Tạm dừng tổ chức lễ hội đầu xuân: Cơ hội chắt lọc các giá trị văn hóa
(HPĐT)- Thực hiện quyết liệt các chỉ đạo của thành phố về phòng, chống dịch COVID-19, các địa phương trên địa bàn thành phố đồng loạt tạm dừng tổ chức lễ hội đầu xuân. Dù có phần hẫng hụt, nhưng đây cũng là dịp các địa phương có “khoảng lặng” để nhìn nhận, đánh giá, chắt lọc những nét đẹp cần phát huy và loại bỏ những hạt “sạn” để những năm sau, lễ hội truyền thống bảo đảm an toàn, lành mạnh. Phó chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Hải Phòng (Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật thành phố) Nguyễn Đình Chỉnh trao đổi với phóng viên Báo Hải Phòng chung quanh vấn đề này.
Ban tổ chức các lễ hội nên xem xét, hạn chế trò chơi thiếu tính văn hóa.
Trong ảnh: Trò chơi ném phi tiêu tại lễ hội đình Tây, xã Minh Tân (huyện Thủy Nguyên) đầu xuân năm 2019.
- Đây là mùa xuân thứ 2, các lễ hội trên địa bàn thành phố phải tạm dừng, hạn chế tập trung đông người để phòng, chống COVID-19. Việc tạm dừng lễ hội ảnh hưởng thế nào tới đời sống tinh thần, văn hóa của người dân thành phố?
- Đã thành thông lệ, cứ vào dịp đầu xuân, từ đầu tháng Giêng đến khoảng tháng 3 âm lịch, khắp nơi trên địa bàn thành phố tưng bừng mở hội, người dân náo nức trảy hội. Có thể thấy, lễ hội đầu xuân là dịp để người dân ôn lại truyền thống của địa phương, thể hiện nét đẹp văn hóa của mỗi vùng, miền, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của nhân dân thành phố. Tuy nhiên, trước dịch bệnh, thiên tai, nhu cầu tâm linh, văn hóa tâm linh sẽ nhường chỗ cho bảo đảm sức khỏe của người dân.
Nhớ lại mùa xuân năm trước, từ mồng 9 tháng Giêng, các lễ hội tạm dừng để phòng, chống dịch COVID-19. Năm nay, các lễ hội tiếp tục tạm dừng hoạt động theo chỉ đạo của thành phố vì tình hình dịch COVID-19 diễn biến phức tạp. Tuy nhiên, trước đó, từ 29 tháng Chạp đến 20 giờ mồng 4 tháng Giêng, các cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo mở cửa để người dân thực hiện phần lễ, bảo đảm đời sống tâm linh và tinh thần của nhân dân thành phố trong khi các địa phương khác như: Hải Dương, Quảng Ninh cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo đều dừng hoạt động. Việc tạm dừng tổ chức lễ hội phần nào tạo khoảng trống trong đời sống tinh thần và văn hóa của nhân dân thành phố. Tuy nhiên, để bảo đảm hiệu quả công tác phòng, chống dịch COVID-19, các tầng lớp nhân dân đều đồng thuận, nghiêm túc thực hiện chỉ đạo của thành phố để sớm đẩy lùi dịch bệnh.
- Là người thường xuyên nghiên cứu và tham gia tổ chức lễ hội ở các địa phương, ông thấy các lễ hội điều chỉnh những gì?
- Những năm gần đây, hoạt động lễ hội ở các địa phương trên địa bàn thành phố được tổ chức tương đối nền nếp, tạo không khí vui tươi, phấn khởi, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của người dân, góp phần tôn vinh giá trị văn hóa, lịch sử truyền thống của dân tộc. Tuy nhiên, ở một số địa phương, lễ hội được tổ chức theo hướng thương mại hóa. Phần hội na ná giống nhau. Các hàng quán dày đặc, bao quanh lễ hội, từ việc bày bán các mặt hàng chưa phù hợp không gian linh thiêng của di tích như: đồ ăn, các loại đồ chơi trẻ em, túi xách đến kinh doanh ấn phẩm… Nếu trước đây, nhiều trò chơi dân gian được tổ chức mang ý nghĩa gắn kết cộng đồng, nhưng hiện nay các trò chơi này càng ít, mà phổ biến trò chơi ném phi tiêu trúng thưởng, quăng rổ vào các phần thưởng… mang tính cờ bạc. Bên cạnh đó, hoạt động mê tín dị đoan như xem bói, bán sách bói toán; hành vi rải tiền lẻ vào các ban thờ, cài vào tượng Phật… làm mất đi ý nghĩa của lễ hội truyền thống. Chưa kể, một số người dân đi lễ hội có cách ứng xử thiếu nhã nhặn, thiếu văn minh.
Được biết, hằng năm, các cơ quan chức năng của thành phố, quận, huyện tăng cường kiểm tra, giám sát việc tổ chức lễ hội đầu Xuân, nhưng một số hạn “sạn” trên chưa được lọc bỏ hoàn toàn. Qua đó phần nào cho thấy sự lơi lỏng công tác tổ chức lễ hội cũng như chưa quan tâm nhiều đến phát huy các giá trị văn hóa truyền thống mang đậm nét đặc trưng của địa phương đó.
- Vậy để những lễ hội đầu xuân phát huy giá trị văn hóa truyền thống và ngày càng lành mạnh, cần điều chỉnh và tăng cường biện pháp quản lý như thế nào?
- Việc tạm dừng lễ hội trong thời gian này dù có phần ảnh hưởng tới đời sống tinh thần của người dân thành phố, nhưng đây cũng là dịp để ngành Văn hóa và các địa phương nhìn nhận, đánh giá lại việc tổ chức lễ hội những năm qua, qua đó điều chỉnh, loại bỏ những hạt “sạn” trong lễ hội đầu xuân. Trước hết, các địa phương cần xác định và khôi phục giá trị cốt lõi, là chiều sâu văn hóa tâm linh của lễ hội. Đồng thời, các địa phương, cơ quan chức năng thành phố xem xét biện pháp tổ chức lễ hội bảo đảm an toàn, tiết kiệm; tăng cường kiểm tra, xử lý các trường hợp vi phạm các quy định liên quan đến việc tổ chức lễ hội.
Việc thực hiện nếp sống văn minh trong lễ hội là trách nhiệm và ý thức không chỉ của các cấp quản lý, tổ chức lễ hội, mà còn phụ thuộc vào trách nhiệm của cả cộng đồng khi tham gia lễ hội. Mong rằng, khi dịch COVID-19 được đẩy lùi, vào đầu xuân, người dân thành phố sẽ có mùa lễ hội thực sự văn minh, lành mạnh, đúng thuần phong mỹ tục dân tộc.
- Trân trọng cảm ơn ông!