Phát hành sách trực tuyến: Hướng đi mới mở cơ hội mới

Việc giới thiệu, bán sách trực tuyến thời gian qua giúp ngành Xuất bản đưa được nhiều sách mới đến bạn đọc.

Ảnh hưởng từ dịch bệnh

Đánh giá tổng kết ngành Xuất bản năm 2020 của Cục Xuất bản cho thấy, tuy giữ được mức sản xuất, kinh doanh tương đương năm 2019, song ngành Xuất bản  còn những hạn chế: Xuất bản, in và phát hành chưa có bước phát triển mang tính đột phá. Quy mô, năng lực hoạt động của nhà xuất bản còn nhiều hạn chế; mô hình tổ chức chưa phù hợp. Bên cạnh đó, chất lượng một số mảng sách chưa cao. Sách văn hóa, xã hội, tôn giáo, sách văn học, nghệ thuật còn thiếu các công trình nghiên cứu, các tác phẩm có giá trị cao. Sách khoa học kỹ thuật chưa đáp ứng tốt yêu cầu cung cấp tri thức mới, tiên tiến của khoa học kỹ thuật. Lĩnh vực in phát triển với quy mô nhỏ; năng lực công nghệ còn hạn chế; nguồn nhân lực chưa đáp ứng được yêu cầu và tốc độ phát triển. Vấn nạn in, phát hành lậu chậm được khắc phục. Ứng dụng công nghệ, phát triển xuất bản điện tử chậm, chưa đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số. Bên cạnh đó, mạng lưới phát hành chưa phục vụ tốt nhu cầu của người dân vùng nông thôn, miền núi, chưa đến vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc.

Nhìn từ thực tế, trong những thời điểm dịch COVID-19 diễn biến phức tạp, các sự kiện như ngày sách, hội sách ở các đơn vị xuất bản và phát hành sách không thể tổ chức theo cách truyền thống do thực hiện công tác phòng, chống dịch (không tập trung đông người). Điều này kéo theo sự sụt giảm doanh thu và sức mua của bạn đọc. Nhiều nhà xuất bản (NXB) cho biết, năm 2020, do ảnh hưởng của dịch bệnh, doanh thu đã bị kéo xuống rõ rệt. NXB Thông tin và Truyền thông cho biết, doanh số năm 2020 giảm khoảng 40% so với năm 2019. Các đơn vị khác như: Thái Hà Books, Fahasa, Đinh Tị, Đông A, Alpha, Phương Nam... cũng bị sụt giảm khoảng 30 - 50% doanh số.

Chuyển mình theo kênh trực tuyến

Mặc dù chịu những tác động tiêu cực từ yếu tố khách quan, để thích nghi tình hình mới, nhiều hoạt động phát hành sách, phát triển văn hóa đọc đều được thực hiện với hình thức online tạo được tiếng vang, thu hút bạn đọc. Điển hình phải kể đến Hội sách trực tuyến quốc gia được tổ chức trên sàn book365.vn, thu hút 54 nhà xuất bản, đơn vị phát hành sách tham gia, giới thiệu khoảng 15.000 đầu sách; số lượng đơn đặt hàng 11.000 đơn với trên 13.000 cuốn sách; gần 2 triệu lượt truy cập; doanh thu đạt trên 1 tỷ đồng. Ở sự kiện này cũng có 18 chương trình tọa đàm, giao lưu và hơn 1.000 người tham dự. Khoảng 50% số người mua sách tới từ vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Tỷ lệ sách lý luận chính trị, công trình nghiên cứu văn hóa chuyên sâu và sách hướng nghiệp, giáo trình dạy học được tiêu thụ cao hơn so với các hội sách truyền thống. Kết quả của hội sách cho thấy đây không chỉ là bước thích nghi tình hình phức tạp của dịch bệnh, mà còn tạo dấu ấn khi sử dụng kênh giới thiệu, bán sách trực tuyến có công nghệ hiện đại, đưa sách với giá ưu đãi tới bạn đọc, nhất là bạn đọc vùng sâu, vùng xa.

Ứng phó với dịch COVID-19 NXB Văn học nâng cấp hệ thống trang thông tin điện tử của mình, hoàn thiện thủ tục, chính sách về thương mại điện tử để phục vụ bạn đọc. Ông Nguyễn Anh Vũ, Giám đốc NXB Văn học cho biết, nắm bắt xu thế khó khăn của ngành Xuất bản, nhà xuất bản khẩn trương chuyển đổi phương thức kinh doanh để phục vụ bạn đọc. Hiện, NXB Văn học triển khai kênh bán sách in online với hình thức cho bạn đọc đọc trước một phần rồi mới đặt mua và giao hàng tại nhà.

Bên cạnh đó, để phục vụ nhu cầu mua sách trực tuyến ngày một tăng, nhiều đơn vị như Nhà sách Phương Nam, Fahasa, Thái Hà Book, NXB Kim Đồng, NXB Trẻ, NXB Phụ nữ... xây dựng  chương trình bán hàng, tổ chức hội sách online với các chương trình khuyến mãi, giảm giá sâu nên thu hút được bạn đọc. Các đơn vị cũng tăng cường quảng bá về các website, fanpage chính thức trên mạng xã hội để người dân biết đến nhiều hơn.

Đáng chú ý, nhiều đơn vị phát hành sách thời gian qua thực hiện hình thức livestream (phát trực tiếp) trên mạng xã hội để giới thiệu sách, giao lưu tác giả - bạn đọc. Hình thức này được áp dụng vì khả năng chia sẻ thông điệp tới nhiều bạn đọc, vượt không gian và có nhiều người tiếp cận. Trong bối cảnh dịch bệnh, livestream là hình thức tối ưu để giới thiệu những đầu sách mới, là kênh mua bán sách hữu hiệu đối với cả bạn đọc lẫn nhà phát hành.

Có hai yếu tố khiến phát hành sách online ngày càng phát triển, đó là: dịch vụ nhanh chóng, tiện lợi và mức chiết khấu cao. Thay vì phải mất thời gian đến các cửa hàng sách truyền thống, bạn đọc ở bất cứ đâu đều tìm kiếm đầu sách phù hợp, sau đó nhanh chóng được nhận sách đối với cả bạn đọc. Khi thị trường và phương thức kinh doanh sách truyền thống gặp nhiều khó khăn, việc các doanh nghiệp chuyển hướng phát hành online góp phần để thị trường sách không bị “đóng băng” sách cũng gần hơn nữa với người đọc.

Theo ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản - In và Phát hành (Bộ Thông tin- Truyền thông), năm 2020, ngành xuất bản trên 33.000 đầu sách với 410 triệu bản sách (bằng 92% so với năm 2019), đạt mức doanh thu 2.700 tỷ đồng (bằng 97% so với năm 2019). Trong năm, có 9 nhà xuất bản tham gia xuất bản điện tử (chiếm 15% tổng số nhà xuất bản), xuất bản được hơn 2.000 đầu sách (chiếm 6% số đầu sách).

Khôi Nguyên