Quân khu Ba với đường Hồ Chí Minh trên biển
(HPĐT)- Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ xâm lược, Quân khu Ba là căn cứ chiến lược, một bộ phận hợp thành hậu phương quốc gia, trong đó có vai trò đặc biệt quan trọng đối với đường Hồ Chí Minh trên biển, góp sức cùng cả nước giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, làm nên huyền thoại về con đường của ý chí và sức sáng tạo Việt Nam.
Xe lấy hàng ở các quân cảng đi chi viện chiến trường miền Nam. Ảnh tư liệu
Với vị trí chiến lược quan trọng, Quân khu Ba được lựa chọn là nơi xây dựng các bến tàu dã chiến, các kho tàng, điểm tập kết, trung chuyển hàng hóa chi viện tiền tuyến. Bán đảo Đồ Sơn (Hải Phòng) trở thành nơi xuất phát của chuyến tàu đầu tiên chi viện chiến trường. Đêm 11-10- 1962, chiếc tàu gỗ mang tên “Phương Đông 1”chở 30 tấn vũ khí xuất bến Đồ Sơn và sau đó cập bến Vàm Lũng (Ngọc Hiển, Cà Mau) an toàn. Tiếp đó, 3 tàu gỗ khác tiếp tục xuất phát từ Đồ Sơn chở vũ khí vào chiến trường tiếp sức cho cuộc chiến đấu của quân và dân Khu 9. Từ những thành công bước đầu, Quân ủy Trung ương quyết định xây dựng bến tàu ở Đồ Sơn (ký hiệu K15) bảo đảm cho Đoàn 759 có thể đưa tàu lớn vào lấy hàng. Từ đây, K15 trở thành “mốc số 0” của con đường huyền thoại trên biển.
Trước đòi hỏi bức thiết của đồng bào miền Nam về vũ khí, cùng với bến K15, ta tiếp tục mở thêm bến Bính Động (ký hiệu K20) ở huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng. Ngoài ra, địa bàn Quân khu còn một số địa điểm khác là nơi neo đậu, tiếp nhận hàng hóa, như các quân cảng Bãi Cháy (Hạ Long, Quảng Ninh) và một số bến, bãi, khu chuyển tải hàng tại Hòn Gai, vịnh Bái Tử Long, vịnh Hạ Long, Móng Cái, Tiên Yên (Quảng Ninh)... nhằm giữ bí mật, tạo thế phân tán, tránh sự đánh phá của không quân Mỹ. Nhiều vùng sông, biển trên địa bàn Quân khu là các bến, bãi bốc dỡ hàng hóa chi viện của quốc tế rồi mới chuyển vào nội địa như: Quảng Ninh, Hải Phòng, Hải Dương… Khu kho và Trạm thông tin Kha Lâm (Kiến An, Hải Phòng) được xây dựng thành cơ sở bảo đảm hậu cần, kỹ thuật cho lực lượng vận tải chiến lược đường biển. Từ các địa điểm trên địa bàn Quân khu, các chuyến tàu không số vận chuyển vũ khí, hàng hóa đến khắp các tỉnh ven biển miền Nam, đóng góp vào những chiến công vang dội như: Ấp Bắc, Bình Giã, Vạn Tường, Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, Đại thắng mùa Xuân 1975... góp phần giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
Xác định giữ bí mật tuyệt đối về tuyến đường là yêu cầu tối quan trọng, Quân khu ủy, Bộ Tư lệnh Quân khu, các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương, các tổ chức, lực lượng tập trung thực hiện tốt nhiệm vụ được giao, đồng thời làm tốt công tác giữ gìn trật tự trị an, bảo vệ an toàn, bí mật, chống các hoạt động biệt kích, thám báo của địch. Các cơ quan, đơn vị thuộc Quân khu phối hợp chặt chẽ các cấp ủy Đảng, chính quyền, ban, ngành, đoàn thể địa phương tuyên truyền nhân dân nâng cao tinh thần cảnh giác, tiến hành rà soát các đối tượng, làm trong sạch địa bàn, kiểm soát chặt chẽ các vùng ven biển, các tàu thuyền qua lại, nhất là ở khu vực có các bến tàu, đồng thời chủ động xây dựng kế hoạch đánh biệt kích, đánh địch đổ bộ đường không. Theo sự chỉ đạo của Trung ương Đảng, Ban Chỉ đạo bảo vệ bí mật quân sự ở khu vực Hải Phòng được thành lập bao gồm các thành viên thuộc Quân khu Ba, Quân chủng Hải quân, Sư đoàn 350, Sư đoàn 363 và Sở Công an thành phố (nay là Công an thành phố) Hải Phòng. Ban Chỉ đạo bảo vệ bí mật quân sự chỉ đạo làm tốt công tác bảo vệ bí mật ở thành phố, bảo đảm an toàn các bến, bãi, hoạt động vận chuyển.
Cùng với đó, trong hai cuộc chống chiến tranh phá hoại, Quân khu Ba phối hợp chặt chẽ các lực lượng, phát huy cao độ sức mạnh của chiến tranh nhân dân trên chiến trường sông, biển, phát động toàn dân, trong đó nòng cốt là lực lượng vũ trang tham gia chống phong tỏa. Ban Chống phong tỏa chỉ đạo sát sao việc chống phong tỏa của địch; tổ chức các đài quan sát, các điểm quan sát ven biển, ven sông để đếm từng quả bom rơi, quả nổ, quả chưa nổ, vẽ sơ đồ… Quân khu cũng tăng cường quân số, trang bị cho các địa phương, chỉ đạo tổ chức huấn luyện rà, phá bom, mìn cho lực lượng dân quân tự vệ với 33.400 người. Quân và dân địa bàn Quân khu phối hợp chặt chẽ các lực lượng, không quản ngày đêm quan sát, rà phá bom, mìn, thủy lôi bằng cả khí tài và thủ công, phá, gỡ, làm mất hiệu lực 68.926 quả bom, mìn, thủy lôi của địch trên các luồng vào cảng, các dòng sông và đất liền, khai thông luồng lạch để những con tàu không số kịp thời lên đường. Với những thành tích đạt được nói chung và trong công tác chi viện trên biển nói riêng, kết thúc cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Quân khu Ba được Quân ủy Trung ương biểu dương “Đoàn kết, nghiêm chỉnh, sáng tạo. Chi viện tiền tuyến hết lòng, chiến đấu dũng cảm, xây dựng lực lượng tốt, xây dựng hậu phương vững mạnh”.
Địa bàn Quân khu Ba cũng là nơi cung cấp, sửa chữa, hoán cải nhiều con tàu không số. Năm 1961, Xưởng đóng tàu 1 (Hải Phòng) được giao nhiệm vụ sửa chiếc tàu của tỉnh Trà Vinh, đồng thời tổ chức đóng mới 4 chiếc khác theo mẫu của tàu Trà Vinh, có máy đẩy để chống biệt kích. Tháng 8- 1962, 4 chiếc tàu vỏ gỗ đầu tiên hoàn thành và được bàn giao Đoàn 759. Những chiếc tàu này vận chuyển 111 tấn vũ khí cập bến Vàm Lũng an toàn. Thành công đó củng cố khả năng duy trì tuyến vận tải chiến lược lâu dài, nhưng cũng đòi hỏi phải có những phương tiện vận tải tốt hơn. Thực hiện chủ trương của Quân ủy Trung ương, Bộ Tổng Tư lệnh đề nghị Xưởng đóng tàu 3 (Hải Phòng) nghiên cứu, đóng những con tàu vỏ sắt có trọng tải từ 50 tấn đến 100 tấn với tính năng vượt biển tốt. Theo đó, Thành ủy, Ủy ban Hành chính thành phố Hải Phòng, các ban, ngành chỉ đạo và tạo điều kiện tốt nhất để Xưởng 3 hoàn thành nhiệm vụ. Ngày 17-3-1963, chiếc tàu vỏ sắt đầu tiên có trọng tải 100 tấn từ bến K15 chở 44 tấn vũ khí lên đường đến Trà Vinh an toàn. Năm 1964, có 5 tàu vỏ sắt khác lần lượt được hạ thủy, lên đường và tới đích thắng lợi. Sau này, các xưởng đóng tàu trên địa bàn Quân khu còn đóng nhiều con tàu vỏ sắt khác để bàn giao cho Đoàn 125. Trong 14 năm, Xưởng đóng tàu 1 đóng gần 50 con tàu không số. Xưởng đóng tàu 3 đóng nhiều tàu sắt, hoán cải các loại tàu đánh cá, tàu buôn, tàu chở dầu… có trọng tải 50-100 tấn bàn giao cho Đoàn. Trong chiến dịch vận chuyển VT5 (1968-1969), Hải Phòng, Quảng Ninh, Thái Bình… huy động nhiều tàu vỏ gỗ vận chuyển lượng hàng lớn từ Hải Phòng vào nam Khu 4, tạo chân hàng cho tuyến chi viện chiến lược trên bộ. Ngoài ra, các xưởng đóng tàu trên địa bàn Quân khu còn thiết kế, sản xuất các tàu phá bom từ trường, tàu phá thủy lôi không người lái điều khiển từ xa bằng sóng vô tuyến…
Để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chi viện trên biển, các địa phương địa bàn Quân khu dành nhiều địa điểm, khu vực để Đoàn 125, các cơ quan, đơn vị tổ chức bến, bãi, sở chỉ huy, trụ sở, huấn luyện… Nhân dân các nơi có bến bãi, kho tàng… của đoàn tàu không số bảo đảm bí mật, hết lòng giúp đỡ cán bộ, chiến sĩ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Quân, dân Quân khu vừa tham gia sản xuất, sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu bảo vệ vùng trời, vùng biển, giữ gìn trật tự trị an, vừa ngày đêm rà phá bom, mìn trên các bến, bãi, sông, biển để bảo đảm an toàn cho các đoàn tàu không số. Các địa phương thuộc địa bàn Quân khu đóng góp nhiều người con ưu tú trong thủy thủ Đoàn 125. Từ khi mở tuyến đường đến ngày giải phóng miền Nam, 49 người con của Quân khu thuộc Đoàn 125 ngã xuống trên nhiều vùng miền của Tổ quốc.
Với 14 năm hoạt động liên tục và bền bỉ, đường Hồ Chí Minh trên biển trở thành con đường huyền thoại, là một sáng tạo, đồng thời là kỳ tích của chiến tranh nhân dân Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh. Quân và dân Quân khu Ba vinh dự và tự hào vì được góp sức viết nên những trang sử vàng vẻ vang đó. Trong thời kỳ mới, Quân khu Ba tiếp tục xây dựng lực lượng vũ trang vững mạnh toàn diện, xây dựng đơn vị “mẫu mực, tiêu biểu”, phát huy tốt vai trò là lực lượng nòng cốt, phối hợp chặt chẽ với các địa phương, xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, góp phần bảo vệ vững chắc độc lập chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ quốc gia, thực hiện thắng lợi hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc./.