Đặt tên đường, phố tại Hải Phòng: Điều chỉnh phù hợp thực tế
(HPĐT)- Thực tế công tác đặt tên đường, phố tại Hải Phòng thời gian qua bộc lộ một số bất cập, đòi hỏi chỉnh sửa, bổ sung quy định phù hợp hơn, để mỗi tên đường, phố không chỉ là tên gọi đơn thuần mà còn có ý nghĩa tạo thành hệ thống kết nối giá trị lịch sử, văn hóa đặc trưng của thành phố Cảng.
Tên đường phố góp phần giáo dục truyền thống, sự trân trọng lịch sử, tôn vinh danh nhân. Trong ảnh: Đường Võ Nguyên Giáp (quận Lê Chân).
Bổ sung tiêu chí đặt tên đường, phố
Công tác đặt tên đường, phố được thực hiện theo Nghị định số 91 năm 2005 của Chính phủ về quy chế đặt tên, đổi tên đường, phố và công trình công cộng. Tuy nhiên, nghị định ban hành từ lâu, trong khi tốc độ đô thị hóa Hải Phòng diễn ra mạnh mẽ, nên một số tiêu chí không còn phù hợp thực tế. Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Trịnh Văn Tú cho rằng, bất cập nhất là việc đặt tên đường, phố phải bảo đảm 1 trong 5 tiêu chí gồm: tên địa danh nổi tiếng, địa danh quen dùng, tên địa phương kết nghĩa hoặc có mối quan hệ đặc biệt; danh từ có ý nghĩa tiêu biểu; tên di tích lịch sử - văn hoá, danh lam thắng cảnh được xếp hạng; tên phong trào cách mạng, sự kiện lịch sử, chiến thắng chống xâm lược có giá trị tiêu biểu; tên danh nhân. Tuy nhiên, qua quá trình thực hiện tại Hải Phòng, nảy sinh khó khăn về chọn tên đường, phố, như nơi chọn được tên, nhưng tuyến đường, phố được đặt tên chưa tương xứng với ý nghĩa của địa danh, tầm quan trọng của sự kiện lịch sử và công lao của danh nhân; hoặc có tên được chọn, nhưng người dân không đồng thuận.
Đơn cử, tại Khu đô thị Ngã năm - sân bay Cát Bi (quận Ngô Quyền) không thể tìm được tên danh nhân phù hợp vì các tuyến phố như bàn cờ và đều ngắn. Hay huyện Kiến Thụy đề xuất đặt tên phố Cầu Đen và quận Hải An đề xuất đặt tên phố An Kim Hải đến 2 lần nhưng không thành vì tên “không có giá trị” theo quy định. Ngoài ra, Ngân hàng tên đường, phố của Hải Phòng được bổ sung hằng năm, nhưng chưa thể bao quát, cần được bổ sung tên từ chính đề xuất của các địa phương, nơi nắm rõ nhất các địa danh cổ, tên tuổi, công lao nhân vật gắn bó với địa phương đó. Vì vậy, Sở Văn hóa và Thể thao đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trình Chính phủ sửa đổi Nghị định số 91, bổ sung tiêu chí đặt tên đường, phố linh hoạt hơn, trên cơ sở đề xuất phù hợp đặc thù của từng địa phương và tạo được sự đồng thuận cao của người dân; không áp đặt cứng nhắc theo 5 tiêu chí trên. Bên cạnh đó, Nghị định số 91 mới định tính, chưa định lượng thế nào là đường, phố, đại lộ, nên khó phân biệt đường với phố để đặt tên phù hợp, do đó cần bổ sung rõ ràng hơn về khái niệm này.
Từ phía cơ sở, Chủ tịch UBND phường Hải Thành (quận Dương Kinh) Nguyễn Duy Hưng cho rằng, theo quy định, tên phố phải có ý nghĩa, gắn với lịch sử, văn hóa của địa phương, dẫn dến việc đặt tên phố của địa phương gặp một số vướng mắc, khó khăn. Nguyên do, phường Hải Thành được hình thành trên cơ sở các vùng đầm nuôi trồng thủy sản. Lúc đầu, địa phương đề xuất các tên danh nhân trong Ngân hàng tên đường, phố, nhưng không bảo đảm yếu tố có ý nghĩa gắn với địa phương, nên không được chấp thuận và quyết định đề xuất đặt tên phố theo thứ tự từ Hải Thành 1 đến Hải Thành 9. Đây là cách đặt tên hiện đại mà các nước trên thế giới đang thực hiện. Vì vậy, Nghị định số 91 cũng nên bổ sung tiêu chí đặt tên đường, phố bằng số đối với những vùng đất có đặc thù như Hải Thành.
Chọn tên các nhân vật gắn với Hải Phòng
Việc đặt tên đường, phố theo quy định chung, song điều khác biệt, tên đường, phố cần toát lên giá trị đặc trưng của con người và miền đất cửa biển. Nhà biên kịch Tô Hoàng Vũ, Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Hải Phòng thành viên Hội đồng Tư vấn đặt, đổi tên đường, phố và công trình công cộng thành phố cho biết, Hội đồng luôn cố gắng giữ lại những địa danh cũ, địa danh dân gian và tập trung đề xuất tên danh nhân, nhân vật tên tuổi gắn bó, phù hợp giá trị lịch sử, văn hóa gắn với từng vùng đất, làng quê Hải Phòng. Như trước kia, khi quận Kiến An đề nghị đặt tên phố mang tên một nhân vật nhưng không gắn với quận; thành viên Hội đồng Tư vấn phát huy vai trò gợi mở, đề xuất phố đó mang tên Trần Văn Cẩn - người con quận Kiến An, là họa sĩ nổi tiếng của Việt Nam. Địa phương đồng ý với đề xuất, bởi đây là niềm tự hào của người dân Kiến An. Cách đây 3, 4 năm, qua tư vấn của thành viên Hội đồng, tuyến phố của quận Ngô Quyền được đặt tên luật sư Vũ Trọng Khánh, Bộ trưởng Bộ Tư pháp đầu tiên của Việt Nam, từng sống ở phố Lạch Tray. Như vậy, Hội đồng Tư vấn đặt tên đường, phố cần tiếp tục phát huy vai trò tham mưu thành phố trên cơ sở đề xuất của địa phương.
Tiến sĩ Đoàn Trường Sơn, Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử thành phố cho biết, hiện nay, Hội đồng có ý tưởng lựa chọn tên các nhân vật chính trị, anh hùng thời hiện đại, gắn với từng địa phương, để đặt tên đường, phố. Mặt khác, đô thị Hải Phòng đang mở rộng mạnh mẽ ra các vùng ven. Vì vậy, việc đặt tên đường, phố cần quy tụ những tên tuổi danh nhân, anh hùng thành hệ thống kết nối, làm bật lên giá trị lịch sử, văn hóa tiêu biểu của mỗi địa phương. Điều này thể hiện rõ nhất là thành phố vừa đặt tên các đường phố tại Khu đô thị mới Bắc sông Cấm mang tên các nhà lãnh đạo như: Đỗ Mười, Trần Kiên và dự kiến sau này, khi khu đô thị hoàn thiện, sẽ tiếp tục đặt tên đường, phố tại đây gắn với tên các nhà lãnh đạo thành phố. Việc đặt tên đường, phố thành hệ thống sẽ được thực hiện linh hoạt vì còn phụ thuộc tập quán và sự đồng thuận của người dân, bảo đảm hài hòa tên phố cũ, tên phố mới, cũng như vị trí, quy mô phát triển đô thị của từng vùng./.