Chiến dịch tiêm chủng vaccine ngừa COVID-19: Châu Á gặp khó
Hầu hết các nước trong khu vực châu Á đều chưa bắt đầu chiến dịch tiêm chủng ngừa COVID19 quy mô lớn cho người dân do tình trạng “khan hiếm” vaccine.
Các nhân viên y tế chuẩn bị vaccine ngừa COVID-19 của AstraZeneca do Viện Huyết thanh Ấn Độ sản xuất, tại bệnh viện quân y Colombo, Sri Lanka. Ảnh: Reuters
Trong vòng chưa đầy 1 năm từ khi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tuyên bố COVID-19 là đại dịch, có 10 loại vaccine khác nhau được phê duyệt sử dụng ở các nước trên thế giới. Trong khi nhiều nước ở Bắc bán cầu có khả năng đạt được mục tiêu tiêm chủng diện rộng vào cuối năm 2021, thì những nước có thu nhập trung bình và thấp có thể sẽ không đủ vaccine ngừa COVID-19 để thực hiện chiến dịch tương tự đến năm 2024.
Có nhiều nỗ lực nhằm cải thiện khả năng tiếp cận vaccine ngừa COVID-19 trên khắp châu Á. Đáng chú ý nhất phải nói tới COVAX do WHO dẫn đầu. Cơ chế này nhằm mục đích phát triển, thu mua và cung cấp vaccine để bảo đảm sự tiếp cận công bằng hơn, với mục tiêu tiêm chủng cho khoảng 20% dân số ở những nước có thu nhập thấp đến cuối năm 2021. Theo cơ chế này, đến cuối năm nay, các nước Đông Nam Á sẽ nhận 695 triệu liều vaccine để tiêm chủng cho khoảng một nửa dân số khu vực.
COVAX đại diện cho sự hợp tác toàn cầu chống lại chủ nghĩa dân tộc vaccine và bảo đảm khả năng tiếp cận công bằng vaccine ngừa COVID-19 cho các nước. Chừng nào vẫn còn những nước chưa được tiếp cận vaccine COVID-19 thì đại dịch sẽ còn tiếp tục đe dọa thế giới.
Tuy nhiên, COVAX đang phải đối mặt với 3 thách thức nghiêm trọng có thể hạn chế hiệu quả cơ chế này với các nước châu Á. Thứ nhất, COVAX thiếu nguồn lực tài chính. Dù tới nay cơ chế này đã vận động được 6 tỷ USD, nhưng lãnh đạo của COVAX ước tính cần thêm ít nhất 2 tỷ USD nữa để đạt được các mục tiêu đề ra. Thứ hai, COVAX cần vượt qua những thách thức đáng kể trong khâu hậu cần vận chuyển: cần vận chuyển những liều vaccine nhanh chóng, đáp ứng được các yêu cầu bảo quản lạnh, huấn luyện đội ngũ nhân viên y tế, cũng như tiến hành chiến dịch thông tin công cộng. Thứ ba, một số nước giàu đang đàm phán thỏa thuận riêng với các nhà sản xuất vaccine, “chen ngang hàng” bằng những lời đề nghị sẵn sàng trả nhiều tiền hơn. Bằng cách đó, họ làm ảnh hưởng đến các nỗ lực của COVAX và khiến các nước khác phải chờ lâu hơn mới nhận được những liều vaccine của mình.
Ngoài COVAX, một nỗ lực khác nhằm cải thiện khả năng tiếp cận vaccine ngừa COVID19 của các nước châu Á là ngoại giao vaccine, đặc biệt là những nỗ lực của chính phủ Ấn Độ và Trung Quốc. Ấn Độ - nước chiếm 60% năng lực sản xuất vaccine trên thế giới, và Trung Quốc - nước đã phát triển ít nhất 2 loại vaccine COVID-19, sẵn sàng cung cấp vaccine cho các nước láng giềng như một phần chiến lược xây dựng hình ảnh thiện chí trên toàn cầu.
Ấn Độ đang cung cấp miễn phí vaccine cho Nepal, Bangladesh và Sri Lanka – cả 3 nước từng có mối quan hệ căng thẳng với Ấn Độ trong những năm gần đây. Trung Quốc cũng đang cung cấp miễn phí vaccine ở Sri Lanka, Indonesia và một số nước Đông Nam Á khác như một phần trong sáng kiến Con đường Tơ lụa Y tế.
Cả 2 nước đều tìm cách sử dụng vaccine để lấy lòng các nước trong khu vực, xây dựng lại các mối quan hệ ngoại giao vốn căng thẳng. Điều này có thể khiến những nước được nhận vaccine rơi vào thế “khó xử” khi phải đổi lại bằng những chính sách ngoại giao “không mong muốn”.
Do các nước châu Á phần lớn làm rất tốt trong việc kiềm chế dịch COVID19, họ không phải đối mặt với sức ép tức thì phải tiến hành chiến dịch tiêm chủng trên diện rộng. Tuy nhiên, thực tế cũng không thể che đậy sự bất bình đẳng trong việc tiếp cận vaccine ngừa COVID-19.