Chuyển đổi mô hình phòng công chứng thành văn phòng công chứng: Phù hợp chủ trương xã hội hóa

Người dân đến làm thủ tục tại VPCC Nguyễn Nhật Quang.

Đáp ứng yêu cầu thực tế

Từ năm 2005, Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị có chỉ đạo về việc xã hội hóa hoạt động công chứng, nhằm giảm tải cho các cơ quan nhà nước trong việc cung cấp dịch vụ công, đồng thời phục vụ tốt hơn nhu cầu ngày càng cao của người dân, đẩy mạnh cải cách tư pháp, giúp ổn định và phát triển đất nước. Cụ thể hóa chỉ đạo trên, tại Luật Công chứng 2014, Nghị định 29/2015/NĐCP của Chính phủ quy định chi tiết việc chuyển đổi PCC thành VPCC. Đến nay, việc chuyển đổi trên đang từng bước được thực hiện. Tại Hải Phòng, hiện có 4 PCC và 32 VPCC được phân bố tại 10 quận, huyện trên địa bàn. Trung bình mỗi năm, các tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn thành phố thực hiện công chứng khoảng 130.000 hợp đồng, giao dịch; thu phí công chứng khoảng 40 tỷ đồng, nộp ngân sách nhà nước khoảng 6 tỷ đồng. Trong đó số việc và số phí của các PCC chỉ chiếm khoảng 30%.

Tháng 4 vừa qua, PCC số 3 (Sở Tư pháp) là đơn vị đầu tiên trên địa bàn thành phố chuyển đổi thành VPCC. Có thể nói, những năm đầu thành lập và cả hiện nay, PCC số 3 là đơn vị dẫn đầu trong các PCC về số lượng hợp đồng, giao dịch thực hiện. Tuy nhiên, không tránh khỏi xu hướng ngày càng nhiều người lựa chọn dịch vụ tại các VPCC, 3 năm qua (2019-2021), lượng việc của các PCC giảm rõ rệt. Trước tình hình đó, Sở Tư pháp chỉ đạo PCC số 3 chuyển đổi mô hình thành VPCC, lấy tên là Văn phòng công chứng Nguyễn Nhật Quang.

Ông Nguyễn Nhật Quang, Trưởng Văn phòng công chứng Nguyễn Nhật Quang chia sẻ: Hoạt động theo mô hình PCC hiện nay có nhiều bất cập, bất lợi cho sự cạnh tranh lành mạnh giữa hệ thống công chứng nhà nước và công chứng tư nhân. Trong khi VPCC được tự quyết mọi vấn đề về tổ chức, hoạt động thì PCC lại bị giới hạn bởi nhiều quy định của Nhà nước, như việc tuyển dụng, mua sắm trang thiết bị, thuê nhà, trả lương… Bởi vậy, PCC số 3 đi đầu chuyển đổi thành mô hình VPCC. Là đơn vị đầu tiên chuyển đổi, khó khăn là không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, được sự hướng dẫn cụ thể của Sở Tư pháp, Sở Nội vụ, Sở Tài chính, Sở Lao động- Thương binh và Xã hội, các đơn vị liên quan, 100% số cán bộ, người lao động đang công tác tại PCC số 3 đều đồng thuận chuyển mô hình hoạt động thành VPCC. Theo quy định của Luật Công chứng, VPCC Nguyễn Nhật Quang được kế thừa mọi quyền và nghĩa vụ của PCC số 3. Với một đội ngũ công chứng viên và nhân viên có thâm niên công tác, làm việc nghiêm túc, nhiệt tình, năng động, việc chuyển đổi sang mô hình VPCC sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho đơn vị trong việc tuyển dụng lao động, đổi mới trang thiết bị từ đó có điều kiện cạnh tranh lành mạnh với các tổ chức hành nghề công chứng khác, từng bước tăng sự đóng góp vào ngân sách địa phương, phục vụ tốt nhất nhu cầu của người dân trên địa bàn thành phố. 

PCC do UBND cấp tỉnh quyết định thành lập, là đơn vị sự nghiệp công lập thuộc sở Tư pháp, có trụ sở, con dấu và tài khoản riêng. Tại PCC, các công chức, viên chức hưởng chế độ lương theo đơn vị sự nghiệp công lập. VPCC là tổ chức dịch vụ công do các công chứng viên tự thành lập theo quy định của Luật Công chứng, có con dấu và tài khoản riêng hoạt động theo nguyên tắc tự chủ về tài chính bằng nguồn thu từ phí công chứng, thù lao công chứng và các nguồn thu hợp pháp khác.

Chuyển đổi là cần thiết

Nhiều ý kiến cho rằng, lý do của việc chậm chuyển đổi từ VPCC sang PCC là thủ tục phức tạp, vướng mắc, kéo dài. Lý do khác là bởi một bộ phận người lao động ở các PCC còn e ngại sự cạnh tranh khi không còn được bao cấp, cũng như việc bảo đảm hài hòa giữa lợi ích của Nhà nước và viên chức, người lao động đang làm việc tại các PCC khi chuyển sang mô hình VPCC. Sự chuyển đổi không chỉ là thay đổi tên gọi mà còn là vấn đề về thương hiệu, uy tín của các PCC gây dựng trong hàng thập niên qua.

Trưởng Phòng Bổ trợ tư pháp (Sở Tư pháp) Nguyễn Văn Quyết cho biết: Hoạt động công chứng trong thời gian qua đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của thành phố, bảo đảm an toàn pháp lý các hợp đồng, giao dịch; đáp ứng nhu cầu của nhân dân. Việc chuyển đổi PCC thành VPCC là phù hợp với chủ trương của xã hội hóa hoạt động công chứng theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 2-6- 2005 của Bộ Chính trị, các quy định của pháp luật và thực tiễn của thành phố Hải Phòng, tăng tính cạnh tranh bình đẳng giữa các tổ chức hành nghề công chứng. Hiện nay, luật chưa quy định các PCC bắt buộc phải chuyển đổi sang VPCC. Do đó, Sở Tư pháp sẽ tập trung thực hiện đẩy nhanh trong việc chuyển đổi mô hình này đối với các PCC có nhu cầu và đủ điều kiện. Việc chuyển đổi PCC được thực hiện công khai, minh bạch, dân chủ, khách quan, theo đúng quy định.

Thực tế trên cho thấy, việc chuyển đổi các PCC sang mô hình VPCC sẽ giảm gánh nặng ngân sách, biên chế của nhà nước; góp phần đưa hoạt động công chứng trở thành một loại dịch vụ chuyên nghiệp, an toàn, chất lượng cao. Theo kế hoạch, PCC số 2 sẽ chuyển đổi sang VPCC trong năm 2022. Các PCC còn lại hiện đủ điều kiện chuyển đổi nhưng chưa có nhu cầu chuyển đổi. Thiết nghĩ mục đích của việc chuyển đổi là tăng sự hiệu quả và cạnh tranh giữa PCC với VPCC. Nếu để các PCC tiếp tục “nằm yên” với chế độ “bao cấp” trong các năm tới, thì khi chuyển đổi thành VPCC cũng sẽ không còn sức cạnh tranh. Sở Tư pháp và các đơn vị liên quan nên có giải pháp, khích lệ các PCC mạnh dạn chuyển đổi mô hình, phù hợp với xu thế của xã hội./. 

Bài và ảnh: Tuệ Minh