Lời thề trên đỉnh non thiêng
Non thiêng Nghĩa Lĩnh (xã Hy Cương, thành phố Việt Trì)- nơi hội tụ linh khí đất trời, mạch nguồn phát tích dân tộc Việt, trải qua hàng nghìn năm lịch sử, cùng với các lễ nghi trọng đại mang tầm vóc quốc gia thể hiện sự tôn kính với đất trời, tổ tiên, nơi đặt bàn thờ Tổ tiên chung của cả dân tộc trong những thời khắc đặc biệt còn chứng kiến những lời thề, câu nói, hành động thể hiện quyết tâm, khí phách của các yếu nhân gánh trên vai trọng trách quốc gia. Lời thề trên đất thiêng có sự chứng giám của đất trời, tiên tổ cộng hưởng với sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc đã tạo nên những kỳ tích, chiến công đập tan các cuộc xâm lăng bạo ngược, gìn giữ và xây dựng giang sơn ngày càng hùng cường…
Đền Giếng- nơi Bác Hồ trò chuyện với Đại đoàn quân Tiên phong (ngày 19-9-1954).
An Dương Vương với cột đá thề
Bên phải của Điện Kính Thiên, Đền Thượng hiện có cột đá quý mã não nguyên khối cao hơn 3 m (tính cả bệ). Đây là biểu tượng cho lời thề của Thục Phán An Dương Vương khi được Vua Hùng Vương thứ 18 Hùng Duệ Vương nhường ngôi, trao truyền cơ nghiệp vào năm 258 TCN. Tương truyền, Hùng Vương thứ 18 - Hùng Duệ Vương lúc cuối đời không có con trai, muốn nhường ngôi cho con rể là Nguyễn Tuấn tức là Tản Viên Sơn Thánh. Thục Phán là thủ lĩnh của vùng Tây Vu không phục, liền đem quân đến tranh ngôi, xảy ra chiến tranh Hùng - Thục. Tản Viên Sơn Thánh đem binh tới Loa Thành cùng vua thiết lập trận đồ, dương oai thanh thế. Đại binh do Tản Viên Sơn Thánh và hai em là Cao Sơn Đại Vương và Quý Minh đại vương nhiều lần đánh bại quân Thục, cuộc chiến kéo dài không dứt.
Một thời gian sau, để tránh cuộc chiến “nồi da nấu thịt” gây nên những tổn thất nặng nề cho muôn dân, Tản Viên Sơn Thánh dâng biểu khuyên Vua Hùng nhường ngôi cho Thục Phán. Vua nghe theo. Thục Phán được nước, cảm thấy công đức của Hùng Duệ Vương lớn như trời đất, bèn dóng xe về núi Nghĩa Lĩnh dựng giao đài để cả nước thờ tự. Dựng cột đá ở giữa núi, chỉ lên trời mà khấn rằng: “Nguyện có trời cao lồng lộng soi xét, chẳng dám sai lời. Nước Nam trường tồn lưu ở miếu Hùng Vương. Ví bằng vua sau nối nghiệp trái ước phai thề sẽ bị trăng vùi gió dập, trời đất cùng tru diệt”.
Thục Phán xưng là An Dương Vương, đóng đô ở Cổ Loa, đặt tên nước là Âu Lạc, nối nghiệp trải 50 năm...
Qua dâu bể thời gian, dấu tích cột đá thờ nguyên bản đã thất lạc. Những năm 60 của thế kỷ trước, ngành Văn hóa có ý định dựng lại cột đá thề như một biểu tượng đoàn kết dân tộc và ngưỡng vọng tổ tiên. Năm 1968, cột đá thề được tôn tạo lên bệ để người dân thập phương về chiêm bái. Năm 2010, Dự án tôn tạo lại Cột đá thề được thực hiện, các chuyên gia đã tìm kiếm được cột đá bằng mã não nguyên khối, có khả năng trường tồn với thời gian, hài hòa với cảnh quan thiên nhiên và kiến trúc đền thờ trên đỉnh Nghĩa Lĩnh để thay thế cột đá thề trước đó. Năm 2011, cả khối đá lẫn bệ đá mã não nguyên khối được đưa lên đền Thượng an toàn, được dựng trên chính tâm của cột cũ...
Thiêng liêng lời dạy của Bác Hồ
Ngày 19-9-1954, sau chiến thắng Điện Biên Phủ, trước khi về tiếp quản thủ đô Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh chọn Đền Hùng làm nơi gặp gỡ, nói chuyện với cán bộ Đại đoàn Quân Tiên phong (Sư đoàn 308 - Quân đội nhân dân Việt Nam). Không phải ngẫu nhiên mà trong hoàn cảnh lịch sử đặc biệt, việc tiếp quản thủ đô đang là nhiệm vụ mới mẻ đối với Chính phủ và quân đội ta, có ý nghĩa to lớn đối với nhân dân miền Nam và dư luận toàn thế giới, Bác chọn thăm Đền Hùng là di tích lịch sử đặc biệt của dân tộc. Đền Hùng là nơi mỗi người Việt Nam khi nhắc đến cội nguồn, bao giờ cũng dùng hình ảnh “con Rồng cháu Tiên” “con Lạc cháu Hồng”; coi đó là niềm tự hào cho hồn thiêng sông núi, cho tinh hoa và giống nòi của dân tộc mình.
Tại đây, Bác căn dặn cán bộ, chiến sĩ vào tiếp quản Thủ đô phải giữ nghiêm kỷ luật, giữ gìn trật tự an ninh, bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân, chống mọi hành động phá hoại của kẻ thù. Bộ đội phải giúp đỡ nhân dân, tuyên truyền, giải thích cho nhân dân, không được làm điều gì phiền nhiễu nhân dân, sao cho từ cụ già đến em bé đều quý mến, tin tưởng... Đặc biệt, Người nói: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”.
Lời Bác ở Đền Hùng trở thành lời hịch thiêng liêng của non sông đất nước, ghi tạc trong tâm khảm mỗi người con đất Việt ở khắp mọi miền, với mọi thế hệ. Tư tưởng nhất quán về chủ quyền quốc gia, dân tộc là linh thiêng và bất khả xâm phạm của Chủ tịch Hồ Chí Minh và các bậc tiền nhân dựng nước đã và đang được toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ta kế thừa, phát huy lên tầm cao mới. Ngày Giỗ Tổ Hùng Vương mùng 10 tháng 3 âm lịch hằng năm, các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước thay mặt đồng bào cả nước về dâng hương tri ân công đức tổ tiên, cầu quốc thái dân an, khẳng định quyết tâm đoàn kết toàn dân tộc, chung tay gìn giữ, xây dựng đất nước ngày càng giàu đẹp, hùng cường như lời dạy của tiền nhân./.