Quản lý, khai thác quỹ đất ngập nước: Hài hòa giữa phát triển và bảo vệ

Nhiều khu vực đất ngập nước bãi triều ven biển tại Hải Phòng được khai thác nuôi thủy sản. Trong ảnh: Bãi nuôi ngao ở huyện Cát Hải.

Tiềm năng lớn nhưng khai thác chưa hiệu quả

Theo kết quả khảo sát, nghiên cứu của Viện Tài nguyên-Môi trường biển, Hải Phòng hiện có 28 loại đất ngập nước với tổng diện tích gần 65 nghìn ha (không tính diện tích đảo nhỏ), chiếm tới 42,8% diện tích tự nhiên của thành phố… Quỹ đất ngập nước có giá trị tài nguyên, môi trường và kinh tế rất lớn. Các khu đất ngập lưu trữ khoảng 1,5 tỷ m3 nước mặt và 0,787 tỷ m3 nước ngầm; có nguồn lợi thủy sinh phong phú. Vùng bãi triều ngập nước tập trung nhiều mỏ cát với trữ lượng hàng triệu m3. Tuy nhiên, công tác nghiên cứu, bảo tồn và sử dụng quỹ đất này còn hạn chế.

Theo PGS.TS Trần Đức Thạnh, nguyên Viện trưởng Viện Tài nguyên - Môi trường biển: Thời gian qua, đất ngập nước ven bờ được sử dụng để phát triển các khu định cư và xây dựng cảng biển, khu công nghiệp, nuôi trồng thủy sản, khai thác khoáng sản… Tuy nhiên, việc khai thác quỹ đất này còn những hạn chế, chưa chú ý đến những tác động đến hệ sinh thái, sự đa dạng sinh học của vùng đất ngập nước. Sự gia tăng mật độ tàu, thuyền, việc nuôi trồng thủy sản quảng canh, việc lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật trong sản xuất nông nghiệp dẫn đến suy giảm, ô nhiễm môi trường vùng đất ngập nước. Việc cải tạo các vùng đầm lầy ven biển để lấy đất xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật khiến nhiều loại sinh vật của vùng đất ngập nước mất nơi cư ngụ, làm suy giảm sự đa dạng sinh học.

Tại nhiều khu vực đất ngập nước ghi nhận sự suy giảm đa dạng loài động, thực vật. Như khu vực rừng ngập mặn Vinh Quang (huyện Tiên Lãng) có 288 loài sinh vật đã phát hiện trong đó có 7 loài thuộc loài quý hiếm được đưa vào sách đỏ Việt Nam để bảo vệ, gồm các loài: quạ khoang, rắn ráo, rái cá, rắn cạp nong, rắn hổ mang, le khoang cổ. Nhưng đến thời điểm hiện nay ở khu vực này không còn một số loài như rái cá, le khoang cổ… Tình trạng này cũng xảy ra ở khu vực rừng ngập mặn Phù Long (huyện Cát Hải).

Bảo đảm cân bằng môi trường sinh thái

Sử dụng bền vững các vùng đất ngập nước, dừng các hoạt động gây suy thoái các vùng đất ngập nước và phục hồi các vùng đất ngập nước bị suy thoái; là chỉ đạo của đồng chí Lê Anh Quân, Phó chủ tịch Thường trực UBND thành phố tại Văn bản số 266/VP-MT về việc tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày Đất ngập nước thế giới năm 2021.

Được biết, gần đây, thành phố có nhiều giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng quỹ đất này. Như thực hiện việc tạm giao địa giới quản lý hành chính trên biển giữa các quận, huyện ven biển trên địa bàn thành phố. Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp Sở Nội vụ hoàn thành việc xác định mốc giới, tổ chức hiệp thương phận định ranh giới, bàn giao các địa phương quản lý. Các địa phương bám sát mốc giới được giao lập quy hoạch chi tiết 1/500, phân định rõ khu vực nuôi ngao và khai thác cát. UBND thành phố ban hành quy chế giao, cho thuê mặt nước khu vực cửa sông, ven biển. Quy chế quy định rõ phạm vi điều chỉnh; đối tượng áp dụng; những hành vi bị cấm; thẩm quyền giao, cho thuê, thu hồi quyền sử dụng bãi triều, mặt nước biển để nuôi trồng thủy sản; hạn mức diện tích và thời hạn giao… Đồng thời, giao trách nhiệm cụ thể các cơ quan, đơn vị quản lý bãi triều, mặt nước biển để nuôi trồng thuỷ sản. Các quyết sách trên của thành phố tạo hành lang pháp lý quan trọng để phân định rõ và tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý, cấp phép sử dụng mặt nước biển của các địa phương. Đồng thời rõ trách nhiệm trong việc giữ gìn bảo đảm an ninh trật, môi trường vùng ven biển thành phố.

Các chuyên gia ngành Tài nguyên- Môi trường dự báo, đến năm 2030 diện tích quỹ đất này tiếp tục có sự biến động; sự bồi tụ, việc duy trì, mở rộng diện tích trồng rừng ngập mặn, việc thay đổi nuôi trồng thủy sản từ quảng canh sang thâm canh… sẽ làm mở rộng thêm diện tích quỹ đất này. Do đó, thành phố cần kiểm kê, thống kê hiện trạng tài nguyên môi trường vùng đất ngập nước, lập các bản đồ về sinh vật và các hệ sinh thái; dự báo biến động trong bối cảnh dài hạn có tính đến tác động của các phương án sử dụng đất ngập nước. Trên cơ sở đó, thành phố có quy hoạch, kế hoạch sử dụng phù hợp quỹ đất này; đồng thời huy động xã hội hóa công tác bảo vệ môi trường và phục hồi hệ sinh thái ven bờ đối với khu vực đất ngập nước./.

Nguyên Mai - Ảnh: Duy Thính