Giải thưởng Nobel Văn học 2021: Giá trị nhân văn mang tính toàn cầu
(HPĐT)- Tối 7-10, Viện Hàn lâm Thuỵ Điển xướng tên Abdulrazak Gurnah là chủ nhân giải thưởng Nobel Văn học năm 2021. Dù tiểu thuyết gia người Tanzania được nhận xét là một trong những nhà văn gốc Phi lớn nhất còn sống, quyết định của Ủy ban Nobel Văn học vẫn gặp những phản ứng trái chiều khi bị đánh giá là thiếu tính đại chúng.
Tiểu thuyết gia Abdulrazak Gurnah là chủ nhân giải thưởng Nobel Văn học 2021. Ảnh: Reuters
Kết quả bất ngờ nhưng xứng đáng
Nhà văn, tiểu thuyết gia Abdulrazak Gurnah thành công vang dội với tiểu thuyết thứ tư mang tên “Paradise” vào năm 1994. Cuốn sách là câu chuyện sống động về tuổi trẻ và tình yêu khi đời sống con người và các đức tin khác nhau xảy ra xung đột. Gurnah được vinh danh vì sự thâm nhập đầy lòng trắc ẩn về những ảnh hưởng của chủ nghĩa thực dân và số phận của những người tỵ nạn trong hố sâu ngăn cách giữa các nền văn hóa và lục địa.
Dù nhận được nhiều những lời khen “có cánh”, song cộng đồng yêu văn học đưa ra nhiều ý kiến trái chiều, số đông tỏ ra không hài lòng trước lựa chọn “lạ” của Viện Hàn lâm Thuỵ Điển. Thực tế, so sánh với các ứng viên cho giải thưởng mà nhiều người “đặt cược” trước đó như Joyce Carol Oates, Annie Ernaux, Anne Carson, hay các tác giả có sách bán chạy như Haruki Murakami và Margaret Atwood, Abdulrazak Gurnah là cái tên không mấy quen thuộc. Nhiều người lo ngại rằng, kết quả thiếu tính đại chúng của Nobel Văn học năm nay có thể làm mất đi sức ảnh hưởng của giải thưởng lớn này. Tuy nhiên, giới học giả và các tiểu thuyết gia lại đón nhận quyết định này với những cái nhìn tích cực hơn. Theo tác giả Giles Foden, các tác phẩm của Gurnah chưa nhận được hiệu ứng thương mại tương xứng với chất lượng, và giải Nobel Văn học xứng đáng năm nay sẽ giúp bạn đọc mở rộng tầm mắt hơn để tiếp cận với một nhà văn tài năng với những tác phẩm có đề tài gai góc đáng chú ý.
Tiểu thuyết gia Abdulrazak Gurnah sinh năm 1948 tại quần đảo Zanzibar của Tanzania. Ông đến Anh tỵ nạn cuối những năm 1960. Ở tuổi 21, ông bắt đầu sự nghiệp sáng tác trong lúc sống cảnh lưu vong. Đến giờ, ông xuất bản 10 tiểu thuyết và nhiều truyện ngắn với chủ đề xuyên suốt về người tỵ nạn.
Nobel toàn cầu và bình đẳng hơn
Sau khi bị chỉ trích về xu hướng “châu Âu hóa” giải thưởng và thiếu sự đa dạng, Nobel Văn học năm nay cùng người thắng giải là Abdulrazak Gurnah chứng tỏ Viện Hàn lâm Thuỵ Điển thực hiện đúng cam kết sẽ mang tới một giải Văn học toàn cầu hơn. Lời hứa về việc "mở rộng địa lý" đối với chủ nhân giải Nobel Văn học được hiện thực hóa sau khi trao tới hơn 80% số giải thưởng cho các tác giả người Âu, Mỹ. Thực tế, Abdulrazak Gurnah là nhà văn người gốc Phi đầu tiên giành giải trong suốt gần 3 thập niên qua, kể từ khi giải thưởng thuộc về Toni Morrison vào năm 1993.
Đúng như dự báo từ nhà phê bình Jonas Thente của tờ Dagens Nyheter, Nobel Văn học thực sự muốn phát hiện một thiên tài từ khu vực bị bỏ quên. Đây được nhận định sẽ là xu hướng của giải thưởng này trong tương lai. Các nhà phê bình cũng điểm mặt nhiều ứng viên tiềm năng cho Nobel Văn học trong tương lai không phải là người phương Tây như nhà văn Ngugi wa Thiong'o (Kenya); Nuruddin Farah (Somalia); Mia Couto (Mozambique) hay Vikram Seth (Ấn Độ)...
Với tiêu chí khắt khe và xu thế toàn cầu hóa, Nobel Văn học dự báo còn đưa ra những quyết định bất ngờ đối với bạn đọc đại chúng, thể hiện đúng vai trò là giải thưởng tôn vinh những giá trị văn học đa dạng, nhân văn và xứng đáng được công chúng trên toàn thế giới quan tâm, đón nhận./.