Gốm Đoan
(HPĐT)- Không phải ngẫu nhiên mà điêu khắc gia nổi tiếng Tạ Quang Bạo bình bầu: Người làm gốm đẹp nhất Việt Nam là Nguyễn Trọng Đoan, dù rằng Nguyễn Trọng Đoan không dám nhận xếp hạng. Quan điểm của nghệ sĩ: Nghệ thuật không có xếp hạng.
Tác phẩm gốm của nghệ sĩ Nguyễn Trọng Đoan.
Nguyễn Trọng Đoan đến với gốm từ rất sớm: 17 tuổi. Ông là một trong những học sinh đầu tiên của Trường đại học Mỹ thuật Công nghiệp, năm 1959. Thế hệ của Nguyễn Trọng Đoan sản sinh nhiều tên tuổi ghi dấu ấn trong làng hội họa, điêu khắc Việt Nam: Lê Ngọc Hân, Lê Đình Quỳ, Trần Tuy, Tạ Quang Bạo…
Nguyễn Trọng Đoan được nhà trường phân học ngành gốm, không phải do ông tự chọn: “Ngày ấy, chúng tôi hầu hết ở nông thôn, hồn nhiên, ngây ngô, thật thà, chưa có khái niệm nghề, nhà trường phân học ngành nào, nghề nào, cũng vui vẻ chấp nhận”. Nhưng đã đi vào gốm, tình yêu nảy nở lúc nào không hay và tình yêu ấy đi theo ông suốt cuộc đời. Từng đến thăm nhà nghệ sĩ, tôi thấy khắp không gian đều dành cho gốm, từ ngoài hiên vào phòng khách, xuống bếp… Nguyễn Trọng Đoan đựng tác phẩm gốm trong những cái chum to, mà người miền núi vẫn hay dùng để đựng rượu.
Mỗi tác phẩm đều được ông gói, bọc cẩn thận, sau đó mới xếp chồng lên nhau. Vì sao sức “sinh nở” của Nguyễn Trọng Đoan dữ dội đến thế? Đây là lời đáp của nghệ sĩ: “Lúc nào tôi cũng nghĩ về gốm, nên mới làm được nhiều như vậy”. Ông chơi với gốm hết mình, không toan tính. Năm 1980, nghệ sĩ mở lò gốm đầu tiên bằng hai chỉ vàng gom góp và vay mượn được. Hai chỉ vàng thời ấy có thể mua được một chiếc xe máy, một tài sản nhiều người ao ước bấy giờ. Đến nay, tác phẩm gốm của Nguyễn Trọng Đoan nhiều không kể xiết, song ông vẫn tiếc khi phải bán “đứa con tinh thần”, bởi mỗi tác phẩm chỉ độc bản. Nguyễn Trọng Đoan là nghệ sĩ sáng tạo thứ thiệt, không phải người sản xuất gốm.
Năm 1989, Nguyễn Trọng Đoan có triển lãm chung với danh họa Nguyễn Tư Nghiêm. Người kết nối để hai nhân vật lớn của hội họa - gốm gặp nhau chính là nhà phê bình Thái Bá Vân. Gốm của Nguyễn Trọng Đoan không chỉ được Tạ Quang Bạo cho điểm chót vót, nhiều người trong nghề cũng đánh giá rất cao. Họ cho rằng, Nguyễn Trọng Đoan có công thổi làn gió mới vào công cuộc cách tân gốm thời hiện đại. Chẳng thế mà, khách “tây” rất thích gốm Đoan, bởi gốm Đoan đi lối riêng, chẳng “copy” phong cách nào, ngay cả phong cách làm các tay chơi gốm mê mệt là phong cách thổ dân. Gốm Đoan phá cách, từ gốm mộc, điêu khắc gốm… Ngay cả những hoa văn, hình khối cũng đầy lạ lẫm, kích thích trí tưởng tượng của người thưởng lãm (Điều này khác hẳn với gốm Bát Tràng thời nay, mang bóng dáng Lý, Trần, Lê, Nguyễn…).
Nguyễn Trọng Đoan có cảm hứng mạnh với các loài vật. Đặc biệt hình ảnh chim xuất hiện liên tục với dáng vẻ khác nhau trên tác phẩm gốm Đoan. “Chim xanh” là một trong những tác phẩm gốm của ông được vinh dự nhận Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật năm 2007./.