Bàn về vấn đề đặt tên cho con

(Ảnh minh họa: CTV)

(HPĐT)- Cha mẹ khi sinh con ra việc lựa chọn tên và đặt tên cho con không chỉ là niềm vui, niềm hạnh phúc mà còn thể hiện trách nhiệm, nghĩa vụ của người làm cha, mẹ. Trong những năm gần đây cùng với sự phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội và quá trình hội nhập quốc tế dẫn đến việc cha mẹ lựa chọn những cái tên độc đáo, rất lạ thậm chí là “tây hóa” để con mình trở nên khác biệt.

Tuy nhiên, về bản chất việc đặt tên cho trẻ em không hề đơn giản bởi tên riêng cũng có những sự tác động, ảnh hưởng nhất định đối với sự phát triển của trẻ cả về nhân cách, suy nghĩ và cuộc sống sau này. Đồng thời, việc đặt tên cũng chịu sự ràng buộc về mặt pháp lý bởi các quy định của pháp luật về vấn đề này. Ngày 28-5-2020, Bộ Tư pháp ban hành Thông tư số 04/2020/TT-BTP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Hộ tịch và Nghị định số 123/2015/NĐ-CP ngày 15-11-2015 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành luật hộ tịch, theo đó, nội dung khai sinh cho con được hướng dẫn cụ thể như sau:

Việc xác định họ, dân tộc, đặt tên cho trẻ em phải phù hợp với pháp luật và yêu cầu giữ gìn bản sắc dân tộc, tập quán, truyền thống văn hóa tốt đẹp của Việt Nam; không đặt tên quá dài, khó sử dụng.

Trường hợp cha, mẹ không thỏa thuận được về họ, dân tộc, quê quán của con khi đăng ký khai sinh thì họ, dân tộc, quê quán của con được xác định theo tập quán nhưng phải bảo đảm theo họ, dân tộc, quê quán của cha hoặc mẹ.

Qua đó có thể thấy rằng, việc đặt tên cho trẻ chứa đựng những nguyên tắc pháp lý và văn hóa người Việt hết sức sâu sắc. Đặt tên cho con phải tôn trọng thuần phong, mỹ tục của dân tộc và tôn trọng quy định của pháp luật. Cha mẹ đặt tên cho con, đồng thời, phải thực hiện việc khai sinh cho con tại các cơ quan chức năng thì tên con mới có hiệu lực về mặt pháp luật. Do đó, quan hệ pháp luật phát sinh qua việc đặt tên cho con chính là mối quan hệ giữa con, bố mẹ và cơ quan quản lý nhà nước.

Các điều 26, 27, 28 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định cá nhân có quyền có họ, tên (bao gồm cả chữ đệm, nếu có); có quyền thay đổi họ, tên của mình theo quy định. Tuy nhiên, việc đặt tên chỉ bị hạn chế trong trường hợp xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác hoặc xâm phạm đến lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng.

Quan điểm xuyên suốt về việc đặt tên cho con được quy định trong Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Hộ tịch năm 2014; Thông tư số 04/2020/TT-BTP đó là ngăn chặn sự nhầm lẫn về danh tính cá nhân, do đó quyền này được xếp vào quyền nhân thân (quyền cá nhân, quyền nhận dạng cá nhân). Việc đặt tên cho con còn mang hàm ý sâu xa là mốc khởi đầu của phẩm giá con người bởi:

Thứ nhất: gia đình là nền tảng then chốt cho sự trưởng thành của mỗi cá nhân và sợi dây vô hình liên kết những cá nhân này lại với nhau chính là “Họ”. Đây không chỉ về mặt huyết thống của gia đình mà còn là truyền thống, nề nếp, gia phong của một dòng họ. Ở hầu hết các quốc gia hiện nay, với tư cách là một phần quan trọng của gia đình, “họ” cũng là một bộ phận của hệ thống pháp luật. “Họ” của con cái không phải do cha mẹ tự do lựa chọn mà do Hiến pháp và pháp luật quy định.

Thứ hai: tên riêng của mỗi người là phương tiện đại diện cho người đó tham gia vào các quan hệ xã hội do đó điểm then chốt ở đây không phải nằm ở cái tên đó hay ra sao, độc đáo gây sự chú ý như thế nào mà nằm ở sự ổn định. Tên đó phải được theo họ cha hoặc mẹ đăng ký vào giấy khai sinh ở các cơ quan chức năng. Đây là trách nhiệm của các bậc làm cha, làm mẹ và xuất phát điểm đầu tiên chính là đặt tên cho con.

Pháp luật cũng quy định việc thay đổi tên vừa là quyền tự do cá nhân, vừa phải tuân thủ quy định của pháp luật. Trong cuộc sống xã hội hiện đại, không ít trường hợp người dân có nhu cầu đổi tên của mình với nhiều lý do khác nhau như: thuận tiện hơn trong các giao dịch điện tử; phục vụ công việc học tập; do việc sử dụng tên đó gây nhiều bất lợi trong cuộc sống… Với sự trưởng thành của mỗi cá nhân, một người sẽ tiếp tục có những mối quan hệ khác ngoài xã hội, khi đó, tên của họ không chỉ đơn thuần là tên gọi mà có thể còn là một biểu tượng cá nhân, một thương hiệu riêng có thể được nhiều người biết đến. Tại thời điểm này, quy định của pháp luật thể hiện sự tôn trọng quyền riêng tư của mỗi người trong việc tự nguyện thay đổi tên khai sinh. Tuy nhiên, chúng ta cần phải tuân theo các quy định của pháp luật như không đặt tên quá dài; sử dụng các ký hiệu số, vi phạm thuần phong, mỹ tục…

Do đó, đặt tên cho con là một việc làm hết sức quan trọng, các cơ quan chức năng, các bậc cha mẹ cần nghiêm túc thực hiện các quy định của pháp luật về việc đặt tên, giới hạn phù hợp số lần được đổi tên nhằm tạo cơ sở pháp lý tốt hơn cho việc bảo vệ quyền đặt tên của cá nhân./.

Ngọc Châu