Tình trạng doanh nghiệp phá sản, giải thể, ngừng hoạt động tăng: Sớm có giải pháp hỗ trợ người lao động

Chủ doanh nghiệp cần nâng cao trách nhiệm trong bảo đảm quyền lợi, chế độ cho NLĐ. (Ảnh minh họa)

Trong ảnh: Công nhân Công ty TNHH Jade M Vina trong giờ sản xuất.

Nguy cơ “mất trắng” quyền lợi

Hiện, trong 118 đơn vị, doanh nghiệp phá sản, giải thể, ngừng hoạt động… có 82 đơn vị nợ tiền BHXH, bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp (BHTNLĐ, BNN) của người lao động (NLĐ), với tổng số tiền nợ hơn 7,2 tỷ đồng. Đơn cử,  Công ty TNHH ST & A Steel (xã An Hồng, huyện An Dương) ngừng hoạt động từ năm 2020 và đến nay, quyền lợi, chế độ BHXH của 50 lao động đang bị “treo”. Anh N. V. Q, ở xã Hồng Thái (huyện An Dương) cho biết: Công ty không chốt sổ BHXH cho NLĐ nên khi chuyển sang chỗ làm mới tôi phải tham gia BHXH lại từ đầu, chịu thiệt thòi.

Tương tự, Công ty TNHH gốm xây dựng Đá Bạc (xã Gia Minh, huyện Thủy Nguyên), sau nhiều lần bị cơ quan chức năng thanh tra, xử phạt hành chính, thậm chí chuyển hồ sơ sang cơ quan công an để điều tra, xem xét, giải quyết, nhưng không có kết quả. 11 lao động trong công ty không được đóng BHXH nhiều năm nay, tất cả chế độ, quyền lợi thực sự “xa vời” với NLĐ.

Trưởng Phòng Quản lý thu (BHXH Hải Phòng) Đinh Thị Lan Hương cho biết, nguyên nhân của tình trạng trên phần lớn do doanh nghiệp gặp khó khăn trong sản xuất, kinh doanh, nhất là phải chịu tác động nặng nề của dịch bệnh COVID-19, nhiều doanh nghiệp không nhập được nguyên liệu sản xuất, không có đơn hàng hoặc nếu có chỉ “nhỏ giọt”, nguồn thu bị ảnh hưởng. Đối với tình trạng chủ doanh nghiệp bỏ trốn, do có những doanh nghiệp FDI kinh doanh không lành mạnh, lợi dụng kẽ hở của pháp luật Việt Nam chiếm đoạt tiền lương, các khoản trợ cấp của người lao động rồi bỏ trốn.

Hiện nay, cơ quan BHXH khó khăn trong khâu giải quyết bởi chưa có quy định cụ thể về chế tài xử lý, hành lang pháp lý cũng hết sức “lỏng lẻo”. Cụ thể, quy định xử lý chủ doanh nghiệp bỏ trốn trong pháp luật hiện hành gần như đang bị “bỏ ngỏ”, chưa có văn bản pháp luật nào quy định về doanh nghiệp có chủ bỏ trốn từ khái niệm đến quy trình tổ chức thanh lý tài sản, giải quyết chế độ chính sách cho NLĐ... Do đó, cơ quan chức năng không có cơ sở giải quyết chế độ chính sách cho NLĐ; trả các khoản nợ có liên quan BHXH, BHYT. Còn đối với các doanh nghiệp phá sản, giải thể, mặc dù có quy định cụ thể nhưng việc triển khai gặp nhiều khó khăn. Theo quy định, doanh nghiệp chỉ được phá sản, giải thể khi bảo đảm thanh toán hết các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác. Trong đó, các khoản nợ được ưu tiên theo thứ tự: nợ lương, trợ cấp thôi việc, BHXH… Nhưng thực tế cho thấy, tài sản của các đơn vị, doanh nghiệp được thế chấp tại các ngân hàng, khi thanh lý tài sản, sau khi trừ tiền nợ ngân hàng còn rất ít hoặc không còn để nộp tiền chậm đóng lương, BHXH và các trợ cấp khác cho NLĐ.

Nỗ lực hỗ trợ doanh nghiệp, người lao động

Ngay khi dịch bệnh xảy ra, từ tháng 5-2020, BHXH Hải Phòng phối hợp Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Tài chính hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện các thủ tục về tạm dừng đóng BHXH vào quỹ hưu trí, tử tuất. Có thể thấy, đây là chính sách hỗ trợ kịp thời, thiết thực trong thời điểm doanh nghiệp “lao đao” vì dịch bệnh. Đến thời điểm này, BHXH Hải Phòng thực hiện việc tạm dừng đóng BHXH vào quỹ hưu trí, tử tuất đối với 16 doanh nghiệp, với tổng số lao động dừng đóng 4.782 người, số tiền 30,5 tỷ đồng. Hiện nay, chính sách này vẫn đang được triển khai, nhưng thực tế cho thấy, số doanh nghiệp đề nghị tạm dừng đóng khá nhiều nhưng chỉ một số doanh nghiệp đủ tiêu chí, điều kiện được hưởng. Để chính sách thực sự phát huy hiệu quả, đại diện một số doanh nghiệp cho rằng cần điều chỉnh một số điều kiện, giúp họ dễ dàng tiếp cận các gói hỗ trợ, nhất là những doanh nghiệp đang đứng trên bờ vực phá sản, giải thể.

Về phía NLĐ, để bảo đảm quyền lợi NLĐ tại các đơn vị phá sản, giải thể, ngừng hoạt động, cơ quan BHXH tiến hành chốt sổ BHXH cho NLĐ đến thời điểm đơn vị đóng đủ BHXH, BHYT, BHTN; đối với các trường hợp được chốt sổ BHXH, người lao động sẽ thực hiện các thủ tục để hưởng chế độ BHXH. Trong trường hợp người lao động đủ điều kiện hưởng chế độ BHXH (hưu trí…) sẽ được cấp thẻ BHYT theo quy định.

Phó giám đốc BHXH Hải Phòng Đào Xuân Hải cho biết, nhằm bảo đảm quyền lợi cho NLĐ tại các đơn vị, doanh nghiệp phá sản, giải thể, ngừng hoạt động, BHXH thành phố tích cực đôn đốc, thu nộp BHXH, BHYT, BHTN bằng nhiều biện pháp: làm việc trực tiếp với đơn vị, doanh nghiệp; tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử phạt; hoàn thiện hồ sơ gửi sang cơ quan công an nếu có dấu hiệu vi phạm pháp luật; công khai rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng… Đối với các đơn vị đang làm thủ tục tuyên bố phá sản, đề nghị tòa án yêu cầu doanh nghiệp ưu tiên nộp tiền nợ BHXH theo quy định. Những đơn vị dừng hoạt động, giải thể, phá sản thực hiện tái sản xuất, góp vốn kinh doanh, chuyển nhượng tài sản… cơ quan BHXH báo cáo UBND thành phố yêu cầu doanh nghiệp thực hiện trả nợ BHXH đầy đủ, đúng quy định./.

Tư An - Ảnh: Mai Lê