Quân chủng Hải quân: Lực lượng nòng cốt làm nên con đường huyền thoại
(HPĐT)- Đường Hồ Chí Minh trên biển- biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, tài thao lược, sự sáng tạo độc đáo trong nghệ thuật chỉ đạo chiến tranh nhân dân của Đảng ta và Bác Hồ, góp phần giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Con đường huyền thoại được xây đắp bằng công sức, trí tuệ, xương máu của đồng bào, chiến sĩ cả nước, trong đó Quân chủng Hải quân vinh dự là lực lượng nòng cốt.
Lữ đoàn 125 diễn tập bảo vệ chủ quyền biển đảo Tổ quốc.
60 năm trước, thực hiện chủ trương chi viện cách mạng miền Nam của Trung ương Đảng, ngày 23-10- 1961, Bộ Quốc phòng thành lập Đoàn 759, còn gọi là “Đoàn tàu không số”, tiền thân của Đoàn 125, nay là Lữ đoàn 125, Vùng 2 Hải quân. Đoàn có nhiệm vụ mở tuyến vận tải chiến lược trên biển Đông mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, chi viện sức người, sức của cho quân, dân miền Nam đánh Mỹ - ngụy giành thắng lợi, nhất là ở những chiến trường nằm sâu trong lòng địch, nơi mà Đường Hồ Chí Minh trên bộ không thể vươn tới.
Trong 14 năm (1961 - 1975), Đoàn 759/Đoàn 125 vượt mọi khó khăn, gian khổ, hy sinh, vận chuyển hàng trăm nghìn tấn vũ khí, hàng chục nghìn lượt người chi viện chiến trường miền Nam, lập nên kỳ tích Đường Hồ Chí Minh trên biển trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước vĩ đại của dân tộc, trong đó Quân chủng Hải quân làm nòng cốt, cán bộ, chiến sĩ Đoàn 125 là những người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ.
Ngay từ khi thành lập Đoàn 759, Quân chủng tham gia nghiên cứu, khảo sát chiến trường, các chuyến tàu đi trinh sát mở đường, thử nghiệm phương án vận chuyển, góp phần khai thông Đường Hồ Chí Minh trên biển (tháng 10- 1962). Sau khi nhận bàn giao Đoàn 759 (tháng 9- 1963) và đổi tên thành Đoàn 125 (tháng 1-1964), Quân chủng trực tiếp chỉ đạo, chỉ huy, dẫn tàu đi trên 5 cung đường khác nhau, gồm 2 tuyến gần bờ và 3 tuyến xa bờ, tuyến gần nhất khoảng 1.000 hải lý, xa nhất lên tới 3.500 hải lý. Sau sự kiện tàu C143 bị lộ ở Vũng Rô, Phú Yên (tháng 2-1965), con đường chi viện trên biển bị địch phát hiện, Quân chủng táo bạo tổ chức tuyến đi vòng ra vùng biển quốc tế, đồng thời chỉ đạo Đoàn 125 trong từng chuyến đi xác định rõ tuyến chính, tuyến dự bị, tuyến nghi binh, vu hồi nhằm đối phó với hoạt động ngăn chặn của địch, đưa hàng đến đích an toàn.
Trước năm 1963, ta chủ yếu sử dụng tàu vỏ gỗ lắp máy, nhưng do sức chở, sức chịu đựng sóng gió và tốc độ hạn chế nên đến năm 1964, chuyển sang sử dụng tàu vỏ sắt trọng tải 50 - 100 tấn. Mặt khác, để nhanh chóng phát triển các đội tàu đáp ứng yêu cầu vận chuyển chi viện ngày càng nhiều cho miền Nam, Quân chủng báo cáo cấp trên đề nghị nước bạn đóng tàu theo thiết kế của ta, phù hợp đặc điểm hoạt động trên các cung đường khác nhau. Bên cạnh đó, Bộ Tư lệnh Quân chủng chỉ đạo Đoàn 125 vận dụng linh hoạt các phương thức vận chuyển, kết hợp bí mật và công khai; sử dụng tàu giả dạng cùng lúc xuất phát ở nhiều bến, tiếp cận bãi đổ hàng trên nhiều hướng nhằm vượt qua các phòng tuyến chống thâm nhập của địch. Thời gian đầu, thực hiện phương châm vận chuyển “nhanh, nhiều, táo bạo, thận trọng, bí mật, an toàn”. Sau sự kiện Vũng Rô, kịp thời chuyển sang phương châm “du kích, bí mật, bất ngờ cao, độc lập đi biển tốt, mưu trí, linh hoạt, kiên trì, lấy tránh địch là chính, sẵn sàng chiến đấu cao”.
Từ tháng 9-1963, Bộ Quốc phòng giao Quân chủng Hải quân trực tiếp quản lý, lãnh đạo, chỉ đạo về mọi mặt đối với Đoàn 759, sau này là Đoàn 125. Từ đây, Đường Hồ Chí Minh trên biển bước vào thời kỳ phát triển rực rỡ nhất, phát huy hiệu quả chi viện cao nhất. Mặc dù phải đối mặt với muôn vàn gian nan, thử thách ác liệt, song với ý chí quật cường, tinh thần dũng cảm, mưu trí, sáng tạo, sẵn sàng hy sinh quên mình vì miền Nam ruột thịt, cán bộ, chiến sĩ “Đoàn tàu không số” hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao.
Để chỉ đạo, điều hành hoạt động vận chuyển của Đoàn 125 và các đơn vị phối hợp, hiệp đồng, Bộ Tư lệnh Hải quân tổ chức một bộ phận công tác chuyên trách tại Sở Chỉ huy Quân chủng. Đoàn 125 lập Sở Chỉ huy cơ bản ở Hải Phòng, khi cần, triển khai thêm Sở Chỉ huy ở Quảng Bình, Nghệ An, trực tiếp đôn đốc, kiểm tra từng chuyến tàu làm nhiệm vụ. Các ngành nghiệp vụ: Tác chiến, quân báo, quân lực, hàng hải, thông tin, ra-đa, công binh, pháo binh, quân nhu, quân y, quân khí, tàu thuyền… tích cực nghiên cứu nắm chắc tình hình, giúp Quân chủng chỉ đạo Đoàn 125 triển khai các mặt công tác bảo đảm tác chiến và hậu cần, kỹ thuật cho nhiệm vụ chi viện chiến trường.
Với vai trò trung tâm hiệp đồng các lực lượng vận tải trên biển và bốc xếp ở hai đầu bến bãi, Quân chủng Hải quân đã cùng các bộ, ngành, quân khu, địa phương ven biển tổ chức khảo sát các tuyến đảo, khu vực cửa sông, bờ biển để bố trí bến bãi, sửa chữa cầu cảng, triển khai phương án bảo vệ, phòng gian, giữ bí mật nhiệm vụ. Sự phối hợp chặt chẽ giữa Quân chủng Hải quân với các lực lượng góp phần bảo đảm cho Đường Hồ Chí Minh trên biển hoạt động thông suốt, vận chuyển nhanh gọn, đúng thời cơ, hiệu quả cao, hạn chế hy sinh, tổn thất.
Giai đoạn 1961 - 1975, Đoàn 125 tổ chức gần 2.000 lượt chuyến tàu vượt biển, chở trên 100 nghìn tấn hàng, hàng chục nghìn lượt người, chiếm phần lớn trong tổng số hàng và người chi viện chiến trường. Mỗi chuyến đi của Đoàn 125 là cuộc đấu trí, đấu lực căng thẳng, quyết liệt với kẻ thù, với thiên nhiên, bão tố. Tàu rời bến hành trình là xác định cảm tử, không hẹn ngày trở về. Hàng trăm cán bộ, chiến sĩ của đơn vị anh dũng hy sinh, bị thương, bị địch bắt; hàng chục con tàu bị hư hỏng, phá hủy để cùng quân dân cả nước dệt nên huyền thoại Đường Hồ Chí Minh trên biển - con đường của ý chí và sức sáng tạo Việt Nam trong thế kỷ 20, góp phần giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước...
Đường Hồ Chí Minh trên biển và truyền thống anh hùng của “Đoàn tàu không số” mãi mãi là niềm tự hào của quân và dân ta nói chung, các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Hải quân nói riêng. Ngày nay, những giá trị lịch sử và bài học kinh nghiệm của Đường Hồ Chí Minh trên biển vẫn đang được gìn giữ, phát huy, vận dụng sáng tạo vào sự nghiệp xây dựng Quân chủng Hải quân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, làm nòng cốt bảo vệ vững chắc chủ quyền biển đảo Tổ quốc trong tình hình mới./.