Sửa đổi luật sở hữu trí tuệ: Khơi sức sáng tạo
(HPĐT)- Qua thực tiễn 16 năm thi hành, Luật Sở hữu trí tuệ (SHTT) tạo hành lang pháp lý trong hoạt động quản lý nhà nước về SHTT, đăng ký xác lập, khai thác và phát triển tài sản trí tuệ, thực thi quyền SHTT, góp phần khuyến khích hoạt động sáng tạo, đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, qua đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, từ những vướng mắc đang nảy sinh trong thực tiễn triển khai tại thành phố cũng như trên cả nước, với những yêu cầu đòi hỏi ngày càng cao về bảo hộ quyền SHTT để đáp ứng yêu cầu hội nhập, việc sửa đổi, bổ sung Luật SHTT càng trở nên cấp thiết hơn.
Việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Trong ảnh: Khách tham quan các gian hàng tham gia Techfest Hải Phòng 2021.
Nhiều vướng mắc, bất cập phát sinh
Thời gian qua, Sở Khoa học và Công nghệ (KHCN) với vai trò là cơ quan đầu mối trong thực thi Luật SHTT luôn tích cực tham mưu, đề xuất trong công tác quản lý Nhà nước về SHTT.
Đồng thời, hằng năm Sở KHCN phối hợp chặt chẽ các ngành đẩy mạnh tuyên truyền, triển khai hoạt động sáng kiến cải tiến kỹ thuật, khuyến khích hoạt động sáng tạo khoa học kỹ thuật, đồng thời kiểm soát hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu liên quan đến SHTT.
Song, trước yêu cầu hội nhập, qua thực tiễn thực thi Luật SHTT cho thấy bộc lộ nhiều hạn chế, vướng mắc. Tại cuộc giám sát của Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố về việc thực thi Luật SHTT, ông Nguyễn Mai Ngọc, Trưởng Phòng Quản lý chuyên ngành (Sở KHCN) cho biết: Khoản 1 điều 87 Luật SHTT về quyền đăng ký nhãn hiệu quy định “Tổ chức, cá nhân có quyền đăng ký nhãn hiệu dùng cho hàng hoá do mình sản xuất hoặc dịch vụ do mình cung cấp”, được hiểu là tổ chức, cá nhân có hoạt động sản xuất, kinh doanh thì có quyền đăng ký nhãn hiệu. Tuy nhiên, trên thực tế, vì yêu cầu cải cách hành chính, người nộp đơn không phải nộp giấy tờ chứng minh hoạt động sản xuất, kinh doanh, nên nhiều trường hợp cá nhân không hoạt động sản xuất, kinh doanh vẫn đăng ký nhãn hiệu và có thể đã lấy mất cơ hội đăng ký nhãn hiệu (trùng/tương tự) của người khác có nhu cầu thực sự, thậm chí có một số trường hợp đầu cơ nhãn hiệu. Bên cạnh đó, quy định về quyền đăng ký nhãn hiệu của tổ chức hoạt động thương mại cũng chưa hợp lý, không rõ ràng, vì chỉ xét đến nhãn hiệu của nhà sản xuất mà không tính đến trường hợp tổ chức thương mại đăng ký nhãn hiệu tương tự với nhãn hiệu của nhà sản xuất...
Khó khăn khác trong việc xử lý đơn đăng ký xác lập quyền sở hữu công nghiệp là việc cấp văn bằng SHTT, văn bằng sáng chế của Cục SHTT (Bộ KHCN) rất chậm, thậm chí kéo dài nhiều năm so với thời gian quy định. Hệ thống các cơ quan có thẩm quyền xử phạt hành chính trong lĩnh vực SHTT quá phức tạp, nhiều đầu mối ở các sở, ngành, dẫn tới việc thực thi bị phân tán, kém hiệu quả, có tình trạng lúng túng, đùn đẩy trách nhiệm hoặc chồng chéo nhiệm vụ. Khi giải quyết các vụ tranh chấp, xâm phạm quyền, phần lớn các cơ quan thực thi không thể chủ động, mà phải lệ thuộc vào ý kiến giám định, ý kiến của cơ quan chuyên môn, dẫn tới kéo dài thời gian xử lý, quyền lợi của cá nhân, doanh nghiệp bị xâm phạm quyền SHTT bị ảnh hưởng....
Chủ trì thực hiện Chương trình hỗ trợ các hoạt động KHCN trên địa bàn thành phố, Sở KHCN triển khai hỗ trợ kinh phí bảo hộ 4 sáng chế, 4 giải pháp hữu ích, 5 kiểu dáng công nghiệp và 1 nhãn hiệu tập thể. Đối với đặc sản, làng nghề, sở hỗ trợ xây dựng, đăng ký bảo hộ đối với 73 nhãn hiệu tập thể, 1 chỉ dẫn địa lý. Sở KHCN triển khai các dự án xác lập bảo hộ sáng chế, giải pháp hữu ích 4 sản phẩm nghiên cứu KHCN; hỗ trợ 2 doanh nghiệp phát triển nhãn sinh thái là Công ty CP Sơn Hải Phòng và Công ty TNHH Vilaco; hỗ trợ Công ty CP y dược Khánh Thiện ứng dụng sáng chế máy cứu ngải để sản xuất sản phẩm từ lá ngải cứu, tiêu thụ trên thị trường trong và ngoài nước.
Cần thiết sửa đổi luật
Trước những yêu cầu từ thực tiễn cùng với việc hội nhập sâu rộng của đất nước, Chính phủ dự thảo Luật SHTT (sửa đổi) để trình Quốc hội khóa 15 xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2.
Dự thảo Luật SHTT sửa đổi, bổ sung nhiều quy định so với luật hiện hành. Các nội dung sửa đổi, bổ sung tập trung vào 7 nhóm nội dung chính sách. Cụ thể, dự thảo Luật bảo đảm quy định rõ về tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, người biểu diễn, chủ sở hữu quyền liên quan trong các trường hợp chuyển nhượng, chuyển giao quyền tác giả, quyền liên quan; khuyến khích tạo ra, khai thác và phổ biến sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí được tạo ra từ ngân sách nhà nước...
Góp ý vào dự thảo Luật SHTT (sửa đổi), Sở KHCN Hải Phòng có văn bản gửi Bộ KHCN, tham gia ý kiến cụ thể về một số điều, khoản, nhất là với quy định về việc dấu hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với nhãn hiệu của cá nhân, tổ chức; làm rõ nội dung giao quyền đăng ký sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí là kết quả của nhiệm vụ KHCN sử dụng ngân sách nhà nước và nghĩa vụ của các chủ đơn đối với nhà nước khi khai thác thương mại. Đồng thời, tại cuộc giám sát thực hiện Luật SHTT của Đoàn đại biểu Quốc hội Hải Phòng, Giám đốc Sở KHCN Trần Quang Tuấn cho rằng, việc sửa đổi Luật SHTT là cần thiết, để cụ thể hóa các chủ trương của Đảng trong lĩnh vực KHCN, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế, hội nhập quốc tế. Bên cạnh đó, thành phố cần quan tâm chỉ đạo, tạo điều kiện về nguồn lực để triển khai có hiệu quả, tổ chức thi hành các quy định pháp luật về SHTT. Đồng thời, các sở, ban, ngành chủ động lồng ghép các nội dung phát triển tài sản trí tuệ vào các chương trình, kế hoạch, dự án do đơn vị phụ trách; phối hợp cùng Sở KHCN để triển khai hiệu quả nội dung Chương trình hỗ trợ phát triển tài sản trí tuệ thành phố giai đoạn 2021-2030./.