Nhà văn Nguyên Hồng bất ngờ về tác giả ca khúc “Cùng nhau đi hồng binh”
(HPĐT)- Ca khúc “Cùng nhau đi hồng binh” của Đinh Nhu được sáng tác từ khá sớm, khoảng năm 1929-1930, khi Đinh Nhu bị thực dân Pháp bắt giam tại nhà tù Hỏa Lò (Hà Nội) cuối năm 1929. Ông đã sáng tác ca khúc này để truyền bá trong những người bạn tù và đưa ra ngoài. Đến khi bị đưa đi giam tại các nhà tù Nghĩa Lộ (Yên Bái), Côn Đảo, ông đều tranh thủ phổ biến bài hát này. Năm 1936 ông được ra tù rồi lại bị bắt trở lại. Theo nhạc sĩ Đỗ Nhuận, tháng 3 năm 1945, ông cùng một số chiến sĩ cách mạng bị tù đày vượt nhà tù Nghĩa Lộ và bị quân cảnh Pháp bắn chết ngay trên bức tường nhà lao.
Trong những ngày cùng Đinh Nhu hoạt động ở Hải Phòng (những năm sau khi Đinh Nhu được ra tù lần thứ nhất), Nguyên Hồng khá quen biết Đinh Nhu. Ông gần gũi Đinh Nhu và biết Đinh Nhu có mẹ bán hoa ở Quán Hoa, còn mẹ Nguyên Hồng thì bán bánh rong ở mấy phố gần đấy. Theo nhà văn Nguyên Hồng thì Đinh nhu có “hoa tay”, có nhiều tài lẻ, ông ít nói, nhưng hòa nhã, làm đủ thứ việc như đẽo guốc, đóng hòm, tủ, đóng gạch, chữa quần áo, chơi đàn bầu, đàn tứ, dạy đàn cho những thanh niên cùng lứa tuổi; biết, dàn dựng, đóng kịch.
Năm 1937, Nguyên Hồng đã thấy Đinh Nhu dạy hát bài “Cùng nhau đi hùng binh” cho các thanh niên trên một gác xép ở phố Cát Dài. Năm 1939, Đinh Nhu còn hướng dẫn cho một số người trong đề lao Hải phòng hát ca khúc này. Nguyên Hồng cùng Đinh Nhu phải khiêng, đóng gạch cùng công nhân nhà máy xi măng, nhà máy tơ Hải Phòng khi bị thực dân Pháp bắt. Khi đồng chí Tô Hiệu, Bí thư Thành ủy Hải Phòng bị Sở mật thám Pháp đưa xuống trại đề lao cùng công nhân, Nguyên Hồng được nghe đồng chí Tô Hiệu tuyên truyền Luận cương Trần Phú và công tác cách mạng, cùng hát “Cùng nhau đi hồng binh”…
Theo nhà văn Nguyên Hồng, năm 1946, khi viết truyện ngắn Địa ngục, nhà văn đã lồng nội dung bài hát Cùng nhau đi hồng binh trong sinh hoạt và luyện tập quân sự của quần chúng. Đến năm 1961 khi ra tập Sóng gầm, năm 1968 viết tập 2 “Cơn bão đã đến” trong bộ tiểu thuyết “Cửa biển”, Nguyên Hồng cũng đã đưa nội dung của ca khúc “Cùng nhau đi hồng binh” trong một số chương trong tác phẩm của mình.
Vậy mà Nguyên Hồng không hề biết tác giả của ca khúc rất quen thuộc này lại là của chính tác giả Đinh Nhu, một người không xa lạ với mình. Cho đến tận cuối những năm 70 của thế kỷ 20, qua cuộc gặp gỡ với nhạc sĩ Đỗ Nhuận, nhà văn Nguyên Hồng mới được biết được chuyện này. Ông vô cùng ngạc nhiên.
Nhà văn Nguyên Hồng đã viết về Đinh Nhu, đó là “người đồng chí và bạn tù đã hy sinh, người nghệ sĩ và nhạc sĩ con em của Cảng Hải Phòng yêu dấu của tôi (…). “Vô cùng quý trọng và biết ơn Đinh Nhu, một tấm gương về phẩm chất, về đạo lý và lẽ sông”… “Vô cùng quý trọng và biết ơn Đinh Nhu, người đồng chí nghệ sĩ và nhạc sĩ khiêm tốn, thương yêu khôn xiết của cách mạng” (*). /.
..........................
(*) Đỗ Nhuận - Âm thanh cuộc đời. NXB Âm nhạc, 2003