Sản xuất lúa hữu cơ: Gỡ khó để mở rộng diện tích

Nông dân thu hoạch lúa hữu cơ ở xã Kiến Quốc (huyện Kiến Thụy).

Thay đổi tập quán canh tác

Theo khảo sát của Sở Nông nghiệp- Phát triển nông thôn, hiện nay, diện tích sản xuất lúa theo hướng hữu cơ toàn thành phố khoảng 1.100 ha, trong đó, 80-90% diện tích được canh tác trên ruộng rươi. Lúa hữu cơ có giá thành cao hơn lúa được canh tác theo phương pháp thông thường từ 2.500 đồng đến 3.000 đồng/kg. Sau khi thu hoạch lúa xong, nông dân tiếp tục thu hoạch rươi , từ đó tăng giá trị kinh tế trên một diện tích canh tác.

Có thể thấy, phong trào phát triển sản xuất lúa hữu cơ không chỉ mang lại hiệu quả cao mà còn giúp người dân thay đổi tư duy, tập quán canh tác để nâng cao giá trị, hiệu quả sử dụng đất lúa. Ông Nguyễn Đức Lựu, Trạm Khuyến nông Kiến Thụy cho biết, Kiến Thụy là một trong những địa phương đi đầu trong việc thực hiện phương thức sản xuất lúa theo hướng hữu cơ. Một số vụ trước, nông dân thử nghiệm sản xuất lúa hữu cơ trên ruộng rươi với diện tích khoảng vài ha. Quá trình sản xuất và thu hoạch cho thấy, hiệu quả kinh tế cao hơn sản xuất 2 vụ thông thường, nhất là bảo vệ môi trường sống, sản phẩm dễ tiêu thụ, nên diện tích ngày càng được mở rộng. Vụ mùa năm 2021, toàn huyện có gần 200 ha canh tác lúa hữu cơ, tập trung ở các xã Ngũ Phúc, Ngũ Đoan, Kiến Quốc, Thụy Hương, Tân Trào.

Theo một số bà con nông dân, với việc sản xuất lúa hữu cơ, người trồng lúa đang dần thay đổi tập quán canh tác. Ông Nguyễn Văn Hải, người sản xuất lúa hữu cơ trên ruộng rươi ở xã Toàn Thắng (huyện Tiên Lãng) cho biết, trước đây, các ruộng rươi, chủ yếu thu hoạch rươi là chính, nếu có cấy lúa thì chỉ phục vụ chăn nuôi, không kỳ vọng vào năng suất, chất lượng sản phẩm. Thế nhưng với cách làm mới là cấy lúa trên ruộng nuôi rươi bằng những giống lúa chất lượng cao, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, người dân thay đổi tập quán canh tác, chú ý hơn vào cây lúa. Giờ đây, sản phẩm gạo từ các ruộng rươi đang là một trong những đặc sản của Hải Phòng, tuy giá thành cao hơn lúa sản xuất theo phương pháp thông thường, song được người tiêu dùng ưa chuộng.

Tạo điều kiện thuận lợi để mở rộng diện tích

Mặc dù lúa hữu cơ mang lại hiệu quả kinh tế cao, nhưng một số địa phương chưa khai thác hết tiềm năng để sản xuất. Theo ước tính của Sở Nông nghiệp - Phát triển nông thôn, Hải Phòng có nhiều diện tích đất khu vực cửa sông màu mỡ, nguồn nước dồi dào, phù hợp để phát triển lúa hữu cơ. Nếu cải tạo đồng ruộng tốt, diện tích trồng lúa hữu cơ trên bãi rươi và các vùng đồng ruộng đang bỏ hoang có thể mở rộng lên 4.000- 5.000 ha. Việc chưa khai thác hết tiềm năng để mở rộng diện tích cấy lúa hữu cơ là do thiếu cơ chế khuyến khích, người nông dân muốn tham gia cũng khó vì không đủ nguồn lực đầu tư. Do đó, việc sản xuất lúa hữu cơ hiện nay chủ yếu tự phát trên các bãi rươi, còn diện tích trong các cánh đồng rất ít, chỉ khoảng 10% trong tổng số diện tích lúa hữu cơ đang sản xuất.

Cũng theo Sở Nông nghiệpPhát triển nông thôn, lúa hữu cơ được sản xuất tại Hải Phòng tuy đã được áp dụng đúng quy trình canh tác, nhưng 80% số sản phẩm chưa được cấp giấy chứng nhận sản phẩm hữu cơ, vì bà con nông dân chưa nắm được quy trình và từ đó hoàn thiện bảo đảm đủ điều kiện để kết nối với các đơn vị chứng nhận sản phẩm. Chỉ có một số mô hình thí điểm được thành phố hỗ trợ kỹ thuật, liên kết tiêu thụ sản phẩm, truy xuất nguồn gốc mới được cấp giấy chứng nhận sản phẩm hữu cơ, nhưng số lượng rất hạn chế. Bên cạnh đó, phần lớn nông dân sản xuất lúa hữu cơ tự tiêu thụ sản phẩm qua thương lái. Qua rà soát cho thấy, mới có 5 doanh nghiệp tham gia liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm lúa hữu cơ, đạt 30% tổng diện tích trồng lúa hữu cơ. Một số địa phương gặp khó khăn do điều kiện sản xuất ở các vùng lúa hữu cơ không thuận tiện giao thông, thủy lợi…

Một khó khăn khác trong sản xuất lúa hữu cơ là xác định giống lúa gieo cấy. Hiện một số nơi, nông dân cấy các giống lúa khác nhau. Phó giám đốc Trung tâm Khuyến nông Hải Phòng Cao Thị Thanh Huyền cho biết, để canh tác lúa hữu cơ đạt hiệu quả cao, cần xác định bộ giống lúa chất lượng tốt để từ đó vận động, hướng dẫn nông dân canh tác, tránh tình trạng mỗi nơi gieo cấy một giống lúa, không tạo được sản phẩm chung. Trên cơ sở chỉ đạo chung của ngành Nông nghiệp, các địa phương cần vận động người dân gieo cấy chung loại giống ở vùng hợp thổ nhưỡng, kết hợp với nuôi trồng thủy sản. Đồng thời, có cơ chế khuyến khích, vận động nông dân nhân rộng diện tích sản xuất lúa hữu cơ tại các vùng ruộng bỏ hoang…

Để mở rộng diện tích sản xuất lúa hữu cơ, tăng thu nhập cho nông dân, thành phố cần xây dựng quy hoạch vùng canh tác, trong đó xác định rõ các vùng canh tác lúa, rau màu, thông tin rộng rãi về các vùng này để các địa phương có cơ sở khuyến khích, vận động nông dân ứng dụng canh tác lúa. Đồng thời, cần ban hành các cơ chế khuyến khích phát triển trồng trọt theo hướng hữu cơ. Về phía các cơ quan chức năng của thành phố, cần tích cực phối hợp xúc tiến thương mại, kích cầu tiêu dùng và sản xuất lúa hữu cơ, mời doanh nghiệp liên kết với nông dân, cấp giấy chứng nhận các vùng sản xuất lúa hữu cơ gắn với tiêu thụ sản phẩm, tập huấn, hướng dẫn nông dân kỹ thuật canh tác hiệu quả…/.

Bài và ảnh: HƯƠNG AN