Họa sĩ Nguyễn Hà: Sinh ra để sáng tạo cái đẹp

Chân dung họa sĩ Nguyễn Hà.

Ngôi nhà riêng ở ngõ 93 Văn Cao (quận Hải An) với  mô hình hòn non bộ tái hiện  khung cảnh non nước thanh bình của họa sĩ Nguyễn Hà luôn rộng mở với các bạn hữu xa gần. 88 tuổi, cụ Nguyễn Hà vẫn sôi nổi đàm đạo về văn chương, nghệ thuật, cuộc sống. Trẻ cụ mời trà, già cụ mời rượu. Những bức tranh còn dang dở dựng san sát bên nhau. Bức dang dở với màu sơn còn ướt, bức thì hoàn thiện, nhưng cụ còn chưa ưng ý muốn thay đổi thêm. Chiếc giường nhỏ kê góc nhà bên cạnh là những cuốn sách kinh điển thế giới về cả hội họa và văn chương. Cụ bảo: Ngoài năng khiếu, người nghệ sĩ cần có tri thức và văn hoá. Và việc học với cụ là “công việc” cả đời cũng như sáng tạo.

Bắt đầu vẽ từ năm 1950, trong những năm tháng đầu đời bước vào nghệ thuật hội họa, họa sĩ Nguyễn Hà có cơ duyên được gặp và trở thành bạn với những danh họa hàng đầu của Việt Nam như Bùi Xuân Phái, Nguyễn Tư Nghiêm, Nguyễn Sáng… Những tri âm, tri kỷ không chỉ chia sẻ với ông niềm đam mê nghệ thuật hội họa mà còn về những cái đẹp của cuộc sống đời thường. Sau đó, có cơ hội được đến Pháp- cái nôi của hội họa thế giới để học nhưng cụ Nguyễn Hà từ chối để ở lại Hải Phòng. Cụ cười bảo: Học ở đâu thì cũng là học, mà cụ thì không xa được Hải Phòng”.

Trong cuộc đời cầm cọ của mình, cụ dành nhiều tâm huyết nhất với dòng tranh sơn mài, chất liệu hội họa đặc sắc của Việt Nam. Tranh của cụ hầu hết đều vẽ về người phụ nữ, hoa, phong cảnh. Nói về hoa và phụ nữ, cụ ngắn gọn hai câu “Đẹp lắm!”. Vì thế, trong cuộc thi cắm hoa toàn quốc được tổ chức tại thủ đô Hà Nội, cụ đại diện cho Hải Phòng tham dự. Cụ lên Hà Nội với một bầu rượu, tối ngủ tại khách sạn, cụ mượn của lễ tân 4 cái đĩa. Sáng hôm thi cắm hoa mà cụ chẳng có bông hoa nào. Nhờ ban lễ tân hái cho ít hoa trong công viên rồi cụ bày trên đĩa. Vậy mà, khi giám khảo người Thụy Điển chấm, 4 đĩa hoa của cụ 4 giải nhất. Sau đó, tác giả đoạt giải nhất được thủ tướng Phạm Văn Đồng mời cơm. Cụ bảo: Nguyên liệu chỉ là công cụ giúp nghệ sĩ thể hiện tác phẩm. Còn tác phẩm đẹp hay không phải có cái khiếu thẩm mỹ, đôi tay của người sáng tạo nghệ thuật. Một đĩa hoa đẹp là đơn giản từ ý tưởng để bố cục cân đối và màu sắc hài hòa.

“Tranh của họa sĩ Nguyễn Hà thì màu đẹp nhất” đó là câu nói đầu tiên nếu như hỏi ai đó ấn tượng về tranh của cụ. Từ những nghệ sĩ cho đến giới sưu tầm. Đó là cái năng khiếu cảm thụ màu sắc trời cho của cụ. Cùng tâm hồn tràn đầy mùa xuân. Họa sĩ Đào Song Thắng đánh giá tranh cụ Hà tràn đầy tình yêu và sức sống. Một ông cụ ngoài tám mươi nhưng tâm hồn “thủy chung” ở mãi tuổi xuân xanh. Những thiếu nữ rất Việt Nam không chỉ bởi tà áo dài mà còn bởi những nét riêng dịu dàng vừa cổ điển vừa hiện đại, thể hiện rõ ở các tác phẩm như: “Người đàn bà đẹp nhất”, “Dưới trăng”… Cảm hứng chân thực từ “Người đàn bà đẹp nhất” của họa sĩ Nguyễn Hà là người vợ nhẹ nhàng với tiếng “anh” ngọt ngào trong ban mai buổi sáng.

Cả đời vẽ. Cả đời hết mình với nghệ thuật. Thế nên, tranh của ông luôn được người sưu tập săn lùng. Các gallery đều mong muốn được triển lãm những bức tranh của cụ. Nhưng cả đời cụ chỉ triển lãm ở gallery một lần duy nhất. Cụ chỉ mong được trực tiếp bán tranh cho những người yêu thích nghệ thuật. Nhất là những nhà sưu tập Việt. Bởi cụ mong có thể có cơ hội gặp lại “những đứa con” của mình và biết được “số phận” của chúng. Họa sĩ Nguyễn Hà tâm sự: Chỉ yêu một người vợ, chỉ sống một quê hương và mong những “đứa con” của mình thuộc về nơi nhiều yêu thương nhất”. Những “đứa con” dù có “đi” bất cứ đâu cũng mang theo tất cả nhiệt huyết và tình yêu cái đẹp của họa sĩ Nguyễn Hà: Đó là những bức tranh đem lại những rung cảm mạnh mẽ và đẹp đẽ:  “Mùa xuân”, “Xuân”…

Trời rồi cũng tối, người rồi cũng già, nhưng tâm hồn người họa sĩ già mãi mãi ở thanh xuân tươi trẻ. Để rồi, mỗi lần ngắm một bức tranh thiếu nữ chẳng cần nhìn bút tích cũng có thể đoán được người vẽ lên “Khúc thanh xuân rộn rã” ấy là ai. Giống như sau tiếng đèn tách nhẹ, người phụ nữ nhẹ nhàng xuất hiện nơi cửa ra vào với nụ cười hiền dịu chào người khách cuối cùng của ngày. Người họa sĩ lại quay lại với những trang sách gối đầu còn dang dở hay lại tiếp tục cầm cây cọ vẽ lên một thế gian đắm say với những gì đẹp đẽ và tươi trẻ nhất của cuộc sống này. Để rồi, sẽ còn mãi trong lòng người yêu mến nghệ thuật hình ảnh họa sĩ Nguyễn Hà cầm chén rượu xuân từ chối lời mời gọi của các tiên nữ trên “thiên đường” để ở lại với dương gian lúc nào cũng rộn ràng sắc xuân.

Họa sĩ Nguyễn Hà, sinh năm 1933 tại Hải Phòng

Hội viên Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hải Phòng

Sống và làm việc tại Hải Phòng

Giải Nhì Triển lãm Mỹ thuật Hải Phòng 2018

Và nhiều giải thưởng khác…

Trúc Lâm