Nâng cao hiệu quả hoạt động hòa giải, đối thoại tại tòa án: Kiện toàn nhân lực, điều kiện thực hiện
Đối thoại giải quyết vụ án hành chính tại Tòa án nhân dân quận Ngô Quyền.
(HPĐT)- Luật Hòa giải, đối thoại tại tòa án có hiệu lực thi hành từ ngày 1- 1- 2021 là hành lang pháp lý góp phần giải quyết thấu tình, đạt lý các vụ, việc trong xã hội, nhất là trong bối cảnh các tranh chấp dân sự, khiếu kiện hành chính có diễn biến phức tạp.
Giảm căng thẳng, tiết kiệm chi phí, công sức
Luật hòa giải, đối thoại tại tòa án có 4 chương với 42 điều. Hòa giải tại tòa án là hoạt động hòa giải do hòa giải viên tiến hành trước khi tòa án thụ lý vụ việc dân sự, nhằm hỗ trợ các bên thỏa thuận giải quyết tranh chấp dân sự. Đối thoại tại tòa án là hoạt động do hòa giải viên tiến hành trước khi tòa án thụ lý vụ án hành chính, nhằm hỗ trợ các bên tham gia đối thoại thống nhất giải quyết khiếu kiện hành chính. Đối tượng hòa giải, đối thoại là các tranh chấp dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động; yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn; khởi kiện hành chính.
Đặc biệt, công tác hòa giải, đối thoại tại tòa án dựa trên nền tảng công tác dân vận với cách thức thân thiện, đồng thuận trên nguyên tắc chia sẻ, cảm thông. Chính vì lẽ đó, trước khi Luật Hòa giải, đối thoại tại tòa án có hiệu lực thi hành, Tòa án nhân dân (TAND) 2 cấp thành phố thực hiện thí điểm hòa giải thành gần 3.000 vụ việc. Với tỷ lệ hơn 80% số vụ việc đưa ra hòa giải thành công, công tác đối thoại, hòa giải tại tòa không chỉ giúp giảm số vụ án phải đưa ra xét xử, giảm áp lực công việc đối với đội ngũ thẩm phán và thư ký, mà còn phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, xây dựng và củng cố sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân.
Thực tiễn cho thấy, hòa giải, đối thoại thành giúp giải quyết triệt để các tranh chấp mà không phải mở phiên tòa xét xử; kết quả hòa giải thành, đối thoại được các bên tự nguyện thi hành; vụ việc không phải trải qua thủ tục sơ thẩm, phúc thẩm, giám đốc thẩm theo quy định của các luật tố tụng; tiết kiệm chi phí, thời gian, công sức của các bên liên quan; hạn chế tranh chấp, cưỡng chế thi hành án, khiếu kiện kéo dài.
Chú trọng nâng cao chất lượng hòa giải viên
Trên cơ sở kết quả, bài học kinh nghiệm sau hơn 1 năm (từ tháng 3- 2018 đến tháng 9- 2019) thực hiện thí điểm về đối thoại, hòa giải tại tòa án, TAND 2 cấp tại Hải Phòng nỗ lực chuẩn bị, kiện toàn các điều kiện về cơ sở vật chất và kiện toàn đội ngũ hòa giải viên nhằm nâng cao tỷ lệ hòa giải thành đối với các vụ việc dân sự, khiếu kiện hành chính khi Luật Hòa giải, đối thoại tại tòa án chính thức đi vào đời sống. Đến nay, TAND thành phố và TAND các quận, huyện bố trí phòng làm việc của hòa giải viên và phòng hòa giải, đối thoại ngay tại trụ sở tòa án. Triển khai Thông tư 02/2020 của TAND tối cao, TAND 2 cấp không lắp hay sử dụng các thiết bị ghi âm, ghi hình khi hòa giải, đối thoại, nhằm thực hiện đúng tinh thần giữ bí mật các thông tin liên quan đến vụ việc hòa giải, đối thoại của các bên. Trường hợp cần ghi âm, ghi hình buổi hòa giải, đối thoại phục vụ các công tác khác như báo cáo, truyền thông hoặc tập huấn trong hòa giải, đối thoại phải được sự đồng ý bằng văn bản của các bên tham gia hòa giải, đối thoại.
Song hành với công tác bảo đảm cơ sở vật chất, qua quá trình thực hiện thí điểm công tác đối thoại, hòa giải tại tòa, phần lớn TAND 2 cấp và các bên xác định, việc quan trọng là nâng cao chất lượng hòa giải viên vì đội ngũ này ảnh hưởng lớn đến kết quả thành hay bại của phiên hòa giải viên. Theo Phó chánh án TAND thành phố Dương Văn Chính: Sự thành công của hòa giải là làm cho các bên tranh chấp chuyển từ “đối đầu” sang “đối tác”, từ mâu thuẫn sang hài hòa, từ bất hợp tác sang thân thiện, nên hòa giải là việc rất khó, có nhiều vụ việc cần có thời gian, hoặc phải có sự tác động thuyết phục nhiều lần của hòa giải viên. Vì vậy, để đạt được kết quả hòa giải cùng với sự hiểu biết về pháp luật, có kiến thức sâu rộng về xã hội, hòa giải viên cần có kinh nghiệm xử lý vấn đề và các kỹ năng lắng nghe, đặt câu hỏi, trình bày, giải thích, thuyết phục, điều hành phiên hòa giải. Để đáp ứng các điều kiện cần và đủ đối với hòa giải viên, ngay từ năm 2018, khi thực hiện thí điểm công tác này tại Tòa án, TAND 2 cấp chủ động phổ biến, tổ chức nghiên cứu luật để các đơn vị nắm chắc trách nhiệm của các bên liên quan; quy trình hoạt động hòa giải, đối thoại; các điều kiện bổ nhiệm hòa giải viên.
Để đạt kết quả cao, TAND 2 cấp ưu tiên lựa chọn những hòa giải viên từng tham gia công tác thí điểm đối thoại, hòa giải tại tòa án vì họ vừa là những người có kiến thức pháp luật, vừa được trau dồi, tích lũy kinh nghiệm từ mô hình hòa giải thí điểm trước đó nên sẽ có kinh nghiệm. Cuối tháng 10- 2020, TAND thành phố tổ chức hội nghị tập huấn phổ biến Luật Hòa giải, đối thoại tại tòa án, trao đổi các kỹ năng đối thoại trong các vụ án hành chính và kỹ năng hòa giải trong các vụ án dân sự và hôn nhân, gia đình tới hơn 300 cán bộ là hội thẩm nhân dân, thẩm phán, thư ký, thẩm tra viên TAND 2 cấp thành phố. Gần đây nhất, giữa tháng 12-2020, các cán bộ, thẩm phán, thư ký TAND 2 cấp thành phố tham gia đầy đủ, nghiêm túc 2 ngày tập huấn trực tuyến kỹ năng đối thoại, hòa giải do TAND tối cao tổ chức. Qua đó, tìm hiểu, vận dụng những vấn đề có thể áp dụng vào thực tiễn của Hải Phòng, nhằm từng bước xây dựng, hoàn thiện công tác đối thoại, hòa giải tại tòa án./.