Từ chuyện “Ấn Độ nằm ở châu Phi…”

Ở đề thi môn Lịch sử thuộc tổ hợp Khoa học xã hội có câu hỏi: “Sau chiến tranh thế giới thứ 2, một trong những quốc gia ở châu Phi giành được độc lập là?”. 4 đáp án để thí sinh lựa chọn gồm: Trung Quốc, Ai Cập, Ấn Độ và Nhật Bản. Trong khi câu trả lời đúng là Ai Cập, rất nhiều thí sinh “tự tin” chọn ngay đáp án… Ấn Độ. Nếu so với các câu hỏi hóc búa, có tính phân loại cao khác trong đề thi môn Lịch sử, câu hỏi trên không khó, có thể dễ dàng “ăn điểm” bởi thực chất, chỉ cần có kiến thức địa lý là chọn được đáp án đúng. Tuy nhiên, nhiều thí sinh khi ra khỏi phòng thi lại bất ngờ và tiếc nuối khi mất 0,25 điểm ở câu hỏi mang kiến thức xã hội cơ bản.

Nhiều người cười trước câu trả lời ngô nghê này, nhưng sau đó là nỗi buồn về việc dạy và học các môn Khoa học Xã hội, trong đó có môn Lịch sử những năm gần đây. Sẽ có người bênh vực rằng, kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2021 và cả năm học vừa qua, học sinh lớp 12 trên cả nước phải chịu nhiều áp lực và thử thách khi vừa thực hiện các quy định phòng, chống dịch vừa bảo đảm việc ôn thi không bị gián đoạn. Do đó, có thể dẫn đến việc trong phút giây nào đó của quá trình làm bài thi, các em vô tình nhầm lẫn. Đây là điều khó tránh khỏi. Song, không ít ý kiến băn khoăn về công tác dạy và học môn Lịch sử. Phương pháp giáo dục vẫn theo hướng tiếp cận nội dung mà chưa chuyển sang tiếp cận năng lực. Giáo viên nặng về truyền thụ kiến thức một chiều, nội dung và hàm lượng kiến thức quá nặng, quá nhiều, không mang lại hứng thú với người học. Học sinh học theo kiểu đối phó, hình thức, khiến tình trạng “học vẹt”, “học tủ” vẫn tiếp diễn, kiến thức thường rơi rụng sau mỗi kỳ thi. Trong khi đó, việc trang bị các kiến thức xã hội cơ bản, cập nhật tình hình thời sự trong nước và quốc tế bị xem nhẹ, kỹ năng lồng ghép, vận dụng, tích hợp kiến thức của nhiều môn học còn thiếu và yếu.

Thực hiện Nghị quyết 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, những năm gần đây, ngành Giáo dục- Đào tạo chủ động, tích cực thực hiện nhiều chương trình, đề án đổi mới, chuyển từ truyền đạt nội dung kiến thức sang phát triển phẩm chất, năng lực của người học. Tuy nhiên, nhìn lại kết quả điểm thi tốt nghiệp THPT quốc gia môn Lịch sử năm học 2019-2020, khiến chúng ta không khỏi giật mình khi có 260.074 thí sinh, chiếm gần 47% đạt điểm dưới trung bình. Con số này trong kỳ thi năm học 2018-2019 lên đến 70%. Điều đó phần nào cho thấy công tác đổi mới giáo dục chưa cao, chưa tạo chuyển biến tích cực.

Năm học 2020-2021 là năm học đầu áp dụng Chương trình giáo dục phổ thông mới bắt đầu từ lớp 1, trong đó thực hiện giảm tải số môn học và hoạt động giáo dục; giảm số tiết học; giảm kiến thức kinh viện; tăng cường dạy học phân hóa - tự chọn; thực hiện phương pháp dạy học mới; đổi mới đánh giá kết quả giáo dục. Theo lộ trình, đến năm học 2024- 2025 sẽ hoàn thành chương trình ở các lớp 5, 9, 12. Như vậy, trong những năm học tới, ngành Giáo dục và Đào tạo cả nước sẽ vừa triển khai, thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông mới vừa tổ chức đánh giá, nhìn nhận hạn chế, thiếu sót. Từ đó, cần đưa ra những giải pháp căn cơ, lâu dài hơn nhằm đổi mới toàn diện, triệt để phương pháp giảng dạy các môn Khoa học xã hội, trong đó có môn Lịch sử, để không còn những chuyện “cười ra nước mắt” như trên trong những kỳ thi sắp tới./.

Nguyên Nguyên