Ballet Việt: Vượt khó để tạo dấu ấn
Vở ballet “Hồ Thiên nga” phiên bản Việt tạo tiếng vang với công chúng thời gian gần đây.
(HPĐT)- So với những loại hình khác, nghệ thuật ballet nước ta có phần trầm lắng. Đối mặt nhiều khó khăn và thách thức nhưng trong những lần lên sàn diễn, một số tác phẩm ballet Việt để lại dấu ấn, chinh phục được người xem.
Những âu lo
Xuất phát điểm sau nhiều năm so với các nước trên thế giới, có thời điểm ballet Việt được giới chuyên môn đánh giá không còn tồn tại trong đời sống nghệ thuật nước nhà. Việt Nam khan hiếm lớp người theo học chính quy theo ballet. Đơn cử như Trường cao đẳng múa Việt Nam, khóa đào tạo lớp múa ballet có khoảng 20-25 học sinh học trong 6 năm, nhưng sau khi tốt nghiệp, chỉ có rất ít em theo ballet chuyên nghiệp vì các bạn trẻ cho rằng, không thể sống được bằng nghề này. “Sống với ballet phải có đam mê và sự hy sinh. Trong cuộc đua với cơm áo, gạo tiền, nhiều nghệ sĩ phải thỏa hiệp, chuyển sang múa hiện đại, hip hop để kiếm sống. Nhiều người bỏ ngang nghề múa đi làm công việc khác. Nhân tài múa vốn đã thiếu, múa ballet lại càng hiếm vì cuộc sống mưu sinh lấn dần những đam mê” - NSND Chu Thúy Quỳnh chia sẻ.
Theo giới chuyên môn, nghệ sĩ ballet ít có đất sống. Họ phải xoay ra làm đủ việc mà chuẩn mực của ballet có những đòi hỏi khá khắc nghiệt về hình thể, phong cách. Trong khi đó, nếu xét về độ khó của các loại hình nghệ thuật, có lẽ không bộ môn nào đòi hỏi diễn viên phải hội đủ nhiều tiêu chuẩn khắt khe như múa ballet. Để trở thành diễn viên chuyên nghiệp phải có thời gian dài học múa với chế độ tập luyện, ăn uống khắc nghiệt. Xét về quá trình đào tạo, để có thể làm được nghề, được đứng trên sân khấu, các vũ công ballet rèn luyện nhọc nhằn hơn rất nhiều so với những minh tinh hay ngôi sao ca nhạc.
Các nghệ sĩ thường bắt đầu theo học múa ballet vào tuổi 8 - 13, hoặc lớn hơn một chút. Ballet đòi hỏi sự chuẩn mực và tính thẩm mỹ cao độ. Những vết thương khi luyện tập, biểu diễn có khả năng khiến họ mất nghề, tàn tật nhưng hầu như chế độ đãi ngộ, đền bù chưa tương xứng. Ngoài ra, theo biên đạo múa Tuyết Minh, ballet ở nước ngoài phát triển, nhất là balllet đương đại, nhưng ở Việt Nam diễn viên chỉ quẩn quanh diễn cùng dàn nhạc giao hưởng, diễn chương trình tổng thể, trích đoạn ballet, những màn tiêu biểu trong vở diễn. Số lượng diễn viên múa ballet hiện nay ngày càng hiếm, không có đội ngũ diễn viên hoành tráng cũng bởi các diễn viên múa ngại theo ngạch này, vì đã khổ lại còn khó.
Kỳ vọng những tác phẩm chất lượng cao
Dù còn nhiều khó khăn, tuy nhiên người xem thời gian qua được thưởng thức một số vở ballet chất lượng. Gần đây nhất là vở balett “Hồ Thiên nga” của của nhà soạn nhạc nổi tiếng Tchaikovsky. Tại Việt Nam, “Hồ Thiên nga” trình diễn bản đầy đủ cách đây gần 35 năm, qua bàn tay dàn dựng của chuyên gia Nga. Vở ballet “Hồ Thiên nga” phiên bản mới do các nghệ sĩ Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam (VNOB) dàn dựng và biểu diễn, mang sắc thái của văn hóa Việt. Xem “Hồ Thiên nga” của VNOB dàn dựng, người xem dễ dàng nhận thấy về cơ bản vở diễn vẫn được dựng theo trường phái Nga, nhưng cũng có sự xen kẽ, pha trộn những điểm nhấn riêng, tạo nên nét độc đáo của phiên bản Việt.
Nhà hát Giao hưởng Nhạc Vũ kịch TP Hồ Chí Minh (HBSO) cũng biểu diễn diễn vở vũ kịch nổi tiếng “Giselle” của nhà soạn nhạc nổi tiếng thế kỷ Adolphe Adam (Pháp). “Giselle” là một trong những tác phẩm nổi trội của ballet cổ điển với những trích đoạn yêu cầu kỹ thuật cao trong múa tập thể cũng như những đoạn múa độc tấu. Vở vũ kịch 2 màn này còn hấp dẫn bởi cốt truyện buồn ám ảnh, cũng như bối cảnh song song giữa thế giới thực tại sống động và thế giới tâm linh huyền bí. Sau khi ra mắt, “Giselle” của HBSO nhận được sự yêu mến và đánh giá cao vì những sáng tạo để phù hợp người xem thời nay.
Ngoài ra, vở ballet “Kẹp hạt dẻ - Giấc mơ thần tiên” phiên bản mới do NSƯT Lưu Thu Lan, Nguyễn Hồng Phong dàn dựng chinh phục được các em nhỏ dịp Giáng sinh. Qua lăng kính truyền thống của người Việt, thông qua sự kết hợp giữa múa ballet thuần khiết, múa dân gian cổ truyền Việt Nam, cùng điệu nhảy sôi động của những dân tộc trên thế giới, “Kẹp hạt dẻ - Giấc mơ thần tiên” kể câu chuyện về cô bé tên là Quỳnh Lan. Như những cô gái mới lớn khác, cô khát khao và tò mò với những điều mới lạ, tìm kiếm tình yêu cho riêng mình. Ngủ quên trong đêm Giáng sinh, cô tỉnh dậy ở một miền đất nhiệm màu, nơi chàng kẹp hạt dẻ là hoàng tử, dẫn dắt cô đi qua các cuộc phiêu lưu đầy bất ngờ. Thông điệp vở ballet “Kẹp hạt dẻ - Giấc mơ thần tiên” gửi tới người xem chính là ước mơ và sự khao khát của con người về một cuộc sống tốt đẹp là như nhau. Không có sự phân biệt giữa người và người, miền đất này hay miền đất kia, nền văn minh phương Đông hay phương Tây, mà chỉ có sự hòa quyện trong một thế giới giao hòa.
Có thể thấy, nhiều nghệ sĩ Việt vẫn nỗ lực gắn với ballet bằng tình yêu và đam mê cháy bỏng. Hy vọng những sáng tạo, đầu tư tâm sức của người nghệ sĩ sẽ làm nên những tác phẩm chất lượng cao, để nghệ thuật ballet ngày một phát triển hơn./.