Người có “Bàn tay đính đầy ánh trăng”
(HPĐT)- Mỗi tập thơ tôi thường chọn ra vài từ khóa, đơn giản là sở thích, để có thể viết đôi điều, hoặc làm vốn cho những tình huống nào đó về sau. Năm 2017, khi đọc tập thơ “Cánh trăng” (NXB Hội Nhà văn, 2014) của Đinh Trần Phương, tôi đã tìm được từ khóa cho bài viết “Nơi tụ hội ánh sáng". Và giờ đây, tôi chọn tiêu đề “Bàn tay đính đầy trăng” cho bài viết về tập thơ thứ hai của anh vừa xuất bản, “Giấc mơ của bàn tay” (NXB Văn học, 2021).
Tập thơ haiku mới xuất bản của Đinh Trần Phương.
Thơ Đinh Trần Phương là một hành trình, sự thăng hoa của ánh sáng. Từ khi ánh sáng bắt đầu “tụ hội”, thơ anh ngày càng rộng mở, sáng tỏ. Giờ anh đang đi trong “Giấc mơ của bàn tay” mình, còn người đọc thấy trên tay nhà thơ và cả bàn tay mình nữa được “đính đầy trăng”.
Trong lời mở đầu tập thơ “Giấc mơ của bàn tay”, Đinh Trần Phương giãi bày đôi điều cùng bạn đọc về con đường đưa anh đến với thơ. Những năm du học tại Pháp, anh tình cờ đọc được một bài thơ haiku của nhà thơ Nhật Bản Naitô Jôsô (1662-1704). Từ ấy, ánh sáng thi ca trong anh bắt đầu khơi lộ.
“Cửa sổ buồng đêm
tiếng chim hót vào
dải mờ ánh sáng”
“Cửa sổ buồng đêm” phải chăng chính là nơi khởi đầu các mối tương duyên, tương hữu giữa vạn vật. Ở đây tác giả dùng động từ “hót vào” thật tài tình, biến âm thanh của tiếng chim thành dòng nước được chứa đựng trong chiếc bình thanh tịnh. Dòng nước trong mát, thơm ngọt ấy được hứng từ những giọt sương lắng đọng trong vũ trụ tưới lên dải sáng mờ hắt vào “buồng đêm”.
Vẻ đẹp con người, vạn hữu, của thiên nhiên và vũ trụ liên tục thăng hoa trong “Giấc mơ của bàn tay”. Vẻ đẹp ấy xuất hiện trong những bài thơ ngắn, rất ngắn, mang đến người đọc cảm giác như ngồi trên chiếc xe đang chạy với vận tốc lớn, thấy lớp lớp cảnh vật vụt hiện rồi vội trôi lại phía sau. Nếu bạn muốn chiêm ngưỡng một hình ảnh bất kỳ, có thể “dừng xe”, tĩnh tại thấy được hồ quang, ánh xạ từ những sự vật ấy.
“Cây thông trong mưa
con chim nhỏ tới trú
một thoáng, rồi bay đi”
Tôi hình dung nếu mình đang trên xe vội nhìn, sẽ thoáng thấy trên cây thông kia có con chim vừa vụt bay đi. Hình ảnh ấy dễ làm người đọc liên tưởng tới những bông hoa lắt lay trước cơn gió mạnh, rồi nép vào nhau, rạp xuống. Nhưng khi tắt gió, tựa như xe đã dừng, tôi lại thấy cây thông và con chim kia chuyển hướng.
Có thể nói, ánh sáng trong tập thơ thứ hai này của Đinh Trần Phương hiển lộ rõ nét hơn tập thơ đầu tay của anh. Khi chiều kích không-thời-gian trong thơ được mở rộng, bạn đọc thấy được sự đa dạng của sắc màu ánh sáng trong thơ anh hơn. Đặc biệt, phân biệt được nơi khởi nguồn từng luồng sáng từ những vùng trực giác, linh cảm.
“Treo ngược trên cây
rơi xuống chú nhện
đêm pháo hoa”
Đây là bài thơ tiêu biểu của lối tư duy trực giác. “Chú nhện” rơi xuống từ trên cây trong “đêm pháo hoa” là chuyển động vật lý tự nhiên không sắp đặt, một kiểu rơi tự do. Sự dịch chuyển trong bài thơ mở ra vùng không gian linh giác.
“Có một niềm vui
khi đêm tắt đèn
trong lòng con gián”
Bài thơ trên mở ra một khung cảnh giới được trực giác mách bảo trong không gian tĩnh lặng, không thêm một sắc màu xuất hiện, cũng như không một chuyển động nào xảy ra nếu quan sát bằng mắt thường. Nhưng thông qua trực giác của nhà thơ, “niềm vui” hiện ra tựa như sương khói, như nguồn nước được dồn nén trong “lòng con gián”. “Niềm vui” ấy thật lạ lùng.
“Bóng người ngư phủ
một mặt trời buồn
vớt trong mắt cá”
Bài thơ cho thấy sức khơi gợi, sức mạnh của trực giác để bạn đọc nhìn thấy một hiện thực khác nằm ở phía sau, phía bên kia hiện thực ta có thể quan sát.
Trong cuốn sách “Giấc mơ của bàn tay”, ngoài phần thơ, tác giả còn công bố những bài nghiên cứu, tiểu luận bàn về những mối tương quan giữa thơ haiku và hội họa, haiku và cái đẹp,… Phần này hé lộ cho thấy tác giả cuốn sách có đượchệ thống kiến thức sâu rộngvề văn hóa Nhật Bản, đặc biệt về thơ haiku và tầm ảnh hưởng của tới các nước.
Trước khi khép lại bài viết này, tôi xin trích lời tâm sự của Đinh Trần Phương in trong phần đầu cuốn sách. Tâm sự này phần nào cho thấy tâm thế, quan điểm thẩm mỹ về thơ ba câu không tiêu đề của anh: “Mỗi bài thơ là một khai ngộ nhỏ, là tình yêu và là sự trân trọng của tôi với đời sống. Làm một bài thơ haiku là nắm bắt khoảnh khắc của thực tại, theo nghĩa rộng nhất của từ này. Một khoảnh khắc được nhìn ra, được sáng tạo, và được thuần khiết hóa. Khoảnh khắc màu nhiệm ấy vừa đi qua vừa ở lại, lưu giữ trong màn sương quên lãng của thời gian. Tôi hình dung về nó như một khoảnh khắc thiền…”.
Hai tập thơ “Cánh trăng”, “Giấc mơ của bàn tay” cùng hai cuốn sách dịch của Đinh Trần Phương cho tôi hình dung được chân dung anh – một nhà thơ giàu nhiệt huyết, nghiêm túc và trong suốt. Đó chính là tư cách và tư chất cần có của một thi sĩ để anh có thể đi tới cùng giấc mơ về Cái đẹp của mình. Tôi trân quý một nghệ sĩ trí thức, thi sĩ Đinh Trần Phương – Người có “Bàn tay đính đầy trăng”.
Nhà thơ Đinh Trần Phương sinh năm 1981, tiến sĩ Vật lý tại Pháp, hiện là giáo viên Vật lý Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam. Ngoài hai tập thơ đã công bố, Đinh Trần Phương còn xuất bản hai cuốn sách do anh dịch: “Tuyết” – tiểu thuyết của nhà văn Maxence Fermine (NXB Văn học, 2008); “Nghệ thuật kịch Nô” của tác giả Zeami Motokiyo (NXB Thế giới, 2018)./.