Quan hệ Trung Quốc – Australia: Căng như dây đàn
(HPĐT)- Quan hệ Trung Quốc – Australia rơi xuống điểm thấp nhất trong nhiều thế kỷ khi hai nước liên tục trả đũa nhau trên lĩnh vực thương mại và ngoại giao. Hiện hai bên không có dấu hiệu hòa giải, dẫn đến lo ngại về sự phân tách ngày càng rõ rệt.
Trung Quốc có nguy cơ mất đi lượng lớn nguồn nguyên liệu chất lượng cao nếu duy trì căng thẳng với Australia.
Trong ảnh: Khu khai thác quặng sắt tại Cảng Hedland ở vùng Pilbara, Tây Australia.
“Ăn miếng trả miếng”
Theo thông tin ngày 9-12 từ Tập đoàn truyền thông Nine Entertainment của Australia, cơ quan này quyết định ngừng thỏa thuận cho phép tờ báo China Daily của Trung Quốc được xuất bản 8 trang báo tiếng Anh mỗi tháng kèm vào 3 ấn phẩm báo in có uy tín nhất của tập đoàn. Động thái này được cho là nhằm làm giảm ảnh hưởng của Trung Quốc đối với dư luận Australia và là một trong những đòn trả đũa mới nhất từ phía Australia.
Trước đó, căng thẳng hai nước trở nên sâu sắc sau khi Trung Quốc hồi tháng 11 công bố hồ sơ nêu 14 sự việc hủy hoại mối quan hệ giữa hai nước, trong đó có lời kêu gọi của Australia đòi điều tra nguồn gốc dịch COVID-19. Phía Bắc Kinh cho rằng những lời kêu gọi điều tra quốc tế của Canberra là nguy hiểm và có tính chất thao túng chính trị. Trung Quốc lại càng “nóng ruột” hơn nữa khi Australia mới đạt được thỏa thuận hợp tác quốc phòng với Nhật Bản, cho phép quân đội Nhật Bản và Australia hợp tác chặt chẽ hơn trong nỗ lực chống lại các hoạt động hung hăng của Trung Quốc ở vùng biển châu Á-Thái Bình Dương. “Mồi lửa” quan hệ giữa 2 nước lại tiếp tục bùng lên khi Thủ tướng Australia Scott Morrison ngày 30-11 yêu cầu Trung Quốc xin lỗi về vụ Người phát ngôn Bộ Ngoại giao nước này Triệu Lập Kiên đăng hình bức ảnh giả mạo binh sĩ Australia mang tính chất bạo lực, trong khi Trung Quốc vẫn lặng im sau vụ việc.
Chuỗi trả đũa ngoại giao trên làm leo thang căng thẳng giữa Trung Quốc và Australia sau khi Trung Quốc áp những biện pháp trừng phạt kinh tế lên đối thủ. Là thị trường chiếm hơn 30% tổng số hàng hóa xuất khẩu của Australia, 3 tháng qua, Trung Quốc liên tục tạo áp lực lên các nhà xuất khẩu của Australia, gồm áp thuế chống bán phá giá từ 107% đến 212% lên rượu vang nhập khẩu từ Australia từ ngày 28-1-2021; áp đặt thuế chống bán phá giá và trợ cấp nhà nước lên tới 80,5% đối với lúa mạch Australia; đình chỉ nhập thịt bò từ 5 nhà máy chế biến hàng đầu Australia với lý do phát hiện chất cấm chloramphenicol trong các sản phẩm thịt bò từ các lò mổ của Australia… Để đáp trả, Thủ tướng Australia Scott Morrison nhấn mạnh, Chính phủ nước này đang chuẩn bị bằng chứng để kiện Trung Quốc lên Tổ chức Thương mại thế giới (WTO).
Triển vọng “hạ nhiệt” mong manh
Theo ông Jeffrey Wilson, Giám đốc nghiên cứu tại Trung tâm Perth USAsia, chiến lược sâu xa của Bắc Kinh là dùng Australia để làm gương cho những nước khác, khi truyền thông điệp về những hệ quả họ có thể gặp phải nếu chống lại lợi ích cốt lõi Trung Quốc theo đuổi. Ông Bilahari Kausikan, cựu đại sứ Singapore tại Liên Hợp Quốc và Nga khẳng định, nếu Trung Quốc thành công trong việc “bẻ gãy ý chí chính trị” của Australia, các quốc gia bạn bè, đồng minh với Mỹ và Australia trên khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương sẽ phải cân nhắc lại lập trường khi đối đáp với Bắc Kinh. Chính vì mục tiêu trên, giới quan sát quốc tế cho rằng, Trung Quốc không có dấu hiệu chùn bước hay muốn hòa giải với Australia. Ở chiều ngược lại, theo giáo sư John Blaxland của Đại học Quốc gia Australia, Canberra ngày càng mạnh mẽ trong việc chống lại Trung Quốc vì dựa dẫm vào việc căng thẳng Mỹ - Trung vẫn gay gắt, và không có vẻ như sẽ sớm nhún nhường.
Tuy nhiên, trong bối cảnh dịch COVID-19 tiếp tục gây thiệt hại với nền kinh tế thế giới, việc leo thang mâu thuẫn đẩy Australia và Trung Quốc đến trước bờ vực cuộc chiến thương mại và ngoại giao, tạo ra sự phân tách ngày càng lớn trong quan hệ 2 nước. Điều này chỉ khiến hai bên cùng gánh chịu tổn thất, nhất là về kinh tế vì Trung Quốc và Australia vốn là đối tác thương mại lớn của nhau. Nếu còn tiếp tục “so găng”, Australia đối mặt với sụt giảm xuất khẩu nặng nề, Trung Quốc mất đi lượng lớn nguồn nguyên liệu chất lượng cao.
Do đó, trước chiến lược “tấn công” liên tục của Bắc Kinh, điều mà Canberra cần làm hiện nay là tìm điểm cân bằng trong mối quan hệ “nảy lửa” để khiến Trung Quốc chấp nhận việc giữa hai bên có khác biệt và cần nỗ lực để giải quyết, trong khi vẫn duy trì cán cân thương mại có lợi cho cả 2 nước. Chừng nào chưa tìm được điểm cân bằng, và Trung Quốc chưa chấp nhận điều này thì quan hệ giữa hai nước sẽ chưa thể lắng dịu./.