S. Savitskaya và tình yêu với Việt Nam
(HPĐT)- Nhà xuất bản Học viện N.E Zhukovsky tại Liên bang Nga vừa ấn hành tập thơ song ngữ Nga-Việt Nếu trên đường… mưa…" của nhà thơ, viện sĩ, tiến sĩ triết học người Nga Svetlana Vasilievna Savitskaya, do Mai Văn Phấn dịch. Đây là cuốn sách thứ 90 của S. Savitskaya, gồm những bài thơ viết về Việt Nam, về phong tục tập quán, vẻ đẹp thiên nhiên trên đất nước ta, nơi nhà thơ từng có dịp đến thăm.
Nhà thơ Savitskaya trong một lần đến Việt Nam.
Tôi đọc nhiều lần bản tiếng Nga tập thơ này trước khi dịch sang tiếng Việt. Mỗi bài thơ trong đó cho tôi cảm nhận cơn mưa kia không đến bất ngờ, mà từ lâu được quy tụ từ trái tim nồng ấm yêu thương và khoáng đạt, từ vẻ đẹp tâm hồn Nga đôn hậu, bao dung. Tiêu đề gọi đúng tên sự dịu dàng, mát lành của mưa, có thể ví như một trong những đặc tính cơ bản của thơ S. Savitskaya. Thấm sâu vào mỗi dòng thơ, trước mắt tôi thường hiện ra con nước thủy triều dâng đầy phù sa bồi đắp cho những vùng châu thổ. Và, tiêu đề tập thơ mang mệnh "Thủy", cơn mưa của S. Savitskaya tưới tắm, "Thủy" sinh "Mộc" theo thuyết ngũ hành phương Đông, nước trong mát cho mùa màng, cây cối xanh tốt, sinh sôi. "Tôi muốn sống như trước đây từng sống/ Trong từng xăng-ti-mét Việt Nam!" (Thư gửi bạn bè).
Sveta (tên thân mật của nữ sĩ S. Savitskaya) viết những dòng thơ tràn đầy nhiệt huyết, chân thành ấy khi mới học lớp 8. Bài thơ có kết cấu chặt chẽ với cảm xúc dâng tràn, lan tỏa mạnh, lay động trái tim mọi người ngay trong thời điểm hiện nay. Tôi tin rằng, nữ thi sĩ S. Savitskaya gắn bó với Việt Nam, yêu Việt Nam bằng bản năng nghệ sĩ và tài năng thiên bẩm. Bài thơ "Thư gửi bạn bè" phải chăng chính là điềm báo tốt lành khi Sveta mới chập chững trên con đường sáng tạo, là khởi đầu mối "duyên lành" gắn bó nhà thơ với mảnh đất ở Đông Nam Á có tên Việt Nam.
Giờ đây chị là nhà thơ, nhà văn lớn, có tác phẩm lan tỏa khắp các châu lục. Nhưng Sveta luôn dành trọn vẹn trái tim mình với Việt Nam bằng tình yêu nồng nhiệt không biên giới. Trong bài thơ có tên "Việt Nam" chị đã viết: "Hãy hấp thụ như nhận giấc mơ/ Mọi minh khí trời đất/ Hãy cho chúng tôi/ Bật tung nội lực./ Việt Nam!" (Việt Nam).
"Minh khí trời đất" xuất hiện trong thơ S. Savitskaya khi chị đặt chân lên mảnh đất hình chữ "S" này. Bạn đọc Việt Nam dễ dàng nhận ra những cảnh quan quen thuộc trong không gian của chị, nhưng chúng chuyển động bằng nhịp đập trái tim Nga, tỏa ra ánh sáng tuyệt đẹp mang đặc trưng văn hóa Nga thẳm sâu, vạm vỡ. "Và cứ để / Chiếc váy của tôi rung rinh/ Với bông hoa nhài/ Trong lòng tay của vịnh" (Không đề)
Không gian thơ của S. Savitskaya không đơn thuần là bức tranh, hay câu chuyện kể, mà luôn sống động, lấp lánh trước mắt bạn đọc. Vài năm trước đây chị đến Việt Nam, trải nghiệm thực tế bằng tình yêu nồng hậu, chân thành "Trong từng xăng-ti-mét Việt Nam!".
Sự hóa thân của Sveta hiển hiện nhiều dáng vẻ với đa dạng cung bậc cảm xúc. Lúc lộng lẫy, thiêng liêng, đầy quyền uy trong "Thần thoại về vệ nữ": "Ta biến đi trong đêm/ Với tình yêu tha thiết,/ Thật thiêng liêng!/ Dũng mãnh!/ Tuyệt vời!". Và có những khoảnh khắc chan chứa thương yêu, gần gũi và giản dị như từng hơi thở, tiếng cười: "Bạn cho tôi biết/ trên thế giới này không gì đẹp hơn/ sự quyến rũ dịu dàng trong đôi mắt tình yêu.".
"Nếu trên đường… mưa…". Có thể nói, hình ảnh "mưa" chính là khởi nguồn cảm xúc thi ca, là từ khóa trong tập thơ này. Nếu "con đường" là hành trình sáng tạo, là đường đến Việt Nam của S. Savitskaya, thì "mưa" chính là những vì sao, tín hiệu, ngọn hải đăng soi sáng, dẫn đường cho chị: "- Mưa./ Đúng. Những cơn mưa./ Mỗi giọt chạm vào dây đàn lia thần thánh,/ Như nhịp tim". Nữ thi sĩ đã gọi tên "những ngôi sao", "ngọn hải đăng" trong bài thơ "Những con cò trắng". Sveta là người am hiểu sâu rộng văn hóa và lịch sử Việt Nam.
"Mưa" trong tập thơ này cũng là nơi phát sinh ánh sáng. Cơn mưa của Sveta mang tinh thần khoáng hoạt, mạnh mẽ, tự tin. "Mưa" ở đây mang trong mình hơi thở vũ trụ, của chói chang ánh mặt trời, thắp sáng những giấc mơ: "Tôi đến với mặt trời từ buổi tối/ lần nữa/ qua màn đêm, qua giấc mộng - Tôi bay!/ Tôi sẽ phân phát từng tia mặt trời của tôi!/ Hãy để tôi chỉ nhận được nỗi đau từ nó!/ Tôi sẽ mãi mang theo mặt trời bên tôi cho đến khi tắt thở!" (Mặt trời).
Thơ S. Savitskaya có cấu trúc hiện đại, không lệ thuộc vào bất kỳ khuynh hướng nào của thơ ca phương Tây. Cơn mưa và sự hóa thân của thi sĩ chính là biểu tượng tình yêu của S. Savitskaya dành cho Việt Nam.
Svetlana Vasilievna Savitskaya sinh ngày 10-10-1963 tại thành phố Ordzhonikidze (nay gọi Vladikavkaz,nằm ở phía bắc Caucasus, thuộc thủ phủ Bắc Ossetia), LB Nga. Chị không chỉ là nhà văn, nhà thơ uy tín, có nhiều tác phẩm được dịch ra 20 thứ tiếng trên thế giới, S. Savitskaya còn là nhân vật nổi tiếng của công chúng quốc tế, nhà hoạt động từ thiện. Chị là người sáng lập Giải thưởng Văn học "Cây bút vàng nước Nga" từ năm 2005; từng đoạt một số giải thưởng quốc tế, nhiều giải thưởng văn học và huân huy chương của Liên bang Nga./.