Hải Phòng khắc ghi lời dạy của Bác: Soi sáng con đường phát triển

Tàu lớn vào làm hàng tại Cảng Tân Vũ. Ảnh: Lê Dũng

Thành phố Hải Phòng được thành lập ngày 19-7-1888, cùng ngày với thành lập thành phố Hà Nội. Trước đó, ngày 8-1-1877, thành lập thành phố Sài Gòn (nay là thành phố Hồ Chí Minh). Dưới chế độ phong kiến, thuộc địa cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, Hải Phòng, Hà Nội, Sài Gòn được xếp vào loại thành phố lớn, thành phố cấp một ngay từ khi thành lập. Đó là những trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa của Việt Nam và cả xứ Đông Dương.

Khi thực dân Pháp đẩy mạnh các chương trình khai thác thuộc địa ở Đông Dương, Hải Phòng từng bước hình thành các cơ sở công nghiệp và giao thương hàng hóa và trở thành Cảng biển lớn nhất Bắc Kỳ. Cảng Hải Phòng cũng là nơi tiếp nhận những tư tưởng, văn hóa tiến bộ từ bên ngoài. Đặc biệt từ những năm 20 của thế kỷ 20, khi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc-Hồ Chí Minh truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng cách mạng của Người vào phong trào công nhân, phong trào yêu nước ở trong nước, Hải Phòng sớm tiếp thu ánh sáng cách mạng đó và hình thành những tổ chức yêu nước và tổ chức cộng sản.

Đầu năm 1927, thành lập Tỉnh bộ Việt Nam Cách mạng thanh niên Hải Phòng do Nguyễn Tường Loan làm Bí thư có trụ sở ở số 7, ngõ Quảng Lạc, phố Cầu Đất. Ngày 29-9-1928, Kỳ bộ Việt Nam Cách mạng thanh niên Bắc Kỳ chủ trương Vô sản hóa. Phong trào diễn ra sôi nổi ở nhiều nơi trên cả nước, Hải Phòng là một trọng điểm lớn. Các đồng chí Nguyễn Đức Cảnh, Nguyễn Công Hòa, Lương Khánh Thiện, Hạ Bá Cang (tức Hoàng Quốc Việt), Bùi Bá Đằng, Hoàng Văn Đoài, Nguyễn Lương Bằng về Hải Phòng làm ở nhà máy chai, xi măng, sợi, nhà máy điện Cửa Cấm. Phong trào cách mạng ở Hải Phòng phát triển với vai trò của các chiến sĩ trung kiên hướng theo tư tưởng của Nguyễn Ái Quốc trong Đường Cách mệnh.

Tháng 3-1929, tại Hà Nội, Chi bộ cộng sản đầu tiên của Việt Nam ra đời ở số nhà 5D phố Hàm Long. Tháng 4-1929, thành lập tổ chức cộng sản đầu tiên ở Hải Phòng do Nguyễn Đức Cảnh làm Bí thư cùng các đồng chí Hoàng Văn Đoài, Nguyễn Hữu Căn, Lương Khánh Thiện gây cơ sở cách mạng ở các nhà máy, công sở. Đó là nền tảng vững chắc để sau khi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam vào mùa Xuân 1930, Đảng bộ Hải Phòng không ngừng phát triển, thúc đẩy phong trào cách mạng của thành phố.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 do Đảng và lãnh tụ Hồ Chí Minh lãnh đạo thành công trong cả nước, giành độc lập dân tộc và giành chính quyền về tay nhân dân. Kiến An giành chính quyền ngày 22-8-1945. Hải Phòng giành chính quyền 23-8. Sau chuyến thăm chính thức nước Pháp, Chủ tịch Hồ Chí Minh về nước bằng đường biển và ghé qua Hải Phòng ngày 20-10-1946. Sự kiện đó có ý nghĩa với quân dân Hải Phòng để sau đó một tháng Hải Phòng là địa phương đầu tiên ở miền Bắc chống sự xâm lược của thực dân Pháp. Trong cuộc kháng chiến toàn quốc, Hải Phòng, Kiến An phát triển mạnh mẽ chiến tranh nhân dân, tấn công địch ở đường số 5, đánh sân bay Cát Bi để “chia lửa” với mặt trận Điện Biên Phủ. Theo Hiệp định Geneve, ngày 13-5-1955, những người lính thực dân Pháp cuối cùng rút khỏi Hải Phòng. Thành phố Cảng được hoàn toàn giải phóng.

Ngày 14-5-1955, Chủ tịch Hồ Chí Minh có Thư gửi đồng bào Hải Phòng. Trong thư, Người viết: “Sau 8 năm chiến đấu, đồng bào Hải Phòng lại được sống tự do... Với quyết tâm của Chính phủ, với sự đồng tâm nhất trí của đồng bào, chúng ta nhất định vượt được mọi khó khăn và giành được hoàn toàn thắng lợi”. Ngày 18-5-1955, Bác Hồ có bài Sau 83 năm đăng trên báo Nhân Dân viết về Hải Phòng. “Năm 1872, chiếc tàu đầu tiên của Pháp vào bến Hải Phòng. Từ đó về sau, quân đội thực dân Pháp vào Hải Phòng, rồi toả ra xâm lược những tỉnh khác ở miền Bắc. Thực dân Pháp vơ vét tài sản của dân ta, đưa đến Hải Phòng, rồi mang về Pháp... Trải qua tủi nhục hơn 80 năm, nay Hải Phòng đã vươn mình dậy, giải phóng... Mọi người, mọi ngành phải thi đua tăng gia sản xuất và tiết kiệm, để khôi phục kinh tế miền Bắc và giúp đỡ đồng bào miền Nam đấu tranh”.

Ngày 1-6-1955, Bác Hồ có bài nói chuyện với các đại biểu nhân dân thành phố Hải Phòng. Người nhắc lại kỷ niệm năm 1946, thăm đồng bào Hải Phòng và cảm ơn người dân Hải Phòng những năm kháng chiến vẫn có thư bí mật gửi lên Việt Bắc cho Bác. Người căn dặn công việc của công nhân, nông dân, trí thức, nhà công thương, thanh niên, các cụ phụ lão và mong “Đồng bào phải đoàn kết chặt chẽ, thi đua tăng gia sản xuất để khôi phục kinh tế trở lại mức bình thường... Đồng bào ta đoàn kết, siêng năng. Đảng ta kiên quyết, Chính phủ ta trong sạch, Đảng và Chính phủ một lòng vì nước, vì dân”.

Dải trung tâm thành phố ngày càng khang trang, hiện đại. Ảnh: Phan Tuấn

Bác Hồ dành sự quan tâm đặc biệt tới Hải Phòng. Là cảng biển lớn, Người mong Hải Phòng phát triển công nghiệp và giao thương hàng hóa với bên ngoài, thúc đẩy sản xuất và kinh tế trong nước và góp phần đoàn kết quốc tế. Ngày 30-5-1957, Người thăm Hải Phòng và nói chuyện với cán bộ, công nhân nhà máy Xi măng, với công nhân, thủy thủ tàu HC-15, Cảng Hải Phòng, với đại biểu nhân dân thành phố Hải Phòng và nói chuyện với cán bộ, đảng viên và thanh niên Hải Phòng. Ngày 31-3-1959, nói chuyện với cán bộ các ngành quân, dân, chính, Đảng Hải Phòng, Bác Hồ nêu rõ: “Công nghiệp Hải Phòng rất quan trọng, quan trọng đối với cả nước. Vì thế Hải Phòng phải rất cố gắng, vừa qua các cô các chú cũng có nhiều cố gắng. Công nghiệp Hải Phòng đã có tiến bộ, nhưng so với mức yêu cầu thì còn thấp”.

Đại hội 3 của Đảng (9-1960) đề ra đường lối cách mạng của cả nước nhằm hoàn thành thống nhất đất nước. Trong đường lối cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc, Đảng nhấn mạnh coi công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa là nhiệm vụ trung tâm trong suốt thời kỳ quá độ để xây dựng công nghiệp hiện đại, nông nghiệp hiện đại, văn hóa và khoa học kỹ thuật tiên tiến. Sau Đại hội III, miền Bắc có các phong trào thi đua rộng lớn: Sóng Duyên hải, Gió Đại Phong, Cờ ba nhất, Tiếng trống Bắc Lý. Ngày 16-3- 1961, Bác Hồ nói chuyện với cán bộ, công nhân vừa là chủ vừa là giai cấp lãnh đạo trong xây dựng chủ nghĩa xã hội: “Xây dựng chủ nghĩa xã hội để cho đời sống toàn dân được ấm no, hạnh phúc”. Ngày 15-5-1961, Bác Hồ nêu vài ý kiến về “Phong trào Duyên hải” nhấn mạnh sản xuất phải bảo đảm chất lượng, không nên chỉ dốc sức vào số lượng.

Xuân Quý Mão (1963), Bác Hồ có Thư chúc Tết đồng bào Hải Phòng. Người nhấn mạnh: “Trong công nghiệp, phải ra sức đẩy mạnh việc hợp lý hóa sản xuất, cải tiến quản lý, cải tiến kỹ thuật, nâng cao chất lượng, nâng cao năng suất lao động, làm đúng khẩu hiệu: “Nhanh, nhiều, tốt, rẻ”.

Trong chiến tranh phá hoại của giặc Mỹ đối với miền Bắc, Hải Phòng là trọng điểm đánh phá ác liệt của địch. Quân và dân Hải Phòng đã kiên cường chiến đấu để bảo vệ thành phố, bảo vệ miền Bắc, tăng cường chi viện chiến trường miền Nam, tiếp tục giữ vững nơi khởi phát Đường Hồ Chí Minh trên biển. Bác Hồ nhiều lần gửi thư khen quân dân Hải Phòng chiến đấu giỏi, sản xuất giỏi (5-8-1966, 23-4-1967) và nhất là thư khen ngày 15-3-1968 khi Hải Phòng bắn rơi 200 máy bay Mỹ. Trong lời kêu gọi chống Mỹ cứu nước (17-7-1966), Người nêu rõ chiến tranh có thể kéo dài, Hà Nội, Hải Phòng và một số thành phố, xí nghiệp có thể bị tàn phá, “Đến ngày thắng lợi, nhân dân ta sẽ xây dựng lại đất nước đàng hoàng hơn, to đẹp hơn”.

(Còn tiếp)

PGS, TS. NGUYỄN TRỌNG PHÚC