Chuyển thể tác phẩm văn học thành kịch bản sân khấu: Tạo “làn gió mới” trên sân khấu Hải Phòng
Vở cải lương “Tướng quân Phạm Ngũ Lão” được chuyển thể kịch bản từ tác phẩm văn học của nhà văn Nguyễn Hiếu.
(HPĐT)- Đến nay, trong số 18 chương trình sân khấu truyền hình Hải Phòng đã thực hiện trong gần 2 năm qua, ngành Văn hóa lựa chọn 2 kịch bản chuyển thể từ tác phẩm văn học để dàn dựng vở diễn, phục vụ công chúng thành phố. Điều này không chỉ giúp bù đắp phần nào việc thiếu kịch bản mới chất lượng cao, đáp ứng mục tiêu quảng bá mảnh đất, con người Hải Phòng, mà còn góp phần đưa tác phẩm văn học đến gần hơn với người xem.
Thành công từ chuyển thể
Tháng 5-2021, Đoàn Chèo Hải Phòng biểu diễn thành công chương trình sân khấu truyền hình - vở diễn “Ngôi sao của sóng”. Vở chèo được chuyển thể từ tác phẩm cùng tên của nhà văn Nguyễn Hiếu (Hà Nội). Với thời lượng gần 2 giờ đồng hồ, vở chèo khắc họa tài năng hơn người và đóng góp lớn lao của danh tướng Yết Kiêu cùng quân dân nhà Trần làm nên chiến thắng lần thứ 3 vĩ đại trên sông Bạch Đằng lịch sử vào năm 1288. Cùng các vở diễn trước đây, vở chèo “Ngôi sao của sóng” lần nữa giới thiệu các vị anh hùng dân tộc gắn với dòng sông Bạch Đằng lịch sử tới công chúng thành phố, để họ càng thêm yêu và tự hào về thành phố quê hương.
Trước đó, cuối năm 2020, Đoàn Cải lương Hải Phòng thực hiện chuyển thể tác phẩm văn học của nhà văn Nguyễn Hiếu thành tác phẩm sân khấu truyền hình Hải Phòng, mang tên “Tướng quân Phạm Ngũ Lão”. Vở cải lương ngợi ca vị tướng Phạm Ngũ Lão văn, võ song toàn, góp công vào chiến thắng của nhà Trần đánh tan quân Nguyên Mông trên dòng sông Bạch Đằng. Đây là chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia Khu di tích Bạch Đằng Giang của thành phố, được công chúng nồng nhiệt đón nhận.
Từ 2 vở diễn trên cho thấy, các nhà biên kịch, đạo diễn… đã chuyển thể linh hoạt và thành công tác phẩm văn học của nhà văn Nguyễn Hiếu thành các vở diễn phù hợp loại hình nghệ thuật sân khấu truyền thống và đạt giá trị cao về nghệ thuật trên sân khấu truyền hình Hải Phòng. Điều này cho thấy, việc ngành Văn hóa đặt hàng, lựa chọn tác phẩm văn học của tác giả tên tuổi để chuyển thể, dàn dựng, biểu diễn là đúng đắn, phù hợp mục tiêu của Đề án Sân khấu truyền hình Hải Phòng. Thực tế, Đề án Sân khấu truyền hình Hải Phòng mới triển khai thực hiện trong thời gian ngắn, nhưng đòi hòi nguồn kịch bản mới, chất lượng cao, gắn với thực tiễn sôi động của Hải Phòng là áp lực, trăn trở đối với những người thực hiện đề án này. Dù kho tàng kịch bản sân khấu cả nước không thiếu, nhưng không phải kịch bản nào cũng phù hợp và làm nổi bật chủ đề ca ngợi đất và người Hải Phòng. Trước yêu cầu này, các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp lựa chọn các tác phẩm văn học phù hợp với Hải Phòng để chuyển thể thành kịch bản sân khấu, dù mất nhiều công sức, góp phần quảng bá thành phố và phục vụ công chúng thành phố.
Đòi hỏi dày công dàn dựng
Qua các vở diễn sân khấu truyền hình Hải Phòng được chuyển thể từ tác phẩm văn học cho thấy, tùy thuộc hình thức sâu khấu, đội ngũ sáng tạo từ đạo diễn, biên kịch… có điều chỉnh phù hợp. Để chuyển thể thành công tác phẩm văn học sang kịch bản sân khấu đòi hỏi biên kịch, đạo diễn phải tài năng và giàu nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực này. Có vậy, vở diễn mới giữ được “hồn cốt” tác phẩm văn học, phù hợp yêu cầu nội dung, thời lượng, chất lượng nghệ thuật. Phó trưởng Đoàn Chèo Hải Phòng Trần Quốc Kiên cho biết: “Kịch bản sân khấu không chỉ dừng lại ở câu chuyện bằng ngôn ngữ như tác phẩm văn học, mà phải có hành động, nên tôi nghiên cứu kỹ nội dung tác phẩm, tham khảo ý kiến của các nhà viết kịch để chuyển thể thành kịch bản chèo sao cho các tình huống phù hợp nhân vật Yết Kiêu và các nhân vật khác trong vở diễn, phù hợp hoàn cảnh, vùng đất, con người Hải Phòng”.
Sắp tới, Đoàn nghệ thuật Múa rối Hải Phòng ra mắt vở rối “Lời thề” được chuyển thể từ tác phẩm cùng tên của tác giả Nguyễn Hiếu. Trưởng Đoàn nghệ thuật Múa rối Hải Phòng Nguyễn Thị Thu Thủy cho biết, nghệ thuật múa rối đòi hỏi động tác diễn là chính, rất kiệm lời, nên việc chuyển thể tác phẩm văn học sang kịch bản rối càng khó. Đoàn mời NSND Nguyễn Tiến Dũng (Giám đốc Nhà hát Múa rối Việt Nam) có nhiều kinh nghiệm để dàn dựng tác phẩm văn học “vừa khuôn” với nghệ thuật múa rối.
Với kinh nghiệm dàn dựng nhiều tác phẩm chuyển thể, đạo diễn, NSND Giang Mạnh Hà, Phó chủ tịch Hội Nghệ sĩ sân khấu Hải Phòng cho rằng, vở diễn được chuyển thể từ tác phẩm văn học sẽ mang hơi thở mới cho sân khấu, đưa văn học gần hơn với người xem. Về lâu dài, những người làm công tác sân khấu truyền hình Hải Phòng nên chủ động, sớm đặt hàng nguồn kịch bản phù hợp các loại hình nghệ thuật. Khi ấy, ê kíp sáng tạo giảm được khâu chuyển thể kịch bản, tập trung sáng tạo, nâng cao chất lượng nghệ thuật chương trình sân khấu nói chung, sân khấu truyền hình Hải Phòng nói riêng./.