Tự hào di sản văn hóa phi vật thể quốc gia
(HPĐT)- Ngày 21-4, huyện Vĩnh Bảo, xã Nhân Hòa long trọng tổ chức lễ đón Bằng công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia múa rối nước Nhân Hòa. Đây là sự tôn vinh, khẳng định những giá trị lịch sử, văn hóa của nghệ thuật trình diễn dân gian độc đáo, sự ghi nhận nỗ lực, quyết tâm của chính quyền huyện Vĩnh Bảo, xã Nhân Hòa, nhất là các nghệ nhân múa rối nước trong việc gìn giữ, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa dân gian quý giá của dân tộc.
.jpg)
Tích trò quen thuộc do nghệ nhân phường rối nước Nhân Hòa biểu diễn.
Tiếng đàn, tiếng trống âm vang trên mặt nước lóng lánh hòa nhịp với các động tác linh hoạt, sống động của các con rối thu hút du khách muôn phương tìm về thôn Nhân Mục, xã Nhân Hòa (huyện Vĩnh Bảo). Mỗi khi phường rối nước Nhân Hòa biểu diễn, khu vực nhà thủy đình trong khuôn viên đình Nhân Mục đông vui như hội. Dưới nước, các con rối lần lượt “trình làng” trong các tích cũ, như: “Chọi trâu”, “Múa lân”, “Cáo bắt vịt”, “đánh cá”… cùng những tiết mục mới do các “nghệ nhân nông dân” của phường rối sáng tác, dàn dựng và biểu diễn.
Anh Trần Văn Rũng, Trưởng Phường rối nước Nhân Hòa cho biết, theo lời kể của các bậc cao niên trong vùng, năm Nhâm Tý 1911, cụ Nguyễn Văn Ngại đi học rồi truyền nghề rối cạn cho các thành viên trong gia đình. Thời gian đầu, con rối chủ yếu được làm bằng rơm rạ, giấy bồi, biểu diễn trên cạn. Sau đó, cụ Ngại và các thành viên phường rối dùng vật liệu có thể nổi được trên mặt nước như: củ chuối đẽo thành hình các con rối, biểu diễn tại khu vực ao hồ. Múa rối nước Nhân Hòa ra đời từ đó. Ban đầu, phường rối của cụ Ngại chủ yếu biểu diễn tại các dịp lễ hội đình làng Nhân Mục, Cựu Điện. Đến những năm 1950, phường rối của cụ Ngại mời thầy về dạy cách làm các con rối bằng gỗ và nghệ thuật điều khiển con rối từ xa. Vượt khỏi lũy tre làng, phường rối nước Nhân Hòa đi biểu diễn khắp nơi trong và ngoài thành phố. Sau thời gian hoạt động cầm chừng, đến năm 1991, phường rối chính thức được khôi phục, củng cố và hoạt động ổn định đến nay. Năm 1994, phường rối được hỗ trợ xây nhà thủy đình biểu diễn múa rối trong khuôn viên đình Nhân Mục. Quanh năm, suốt tháng, nhà thủy đình rộn ràng bước chân người dân và du khách xem các nghệ nhân biểu diễn hay tập luyện chuẩn bị các tiết mục mới.
Anh Rũng cho biết, từ 10 nghệ nhân năm 1978, đến những năm 2014- 2015, số nghệ nhân biểu diễn rối nước Nhân Hòa có lúc lên tới hơn 20 người. Tuy nhiên, hiện chỉ còn hơn 10 người. Trước đây, múa rối chỉ là đam mê, sở thích, các nghệ nhân ít có thu nhập. Chi phí mua sắm đạo cụ và tổ chức biểu diễn chủ yếu do các thành viên trong phường đóng góp. Năm 1995, phường rối nước Nhân Hòa bắt đầu biểu diễn các chương trình phục vụ khách du lịch. Từ diễn trò trong các dịp hội làng hay hội diễn, rối nước Nhân Hòa có “sân chơi” riêng. Khi chưa xảy ra dịch bệnh COVID-19, trong thời gian từ tháng 5 đến tháng 9 hằng năm, phường rối đón 30-40 đoàn khách/tháng. Những tháng còn lại trong năm, trung bình đón khoảng 10 đoàn/tháng.
Mỗi buổi diễn dành cho khách du lịch, phường rối nước Nhân Hòa diễn 10-15 tích trò, mỗi tích trò dài 3- 5 phút. “Tôi cũng như các thành viên phường rối, làm ruộng mới là nghề chính, còn múa rối chỉ là nghề phụ. Thu nhập từ múa rối mỗi tháng trung bình 700 nghìn- 1 triệu đồng, tuy không cao, nhưng là sự động viên lớn lao, giúp chúng tôi thêm yêu nghề, quyết tâm gìn giữ, phát huy “báu vật” ông cha để lại”, anh Rũng tâm sự.
Với những giá trị lịch sử, văn hóa quý báu, ngày 20-12-2019, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ra quyết định đưa nghệ thuật trình diễn dân gian múa rối nước Nhân Hòa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của dịch bệnh COVID-19, ngày 21-4-2021, huyện Vĩnh Bảo, xã Nhân Hòa mới có dịp tổ chức lễ đón Bằng công nhận.
Phó chủ tịch UBND huyện Vĩnh Bảo Phạm Quốc Hiệu phấn khởi chia sẻ, múa rối nước Nhân Hòa được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia không những là niềm vui, sự tự hào của Đảng bộ, chính quyền và người dân xã Nhân Hòa, mà còn của cả huyện Vĩnh Bảo. Để gìn giữ, bảo vệ và phát huy giá trị di sản, huyện Vĩnh Bảo tiếp tục tăng cường tuyên truyền, quảng bá múa rối nước Nhân Hòa trên các phương tiện thông tin đại chúng. Các ban, ngành, địa phương phối hợp Sở Du lịch thành phố xây dựng những tour, tuyến du lịch, du khảo đồng quê trên địa bàn huyện. Trong đó, lấy Khu di tích Đền thờ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, miếu Bảo Hà, chùa Mét, đình Nhân Mục, phường múa rối nước xã Nhân Hòa, nghề làm bánh trôi ở xã Liên Am, nghề ươm cá giống ở thôn Hội Am (xã Cao Minh), nghề tạc tượng ở thôn Bảo Hà (xã Đồng Minh)… làm điểm đến. Đồng thời, xem xét bố trí kinh phí hỗ trợ sửa chữa, tôn tạo nhà thủy đình, mở lớp đào tạo nghề múa rối nước cho những người yêu thích nghệ thuật trình diễn dân gian độc đáo này, nhất là với giới trẻ… ./.