Số hóa trong quản lý, trưng bày hiện vật, tư liệu tại bảo tàng Hải Phòng: Góp phần phát huy giá trị di sản

Việc số hóa tư liệu, hiện vật sẽ tạo nhiều thuận lợi trong công tác quản lý, bảo tồn, trưng bày.
Trong ảnh: Nhân viên Bảo tàng Hải Phòng kiểm tra, bảo quản hiện vật về Ngày giải phóng tiếp quản Hải Phòng (13-5-1955)

.

Tạo bước ngoặt trong quản lý, lưu giữ thông tin hiện vật

Hải Phòng là miền đất giàu giá trị lịch sử, văn hóa và thể hiện phần lớn ở hệ thống tư liệu, hiện vật được lưu trữ và trưng bày tại đây. Tuy nhiên, việc quản lý hiện vật ở Bảo tàng Hải Phòng còn mang tính chất thủ công. Đơn vị đang lưu giữ, bảo quản, trưng bày khoảng 19.000 hiện vật qua các thời kỳ lịch sử hình thành và phát triển thành phố, lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước các thế hệ người Hải Phòng; truyền thống cách mạng, văn hóa, con người Hải Phòng gắn với tiến trình lịch sử dân tộc. Trong khuôn viên bảo tàng còn trưng bày súng thần công, bia ký, máy bay MIG 17 và chiếc tàu rà phá thuỷ lôi của Hải quân nhân dân Việt Nam. Lượng hiện vật, tư liệu rất lớn, trong khi theo thời gian, nhiều hiện vật, tư liệu bị xuống cấp và mai một. Việc này ảnh hưởng nhiều đến chất lượng tra cứu thông tin, tuyên truyền, bảo tồn và trưng bày, nên chưa thu hút, chưa đáp ứng nhu cầu tham quan, sự hưởng thụ văn hóa ngày càng cao của người dân.

Thời gian qua, Bảo tàng Hải Phòng từng bước thực hiện số hóa các hiện vật, tư liệu gốc; lập trung tâm dữ liệu để quản lý khai thác thông tin, nhưng mới thực hiện được một phần nhỏ. Nhiều tư liệu, hiện vật quý bị mờ, nhòe, rách, sứt, vỡ, gãy…, chưa được kịp thời số hóa để lưu giữ. Đơn cử, trong số danh mục hiện vật, tư liệu về thời Pháp thuộc đang được lưu giữ tại bảo tàng có Huy hiệu cứu quốc dân năm 1945 bằng kim loại nhưng bị ôxy hóa, mờ chữ, Bảo tàng Hải Phòng đang tìm biện pháp phục chế; bàn in bằng gỗ, dùng để in tài liệu và truyền đơn vào năm 1930 bị hỏng, chân ghế bị gãy rời. Đây là những hiện vật quý, chỉ Bảo tàng Hải Phòng còn lưu giữ được, nên vào đầu năm 2021, Bảo tàng Báo chí Việt Nam mượn và phục chế để trưng bày tại Hà Nội. Ngoài ra, chiếc dao- vật chứng về tội ác của giặc Pháp sử dụng hành quyết trong vụ giết 108 người ở hồ Lâm Động (huyện Thủy Nguyên) bị sứt mẻ, han gỉ; tờ truyền đơn giấy của Đảng bộ Hải Phòng kêu gọi nhân dân phản đối tên Gờ-ra-ép, Toàn quyền Nam Dương sang Việt Nam câu kết với Pát-ki-ê, Toàn quyền Đông Dương bàn cách chống phá cách mạng Việt Nam rất mờ và nhòe… Chính vì vậy, lãnh đạo Sở Văn hóa và Thể thao nhận định, mỗi hiện vật, tư liệu gốc lưu trữ tại bảo tàng đều có giá trị lịch sử, văn hóa riêng rất lớn, nên việc triển khai Dự án số hóa phục vụ công tác quản lý hiện vật có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trình nghiên cứu, lưu trữ mẫu vật và phục dựng sau này, giải quyết được nỗi lo mẫu vật hư hỏng, xuống cấp, hướng tới hình thành và phát triển bảo tàng số, quảng bá giá trị di sản của thành phố tới người dân và khách du lịch.

Sớm số hóa triển lãm

Giám đốc Bảo tàng Hải Phòng Nguyễn Văn Phương cho rằng, Dự án số hóa phục vụ công tác quản lý hiện vật tại Bảo tàng Hải Phòng trước mắt triển khai số hóa 3D hiện vật, sau đó sẽ lưu trữ và quản lý bằng phần mềm quản lý hiện vật chuyên biệt. Đến nay, đơn vị tư vấn đang lập phương án số hóa. Tuy nhiên, nếu chỉ số hóa lưu trữ và quản lý hiện vật là chưa đủ và chưa thu hút khách tham quan. Do đó, sắp tới, khi làm việc với đơn vị tư vấn thiết kế dự án, Bảo tàng Hải Phòng sẽ đề nghị bổ sung các phần mềm trưng bày, triển lãm ảo tại chính bảo tàng, cho phép du khách trải nghiệm không gian bảo tàng. Đồng thời, Bảo tàng Hải Phòng đề xuất đơn vị tư vấn nghiên cứu, mở triển lãm online để đáp ứng nhu cầu thưởng lãm của người dân trong thời gian ở nhà phòng, chống dịch COVID-19. Về lâu dài, triển lãm online cũng sẽ tạo thêm sự sinh động trong công tác trưng bày, triển lãm bảo tàng.

Cũng theo lãnh đạo Bảo tàng, giữa tháng 7 vừa qua, Bảo tàng Hải Phòng mở thêm phòng trưng bày cố định, với quy mô 150 m2 về chủ đề “Biển đảo Việt Nam”, gồm hàng chục hình ảnh, tư liệu, hiện vật, bản đồ khẳng định chủ quyền biển, đảo Việt Nam. Nhưng trong bối cảnh dịch COVID-19 bùng phát, phòng trưng bày chưa thể đưa vào hoạt động để phục vụ người dân. Điều đó phần nào cho thấy việc chậm tiếp cận công nghệ số trong hoạt động trưng bày bảo tàng tại Hải Phòng. Bởi lẽ, trong khi nhiều bảo tàng trên cả nước như: Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, Bảo tàng thành phố Hồ Chí Minh, Bảo tàng Đà Nẵng… mở triển lãm trực tuyến để phục vụ công chúng trong thời gian phòng, chống dịch COVID-19 vừa qua, Bảo tàng Hải Phòng vẫn phải tạm dừng hoạt động.

Được biết, Dự án số hóa phục vụ công tác quản lý hiện vật tại Bảo tàng Hải Phòng có tổng mức đầu tư hơn 45 tỷ đồng. Nếu dự án triển khai thành công sẽ tạo bước ngoặt trong hoạt động của Bảo tàng Hải Phòng, bắt nhịp xu hướng phát triển của hoạt động của bảo tàng tại Việt Nam và thế giới. Để thực hiện hiệu quả cao đề án, ngành Văn hóa và các sở, ngành liên quan cần tính toán, đưa ra phương án số hóa hiện đại, phát huy tối đa sự thuận lợi trong quản lý và trưng bày hiện đại, hấp dẫn để Bảo tàng Hải Phòng trở thành điểm đến không thể bỏ qua với người dân và du khách đến với thành phố Cảng./.

Bài và ảnh: MẠNH QUANG