bệnh tâm thần hoặc một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình thì không phải chịu trách nhiệm hình sự. Trong trường hợp này, Viện kiểm sát hoặc Tòa án căn cứ vào kết luận giám định pháp y tâm thần có thể quyết định đưa họ vào cơ sở điều trị chuyên khoa để bắt buộc chữa bệnh. Như vậy, khi có hậu quả hành vi vi phạm pháp luật hình sự, người bệnh mới buộc phải đi chữa bệnh. Còn đối với người mắc bệnh tâm thần, chưa phạm tội thì chưa có văn bản pháp luật nào quy định cá nhân, cơ quan phải có trách nhiệm đưa người mắc bệnh tâm thần đến cơ sở khám, chữa bệnh điều trị. Do đó, sớm có quy định pháp luật bắt buộc gia đình có trách nhiệm đưa người thân có biểu hiện tâm thần đi khám và điều trị.
Phòng ngừa tình trạng người tâm thần gây án là khó khăn bởi lẽ họ có thể hành động mất kiểm soát bất cứ lúc nào. Chính vì vậy, cần áp dụng các biện pháp phòng ngừa xã hội nhằm phát hiện sớm, điều trị, chăm sóc tốt sức khỏe tâm thần. Các gia đình sớm đưa người bệnh đi khám và điều trị, không nên giấu người bệnh ở nhà; thường xuyên quan tâm, theo dõi hành vi, cử chỉ, biểu hiện của người tâm thần, kịp thời phát hiện dấu hiệu bất thường để ngăn chặn, tránh những hậu quả đáng tiếc có thể xảy ra.
Theo thống kê của Bệnh viện Tâm thần Hải Phòng, hiện có hơn 280 người bệnh điều trị nội trú tại bệnh viện; hơn 400 người bệnh điều trị tại Trung tâm điều dưỡng tâm thần tại huyện Vĩnh Bảo; có hơn 8000 người mắc bệnh tại cộng đồng, trong đó có hơn 5500 người mắc bệnh tâm thần phân liệt đang điều trị và uống thuốc tại các trạm y tế địa phương.