Đề cử di sản thiên nhiên thế giới đối với vịnh Hạ Long - quần đảo Cát Bà: Tiếp tục xây dựng mô hình quản lý chung
(HPĐT)- Hiện nay, UNESCO đang xem xét hồ sơ đề cử di sản thiên thiên thế giới vịnh Hạ Long - quần đảo Cát Bà. Tuy chặng đường phía trước để UNESCO công nhận còn khá dài, nhưng đó là nỗ lực đáng ghi nhận của những người làm công tác giữ gìn, khai thác, phát huy hiệu quả giá trị di sản mang tầm kết nối giữa hai địa phương.
Quần đảo Cát Bà kết nối vịnh Hạ Long đang được đề cử là di sản thiên nhiên thế giới.
Miệt mài 8 năm hoàn thiện hồ sơ
Ngày 1-3 vừa qua, Ban Quản lý Di sản thiên nhiên quần đảo Cát Bà (Hải Phòng) nhận được văn bản của Trung tâm Di sản thế giới từ Paris (Pháp) thông báo hồ sơ đề cử di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long - quần đảo Cát Bà đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật và đề nghị gửi bổ sung một số tư liệu phục vụ quá trình thẩm định hồ sơ của các cơ quan chuyên môn thuộc UNESCO.
Quay ngược thời gian, ngày 1-2 vừa qua (hạn cuối cùng Ủy ban Di sản thế giới nhận hồ sơ từ các nước thành viên), việc Ban Thư ký Trung tâm Di sản thế giới nhận hồ sơ đề cử di sản thiên thế giới vịnh Hạ Long - quần đảo Cát Bà khiến chị Nguyễn Thùy Liên, Thư ký Ban Quản lý Di sản thiên nhiên quần đảo Cát Bà bật khóc vui sướng. Niềm vui này có lẽ chỉ những người 8 năm miệt mài, tâm huyết gắn bó với việc lập hồ sơ di sản trên mới cảm nhận hết. Chị Thùy Liên cho biết: Quần đảo Cát Bà nằm trong tổng thể và có mối liên kết chặt chẽ về địa lý và hệ sinh thái với vịnh Hạ Long. Vì thế, sau khi thành phố Hải Phòng trình UNESCO hồ sơ đề cử công nhận quần đảo Cát Bà là di sản thiên nhiên thế giới vào năm 2010, Liên minh Bảo tồn thiên nhiên thế giới (thuộc UNESCO) khuyến nghị: “Quốc gia thành viên xem xét khả năng đề xuất nối dài với vịnh Hạ Long để gộp cả quần đảo Cát Bà, vì điều này sẽ bổ sung các giá trị và cải thiện tính toàn vẹn cho di sản đã được ghi danh vịnh Hạ Long hiện hữu”. Tuy nhiên, để hoàn thành chặng đường đề cử này, thành phố Hải Phòng và tỉnh Quảng Ninh mất nhiều thời gian để thống nhất chiến lược hoạch định kế hoạch quản lý, giải quyết các vấn đề tăng trưởng bền vững dài hạn, toàn diện về kinh tế - xã hội, những thách thức đối với sự phát triển du lịch, kết nối liên khu vực, nhất là việc quản lý các nguồn tài nguyên di sản thiên nhiên và văn hóa phát triển du lịch của hai địa phương. Song, với sự quan tâm, đồng thuận lớn từ Trung ương, địa phương, các tổ chức, các nhà khoa học trong và ngoài nước, cùng sự nỗ lực, quyết tâm cao của thành phố Hải Phòng, chặng đường đầu về lập và gửi hồ sơ khoa học đề cử cử di sản thiên thế giới vịnh Hạ Long - quần đảo Cát Bà được thực hiện thành công.
Hoàn thiện kế hoạch, xây dựng mô hình quản lý hiệu quả cao
Với đề nghị của Trung tâm Di sản thế giới, hiện thành phố Hải Phòng chủ trì, phối hợp tỉnh Quảng Ninh, các cấp, ngành Trung ương, tổ chức liên quan tiếp tục bổ sung một số tư liệu phục vụ quá trình thẩm định hồ sơ của các cơ quan chuyên môn thuộc UNESCO, trước khi tổ chức này có chuyến thẩm định thực địa tại khu vực đề cử di sản. Dự kiến, năm 2023, tại phiên họp thường niên, Ủy ban Di sản thế giới sẽ xem xét các hồ sơ đề cử và đưa ra các quyết định của mình.
Để chuẩn bị các bước tiếp theo, Phó chánh Văn phòng Ban Quản lý Di sản thiên nhiên quần đảo Cát Bà Trịnh Văn Tú cho biết, Công ước Di sản Thế giới của UNESCO quy định, việc xây dựng kế hoạch quản lý đối với Di sản Thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long - quần đảo Cát Bà là yêu cầu bắt buộc. Ngay sau khi hoàn thành nộp hồ sơ đề cử, trong năm 2021, trên cơ sở nghiên cứu những điểm mạnh, điểm yếu về mô hình quản lý giữa hai địa phương, thành phố Hải Phòng với vai trò chủ trì hoàn thiện kế hoạch quản lý di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long - quần đảo Cát Bà giai đoạn 2021-2025, định hướng đến 2040, đề xuất mô hình quản lý chung cho di sản để trình UNESCO. Trong đó, đề nghị thành lập ban chỉ đạo chung, thành phần gồm đại diện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và 2 địa phương. Ban chỉ đạo có vai trò “điều phối” các hoạt động chung của mô hình như: Xây dựng, ban hành quy chế hoạt động, tổ chức các hoạt động chung liên quan đến bảo tồn và phát huy giá trị di sản, phối hợp giải quyết liên quan đến những vi phạm trong khu vực di sản, đề xuất các giải pháp nhằm thu hẹp các khoảng cách trong cơ chế, chính sách…
Đối với cơ quan chuyên môn, phía tỉnh Quảng Ninh giữ nguyên cơ cấu tổ chức Ban Quản lý vịnh Hạ Long. Phía Hải Phòng cơ cấu lại bộ máy tổ chức, thành lập Ban Quản lý Di sản thiên nhiên quần đảo Cát Bà trực thuộc UBND thành phố. Trên cơ sở đó, huy động sự tham gia của doanh nghiệp vào dự án, xây dựng bộ tiêu chuẩn đối với tàu du lịch, triển khai các giải pháp xử lý nước thải từ tàu du lịch và hạn chế rác thải, tập huấn hướng dẫn viên du lịch về “đa dạng sinh học tại vịnh Hạ Long và quần đảo Cát Bà”; lập bản quy chế phối hợp quản lý bảo tồn, phát huy giá trị vịnh Hạ Long và các vịnh trong quần đảo Cát Bà giữa Ban Quản lý vịnh Hạ Long với UBND huyện Cát Hải, tạo hành lang pháp lý cho các cơ quan quản lý và người dân thực hiện.
Với nỗ lực của 2 địa phương, con đường tiến tới di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long - quần đảo Cát Bà ngày càng gần. Khi đó, không gian kết nối di sản đầu tiên ở 2 địa phương trên cả nước sẽ trở thành điểm hút khách, tạo đà phát triển kinh tế -xã hội của thành phố Hải Phòng và tỉnh Quảng Ninh theo hướng liên kết bền vững, bảo tồn, phát huy giá trị di sản./.