Chế biến, bảo quản nông sản sau thu hoạch: Hiệu quả thấp do thiếu thiết bị hiện đại

Nông dân thu hoạch hoa cúc phục vụ chế biến tại HTX Thắng Thủy (huyện Vĩnh Bảo).

Thiếu máy móc, kinh nghiệm

Vụ đông xuân năm 2020- 2021, HTX Thắng Thủy (huyện Vĩnh Bảo) liên kết với nông dân sản xuất hoa cúc dược liệu và gieo cấy giống lúa đặc sản Sóc Trăng ST24… Vào thời điểm thu hoạch, bà con đều phải bán hoa tươi với giá 25-30 nghìn đồng/kg. Hoa khô bán được giá hơn khoảng 250-260 nghìn đồng/kg, nhưng nông dân không có sản phẩm để bán. Chủ nhiệm HTX Cao Thị Hằng cho biết: “Không có máy móc để phục vụ chế biến, nông dân rất vất vả thu hoạch và bảo quản, thu nhập cũng hạn chế. Hoa cúc sau khi thu hoạch, nếu muốn bán hoa khô, nông dân phải đem phơi, tuy nhiên phơi vào đúng dịp trời mưa nhiều ngày liên tiếp thì hoa sẽ bị hỏng. HTX thu hoạch gạo ST24, bán được giá cao, nhưng do không có máy sấy thóc nên gạo không để được lâu, khó đáp ứng yêu cầu thu mua của các siêu thị. HTX chỉ xay xát gạo đủ phục vụ nhu cầu mua lẻ của người dân”.

Theo đánh giá của Chi cục Chất lượng nông lâm sản và thủy sản Hải Phòng, hiện nay, 80% bà con nông dân ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào khâu sản xuất nhưng khâu chế biến, bảo quản nông sản còn yếu. Một số bà con trồng các loại rau, củ, quả mới sơ chế, chưa thực hiện được khâu chế biến, bảo quản nông sản chuyên sâu. Trong khi đó, đây là một trong những khâu quan trọng để nông sản trồng trên địa bàn bán được giá và có thể đáp ứng yêu cầu sản xuất, tiêu thụ theo chuỗi khép kín, phục vụ xuất khẩu… Số cơ sở, doanh nghiệp chế biến chuyên nghiệp trên địa bàn thành phố chưa nhiều. Cụ thể, trong lĩnh vực chăn nuôi mới có Công ty CP Giống gia cầm Lượng Huệ có nhà máy chế biến gà Ơgari; Công ty CP Thực phẩm Hương Liệu chuyên chế biến các loại rau, củ, quả; Công ty CP Thực phẩm Bình Minh chế biến cà chua, dưa chuột xuất khẩu; Công ty Chế biến thủy sản Hạ Long chế biến các loại thủy, hải sản…

Trưởng Phòng Chuyển giao kỹ thuật nông nghiệp (Trung tâm Khuyến nông Hải Phòng) Vũ Đức Hạnh cho biết, nguyên nhân khiến khâu chế biến, bảo quản nông sản sau thu hoạch còn yếu là do công tác tuyên truyền, hướng dẫn bà con ứng dụng máy móc, trang thiết bị, kỹ thuật bảo quản, chế biến còn hạn chế. Vì vậy, phần lớn nông dân mới thực hiện khâu này theo cách thủ công, hoặc theo thói quen, chưa có nhiều kinh nghiệm và tiến bộ kỹ thuật được ứng dụng vào thực tế. Đơn cử như, sau khi thu hoạch thóc, nông dân chủ yếu phơi kỹ, sau đó bảo quản trong các bao hoặc thùng đựng thóc mà chưa có máy sấy thóc, bao bì bảo quản thóc, gạo… Người dân các vùng có truyền thống khai thác thủy sản như Lập Lễ (Thủy Nguyên), Đoàn Xá, Đại Hợp (Kiến Thụy), Ngọc Hải (Đồ Sơn) chủ yếu bảo quản hải sản đánh bắt được bằng đá lạnh hoặc phơi khô; chưa ứng dụng máy móc hiện đại phục vụ khâu chế biến, bảo quản. Các HTX còn khó khăn về kinh phí nên không có điều kiện để mua sắm máy móc, thiết bị phục vụ chế biến, bảo quản sản phẩm. Hải Phòng có nhà máy chế biến rau, củ, quả HaphoFood ở huyện Tiên Lãng khởi công xây dựng từ lâu nhưng hiện chưa hoàn thành các dây chuyền sản xuất…

Chủ động đầu tư

Một số doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân sản xuất nông sản cần chủ động đầu tư trang thiết bị bảo quản, chế biến nông sản, đạt hiệu quả cao. Đơn cử như HTX sản xuất, kinh doanh dịch vụ nông nghiệp xã Cấp Tiến (huyện Tiên Lãng). Chủ tịch UBND xã Cấp Tiến Phạm Khắc Tuấn cho biết, HTX tranh thủ vốn góp của các thành viên, lãi suất từ kinh doanh nông sản, đến nay xây dựng được 2 kho lạnh bảo quản nông sản. Nhờ vậy, HTX luôn chủ động trong khâu sản xuất. Đặc biệt, đối với sản xuất khoai tây, nhờ có kho lạnh, HTX chủ động được nguồn giống, đồng thời cung cấp cho nhiều nông dân xã bạn cùng sản xuất. Tuy nhiên, số đơn vị, hộ dân chủ động đầu tư như vậy hiện chưa nhiều.

Trưởng Phòng Trồng trọt (Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Sở Nông nghiệpPhát triển nông thôn Hải Phòng) Bùi Cảnh Đức nhận định, khâu bảo quản, chế biến trong sản xuất nông nghiệp còn yếu khiến tổn thất sau thu hoạch lớn; nông dân dễ rơi vào tình trạng “được mùa, rớt giá” do nông sản sản xuất ra ồ ạt nhưng không thể chế biến, bảo quản, phải đồng loạt bán ra thị trường; sản phẩm khó hướng tới phục vụ xuất khẩu. Vì vậy, việc phát triển công nghệ chế biến, bảo quản nông sản là nhu cầu cấp thiết giúp nông dân giảm tổn thất về số lượng và chất lượng nông sản.

Thời gian qua, thành phố có cơ chế khuyến khích nông dân mua sắm máy móc phục vụ sản xuất. Vì vậy, các tổ chức, cá nhân nên tranh thủ nguồn vốn đầu tư này để mua sắm máy móc phục vụ khâu chế biến…Cùng với việc đầu tư máy móc, thiết bị, các cơ quan chức năng của Sở Nông nghiệp - Phát triển nông thôn như: Chi cục Quản lý chất lượng nông lâm sản và thủy sản, Chi cục Trồng trọt- Bảo vệ thực vật, Trung tâm Khuyến nông Hải Phòng thường xuyên tổ chức hội nghị, hội thảo đầu bờ hướng dẫn nông dân ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào khâu bảo quản, chế biến sản phẩm…

Các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương tham mưu thành phố có những giải pháp thiết thực để thúc đẩy đơn vị đầu tư nhà máy chế biến HaphoFood đẩy nhanh tiến độ, hoàn thành các dây chuyền sản xuất để nhà máy sớm đi vào hoạt động. Nhà máy đi vào hoạt động sẽ góp phần giải bài toán về nhu cầu chế biến nông sản của nông dân nhiều địa phương trên địa bàn thành phố.

Bài và ảnh: HƯƠNG AN