Hình tượng người chiến sĩ cộng sản trong tiểu thuyết lịch sử
Bìa 2 cuốn tiểu thuyết “Hừng đông” và “Người công giáo cộng sản” đến với bạn đọc cuối năm 2020.
(HPĐT)- Những cuốn tiểu thuyết lịch sử với hình tượng người chiến sĩ cộng sản kiên trung với Tổ quốc ra mắt vào cuối năm 2020 vừa qua, được bạn đọc đón nhận. Từng trang sách tôn vinh các anh hùng lịch sử, đồng thời khơi dậy tình yêu nước và lý tưởng sống tới bạn đọc.
Từ “Hừng đông”...
Cuối năm 2020, PGS.TS – nhà văn Nguyễn Thế Kỷ, Tổng giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Lý luận phê bình văn học nghệ thuật Trung ương ra mắt tiểu thuyết “Hừng đông”. Đây là tiểu thuyết thứ hai trong vòng 2 năm trở lại đây của nhà văn Nguyễn Thế Kỷ. Trước đó, năm 2019, nhà văn xuất bản tiểu thuyết “Chuyện tình Khau Vai” và nhận được rất nhiều sự quan tâm của bạn đọc.
Sức hấp dẫn ở “Hừng Đông" ở chỗ đây là cuốn tiểu thuyết tư liệu về Phan Đăng Lưu (1902 - 1941) - nhà cách mạng tiền bối, trí thức tiêu biểu xuất sắc của Đảng và nhân dân ta. Tiểu thuyết với 300 trang viết, nhà văn Nguyễn Thế Kỷ tái hiện chân thực, trách nhiệm và sinh động cuộc đời, sự nghiệp cách mạng sôi nổi, nhiều sáng tạo, nhiều gian khổ, hy sinh của nhà cách mạng tiền bối Phan Đăng Lưu từ lúc ông tốt nghiệp trường Canh nông của Pháp; quyết tâm từ bỏ cuộc sống của viên chức trong bộ máy thực dân, tham gia Hội Phục Việt, sau đó hội này chuyển thành Hội Hưng Nam rội L Đảng Tân Việt và trở thành cán bộ lãnh đạo chủ chốt của đảng này.
Tiểu thuyết “Hừng đông” viết về phong trào cách mạng Việt Nam những năm trước thời điểm thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (1930) và sau đó khoảng 10 năm đến cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ, nhưng tác giả Nguyễn Thế Kỷ không viết theo sự kiện, biến cố, mà hướng tới con người cụ thể với tư cách nhân vật văn học – người chiến sĩ cộng sản Phan Đăng Lưu. Không cần tới những ngôn từ hoa mỹ, bằng chính sự dung dị của mình, PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ khiến nhân vật trở nên thân thuộc, gần gũi. Hình tượng Phan Đăng Lưu như tấm gương sáng chói, tài trí, bản lĩnh, sáng tạo, kiên trung; tự nguyện, tự giác bảo vệ, tôn vinh đồng chí của mình và chủ động, thanh thản nhận về mình mọi hiểm nguy, gian khó, kể cả cái chết.
Theo đánh giá của nhà phê bình văn học Bùi Việt Thắng, “Hừng đông” vượt ra ngoài “phên giậu” của thi pháp tiểu thuyết Việt Nam (1945-1985) lấy nhân vật nhân dân/tập thể/đám đông làm trung tâm. Phan Đăng Lưu là nhân vật văn học nên có cá tính, số phận như điển hình nghệ thuật. Nhân vật này đi suốt tác phẩm từ trang đầu đến trang cuối. Trong nhân vật này riêng, chung hài hòa, bện chặt, tương hỗ... “Tôi thích cách tác giả cá thể hóa nhân vật qua chuyện riêng tư, đời thường, qua thế giới nội tâm phong phú của con người kết hợp trong mình các phẩm tính của trí thức - chiến sĩ cộng sản - nhân cách có căn cốt văn hóa trong ứng xử với gia đình, vợ con, bạn bè, với tự nhiên…” – nhà phê bình văn học Bùi Việt Thắng nhận xét.
Trong khi đó, theo nhà văn Nguyễn Văn Thọ, nhân vật lịch sử như Phan Đăng Lưu chúng ta có rất ít tài liệu. Đây là nhân vật lịch sử được đóng đinh ở một số vấn đề lớn. Tạo dựng lên thành nhân vật tiểu thuyết là một thách đố. Thế nhưng tác giả Nguyễn Thế Kỷ thành công trong lĩnh vực này. Nguyễn Thế Kỷ làm được cuốn sách rất hấp dẫn, hấp dẫn từ cấu trúc, tuyến xây dựng nhân vật, cách giao đãi và đưa đẩy câu chuyện rất tốt.
Đến “Người công giáo cộng sản”
Trước ngày “Hừng đông” đến với bạn đọc không lâu, cuốn tiểu thuyết “Người công giáo cộng sản” của tác giả Trần Việt Trung được phát hành trên toàn quốc cũng được nhiều người đánh giá cao. Cuốn tiểu thuyết lịch sử dày dặn với hơn 600 trang cũng là nén tâm nhang mà tác giả dành tặng người cha kính yêu của mình - Thiếu tướng Trần Tử Bình (1907-1967) - trong những vị tướng đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (tháng 1 năm 1948).
Theo tác giả Trần Việt Trung, nhân vật chính trong tiểu thuyết là nhà cách mạng thuộc thế hệ đầu, Thiếu tướng Trần Tử Bình. Cuộc đời ông trải dài trên những vùng địa lý rộng lớn trong Nam, ngoài Bắc và cả nước ngoài. Xuất thân từ Công giáo, cuộc đời đưa Trần Tử Bình "sắm" rất nhiều vai khác nhau như thầy giảng, phu đồn điền, thủ lĩnh phong trào, tù nhân, thầy thuốc, người thiết lập mạng lưới cách mạng, người quyết định khởi nghĩa, nhà tổ chức đào tạo quân sự, vị tướng trận, vị thanh tra, nhà ngoại giao... Đây là đặc trưng của thế hệ cách mạng tiền bối, đó là sẵn sàng nhận bất cứ nhiệm vụ nào được giao và phải hoàn thành bằng mọi giá. Tìm lại những mẩu chuyện xảy ra về một nhân vật, tác giả muốn tôn vinh những thế hệ tiền bối cách mạng xả thân để giành lại nền độc lập cho dân tộc Việt Nam.
Như chính tên cuốn sách, “Người công giáo cộng sản”, tướng Trần Tử Bình là người cộng sản đồng thời là người công giáo. Hay nói chính xác hơn, ông là người công giáo trước khi là người cộng sản; ông sống và chiến đấu hết mình trong tư cách người cộng sản. Công giáo cho con người đức tin mạnh mẽ và kiên định vào sự cứu rỗi bằng tình yêu và niềm thương mến bao la. Đức tin ấy, khi gặp lý tưởng cộng sản về một thế giới đại đồng, không ý có áp bức bóc lột giữa người với người, không có sự nô dịch giữa các quốc gia với nhau, thì càng được nhân bội. Nó chính là nguồn sức mạnh tinh thần dường như vô tận để tướng Trần Tử Bình có thể vượt qua được những thách thức to lớn, những cạm bẫy hiểm nguy luôn rình rập trên con đường cách mạng thiên lý. Hơn nữa, từ môi trường công giáo thuở hoa niên, tướng Trần Tử Bình còn được học võ nghệ. Phẩm chất, kỹ năng này, khi được tiếp sức từ các giai thoại về những trang anh hùng hiệp nghĩa trong cổ thư, được trui rèn trong thực tế hoạt động cách mạng đầy sôi nổi, hình thành ở người cộng sản Trần Tử Bình tính cách mạnh mẽ: đó là khí phách ngang tàng, hành động dứt khoát, dám làm và cũng dám chịu. Thậm chí có thể nói, chân dung văn học của tướng Trần Tử Bình trở nên hấp dẫn hơn, chính là do tác giả thể hiện rất sống động tính cách hiên ngang, cương trực này.
Vì thế, nhân vật trung tâm của tiểu thuyết “Người công giáo cộng sản” được tái hiện sinh động, đậm nét và gần gũi trên trang sách. Tướng Trần Tử Bình hiện lên trong “Người công giáo cộng sản” không chỉ như người anh hùng của thời đại mà còn đậm chất đời...