Tháo gỡ vướng mắc cho các dự án BOT
(HPĐT)- Từ khi dự án BOT giao thông đầu tiên được triển khai vào năm 1999, đến nay, cả nước có hơn 60 dự án BOT giao thông với tổng mức đầu tư gần 190.000 tỷ đồng. Tại Hải Phòng, có nhiều dự án BOT giao thông như: tuyến quốc lộ 10 đoạn từ Quán Toan tới cầu Nghìn; tuyến đường bộ ven biển… Các dự án góp phần thay đổi diện mạo hạ tầng giao thông, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh...
Công trường thi công dự án cầu Văn Úc trên địa bàn huyện Kiến Thụy.
Tuy nhiên, thời gian qua, các dự án BOT giao thông gặp rất nhiều khó khăn do bị phá vỡ phương án tài chính. Nhiều rủi ro đến từ cơ chế, chính sách của nhà nước khiến tỷ lệ nợ xấu của các dự án BOT giao thông liên tục tăng nhanh. Có nhiều nguyên nhân, trong đó chủ yếu là khung pháp lý chưa rõ ràng. Cụ thể, Nhà nước chưa có cơ chế chia sẻ rủi ro với nhà đầu tư ở những dự án có lưu lượng xe thấp, triển khai ở những vùng kinh tế khó khăn; quy hoạch mạng lưới giao thông chưa tốt; nhiều tuyến đường xây dựng mới của các địa phương xen ngang, ảnh hưởng đến lưu lượng xe qua trạm thu phí BOT; không tính toán kỹ để định giá vé, thu phí; không kích hoạt các chính sách ưu đãi đối với dự án BOT ở những vùng khó khăn để bảo toàn vốn đầu tư cho nhà đầu tư… Đó cũng là nguyên nhân khiến nhiều nhà đầu tư gần đây không mặn mà với các dự án BOT giao thông.
Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công - tư (PPP) có hiệu lực từ ngày 1-1-2021 được coi là có nhiều tiến bộ về cơ chế chia sẻ rủi ro với nhà đầu tư và được kỳ vọng sẽ tháo gỡ các nút thắt đối với dự án BOT giao thông trong thời gian tới, tạo niềm tin cho nhà đầu tư. Luật PPP quy định, khi doanh thu thay đổi (tăng hoặc giảm), mà nguyên nhân không xuất phát từ phía nhà đầu tư như: thay đổi quy hoạch, chính sách, pháp luật có liên quan... thì Nhà nước và nhà đầu tư cùng chia sẻ rủi ro. Đây là chính sách đổi mới, thể hiện sự công bằng trong quan hệ giữa Nhà nước và nhà đầu tư tại các dự án PPP, phù hợp xu thế hội nhập quốc tế nhằm đa dạng hoá nguồn vốn, đặc biệt, thu hút các nhà đầu tư quốc tế quan tâm. Tuy nhiên, vẫn có nhiều khó khăn, vướng mắc và chưa thực sự tháo gỡ, cởi trói cho các dự án BOT, nhất là việc huy động nguồn vốn vay ngân hàng. Cụ thể, Luật PPP chỉ quy định cơ chế chia sẻ rủi ro đối với các dự án mới mà chưa có quy định cụ thể đối với các dự án đã và đang triển khai. Trong khi đó, nhiều dự án BOT giao thông gặp tình trạng lưu lượng xe thực tế không đạt như tính toán ban đầu, có hiện tượng phân lưu sang tuyến đường khác, doanh thu không bảo đảm, đứng trước nguy cơ phát sinh nợ xấu, không bảo đảm phương án tài chính.
Do đó, các nhà đầu tư cho rằng, việc ban hành Luật PPP mới là bước ban đầu, cần chặng đường nữa để cụ thể hóa chính sách, hướng đến tạo thuận lợi cho nhà đầu tư. Hiện các ngân hàng vẫn e ngại cho vay đối với các dự án BOT giao thông. Nếu các dự án không được thực hiện tăng giá theo lộ trình, hỗ trợ từ vốn nhà nước không đủ, dự án cũ không được chuyển tiếp khi thay đổi chính sách theo hướng có lợi hơn... thì khó vẫn hoàn khó. Nhiều nhà đầu tư đề nghị, trong trường hợp không huy động được vốn tín dụng từ ngân hàng, có thể tháo gỡ bằng chính sách, ví dụ như cho phép phát hành trái phiếu công trình được Nhà nước bảo lãnh, vì Nhà nước là cơ quan có thẩm quyền, sẽ bảo đảm phương án tài chính cho nhà đầu tư.
Trong bối cảnh ngân sách nhà nước còn nhiều khó khăn, nhu cầu phát triển cơ sở hạ tầng rất lớn, chủ trương đẩy mạnh xã hội hóa nguồn lực đầu tư các dự án giao thông là cần thiết. Tuy nhiên, trước bất cập hiện nay, mặc dù đã được điều chỉnh một phần bằng Luật PPP, vẫn rất cần có sự nghiên cứu, xem xét của Chính phủ, các bộ, ngành trung ương, bảo đảm quyền lợi của Nhà nước, người dân và nhà đầu tư mới thực sự gỡ khó cho các dự án BOT./.