Nâng cao chất lượng hội thẩm nhân dân: Góp phần bảo đảm xét xử vụ án khách quan

Tòa án nhân dân quận Ngô Quyền tổ chức tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho các hội thẩm nhân dân.

Vai trò tuyên truyền, giáo dục tại các phiên tòa

Sáng 7-12-2020, tại trụ sở TAND thành phố diễn ra phiên tòa xét xử vụ án giết người, với Hội đồng xét xử gồm 1 thẩm phán và 2 HTND là các ông Nguyễn Thành Biên và Nguyễn Huy Vĩnh. Song song với các câu hỏi của thẩm phán làm rõ nội dung vụ án, 2 HTND cũng thể hiện rõ vai trò trong hội đồng xét xử, qua việc đặt các câu hỏi làm rõ nhân thân, động cơ giết người của các bị cáo, cũng như phân tích hậu quả mà bị cáo phải chịu trách nhiệm, nỗi đau của gia đình nạn nhân và gia đình bị cáo…. Những lời lẽ xét hỏi kết hợp giảng giải thấu lý đạt tình, khiến không chỉ bị cáo cúi đầu nhận lỗi, mà những người tham gia phiên tòa cũng nhận thức rõ hơn về sự nghiêm minh của pháp luật.

Thực tế, trong mỗi phiên tòa, HTND có địa vị pháp lý và vai trò quan trọng trong công tác xét xử, độc lập khi đánh giá vụ án, vụ việc. Khi nghị án, nếu ý kiến biểu quyết của các HTND giống nhau nhưng khác ý kiến của thẩm phán thì quyết định của Hội đồng xét xử phải theo ý kiến của đa số thành viên. Trong các phiên tòa, HTND thường sử dụng kiến thức chuyên ngành, với sự hiểu biết về xã hội và vốn sống thực tế để xét hỏi, kết hợp tuyên truyền, giáo dục, cảm hóa các bị cáo và giải thích những vấn đề liên quan đến vụ án, vụ việc cho những người tham gia tố tụng cũng như nhân dân đến dự phiên tòa, góp phần nâng cao nhận thức pháp luật cho mọi người. Bởi vậy, để làm tốt nhiệm vụ của mình, đòi hỏi các HTND không chỉ nắm rõ luật mà còn phải có kiến thức pháp luật nhất định, đồng thời nghiên cứu kỹ hồ sơ vụ án, nắm bắt đầy đủ nội dung vụ việc trước ngày mở phiên tòa.

Ông Hà Văn Nhiều, Trưởng đoàn HTND thành phố, người có hơn 30 năm làm HTND, chia sẻ: Tại phiên tòa, HTND tập trung theo dõi diễn biến, các tình tiết về nội dung vụ án, vụ việc và cẩn thận ghi chép để phối hợp với thẩm phán tham gia xét hỏi bị cáo đúng trọng tâm, rõ ràng, mạch lạc, không bị trùng lặp, nhằm làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án, tránh oan sai, lọt tội phạm. Những câu hỏi bảo đảm việc kết tội hay gỡ tội các bị cáo đúng quy định pháp luật. Qua đó, tuyên truyền pháp luật đến các bên tham gia phiên tòa.

Nâng cao năng lực của HTND

Hiện, toàn thành phố có hơn 300 HTND hai cấp tòa án. Đa số HTND là  những người có trình độ pháp luật chuyên sâu, hoạt động kiêm nhiệm trong các cơ quan, ban, ngành, đoàn thể, hoặc là cán bộ có uy tín nghỉ hưu tại địa phương. Tại các phiên tòa, các HTND đều nêu cao tinh thần trách nhiệm, tích cực tham gia xét xử có hiệu quả cao các vụ án, vụ việc. Tuy nhiên, một số ít HTND do điều kiện công việc, tham gia hội đồng xét xử không thường xuyên. Một số HTND còn nặng về giải thích pháp luật, chưa tập trung đi sâu vào tình tiết vụ án do thiếu kỹ năng xét hỏi, nghiệp vụ.

Ông Hà Văn Nhiều, Trưởng đoàn HTND thành phố bày tỏ: Hiện nay, còn tình trạng một số cơ quan, đơn vị chưa tạo điều kiện để các HTND kiêm nhiệm tham gia; cũng có HTND chưa nhận thức đầy đủ vai trò của mình trong Hội đồng xét xử. Bởi vậy, bên cạnh việc mỗi HTND cần chủ động nâng cao trách nhiệm, kiến thức pháp luật của mình, các ban, ngành, cơ quan cần tạo điều kiện về thời gian và quan tâm hơn chế độ bồi dưỡng để HTND tham gia các phiên tòa đạt chất lượng cao hơn.

Tại cuộc tổng kết công tác HTND năm 2020, lãnh đạo TAND thành phố cho biết: Việc xét xử các vụ án đòi hỏi các thành viên Hội đồng xét xử nắm chắc quy định của pháp luật và các văn bản hướng dẫn, nắm chắc nội dung vụ án, có kinh nghiệm và am hiểu các vấn đề xã hội. Bởi vậy, việc nâng cao chất lượng HTND luôn được TAND thành phố chú trọng. Hằng năm, TAND thành phố đều tổ chức các đợt tập huấn, phổ biến các quy định mới của pháp luật, trao đổi nghiệp vụ nhằm nâng cao kiến thức pháp luật cho các HTND, để nâng cao chất lượng xét xử vụ án, vụ việc. Thời gian tới, ngành Tòa án sẽ tăng cường phối hợp với các cơ quan, tổ chức nơi HTND công tác, làm việc, sinh sống, đề xuất các đơn vị tạo điều kiện thuận lợi cho HTND thực hiện nhiệm vụ của mình, góp phần để các HTND hoàn thành tốt hơn nhiệm vụ, tuyên truyền pháp luật góp phần thiết thực trong việc cải cách tư pháp hiện nay.

Năm 2020, các HTND TAND thành phố tham gia xét xử sơ thẩm 1107/1274 vụ, việc, đạt tỷ lệ 86,9%. Trong đó có 161/167 vụ án hình sự; 256/311 vụ, việc dân sự; 481/529 vụ, việc hôn nhân gia đình;1 vụ án lao động; 44/59 vụ, việc Kinh doanh thương mại; 164/207 án hành chính.

Bài và ảnh: Tuệ Minh