Phát triển nông nghiệp Hải Phòng theo hướng hiện đại, bền vững: Khơi thông điểm nghẽn, khai thác nguồn lực đầu tư (Kỳ 2)

Mô hình trồng rau trong nhà kính trên địa bàn xã Tú Sơn (huyện Kiến Thụy). Ảnh: TRUNG KIÊN

Gỡ vướng để thu hút doanh nghiệp

(HPĐT)- Hình thành, xây dựng khu sản xuất nông nghiệp tập trung, sử dụng công nghệ cao được xác định là giải pháp đột phá, đưa nông nghiệp Hải Phòng phát triển lên tầm cao mới. Đây cũng là một trong những mục tiêu được đặt ra trong Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị. Tuy nhiên, để phát triển nông nghiệp công nghệ cao, cần tháo gỡ những vướng mắc, khó khăn để mở rộng liên kết sản xuất, thu hút nguồn lực đầu tư vào lĩnh vực này, đặc biệt từ doanh nghiệp.

Khi dự án lớn chậm triển khai

Năm 2016, Dự án VinEco đánh dấu mốc quan trọng khi lần đầu tại thành phố cảng biển, công nghiệp có dự án lớn trong lĩnh vực nông nghiệp, được đầu tư triển khai tại xã Tân Liên (huyện Vĩnh Bảo). Đây là mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ hiện đại nhất Việt Nam lúc đó. Dự án đi vào hoạt động khá sôi động vào thời gian đầu, sản phẩm tập trung cung cấp cho chuỗi cửa hàng, siêu thị của doanh nghiệp. Nhưng đến nay, thực tế tiến độ triển khai của dự án khá chậm. Theo kế hoạch, tại xã Tân Liên sẽ thực hiện hai giai đoạn với tổng diện tích 214 ha đất canh tác. Tuy nhiên, sau 5 năm, hiện dự án mới khai thác tại xã Tân Liên khoảng 46,5 ha, trong đó diện tích nhà kính 6 ha, canh tác ngoài trời 28 ha. Thời gian gần đây, dự án mở rộng triển khai sang xã Tam Đa được hơn 40 ha.

Sau sự xuất hiện của VinEco, vào năm 2019, dự án Nhà máy chế biến rau, củ, quả HaphoFood lớn nhất khu vực Bắc bộ do Công ty TNHH Lavifood đầu tư tại huyện Tiên Lãng được khởi động. Theo cam kết của nhà đầu tư, dự án có tổng số vốn 1800 tỷ đồng, thực hiện trên tổng diện tích 154 nghìn m2 với các dây chuyền chế biến hiện đại, chủ yếu chế biến sản phẩm từ rau, củ, quả phục vụ xuất khẩu và tiêu dùng trong nước. Dự án dự kiến đi vào hoạt động trong quý 1-2021. Theo Phòng Trồng trọt (Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hải Phòng), để phục vụ cho nhà máy chế biến, thành phố quy hoạch các vùng nguyên liệu; hỗ trợ để sản xuất thí điểm một số loại rau, củ, quả phục vụ nhà máy chế biến, trong đó có chanh leo, ổi ruột đỏ ở một số địa phương. Nhưng từ đó đến nay, chủ dự án chưa hề có động thái triển khai các hạng mục công trình. Theo lãnh đạo huyện Tiên Lãng, mặt bằng triển khai dự án hiện vẫn để trống, để cỏ mọc đầy.

Ngoài ra hai dự án trên, trên địa bàn thành phố, trong 3 năm qua (từ năm 2019-2021) còn có 17 doanh nghiệp xin chủ trương đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Tuy nhiên, các doanh nghiệp mới chỉ khảo sát mà chưa có động thái đầu tư chính thức. Có doanh nghiệp tìm hiểu, thậm chí tổ chức khảo sát, quy hoạch vùng sản xuất ở một số địa phương, nhưng sau một thời gian lại rút lui. Giám đốc Công ty Sơn Trường Tạ Quyết Thắng cho biết, dự án đầu tư vùng hoa công nghệ cao hơn 130 ha được công ty khảo sát, thậm chí chuẩn bị một số điều kiện để đầu tư, nhưng từ năm 2020 đến nay doanh nghiệp không tiếp tục thực hiện…

Còn đó những rào cản

Thực tế phát triển nông nghiệp công nghệ cao trên địa bàn thành phố cho thấy nhiều khó khăn, chưa mở rộng được diện tích; chất lượng, hiệu quả hoạt động của các dự án hiện có chưa đạt mục tiêu đề ra. Cụ thể, 2 dự án “khủng” của VinEco và Lavifood chưa thật sự trở thành đầu tàu để thúc đẩy lĩnh vực này. Về nguyên nhân, có cả mặt khách quan và chủ quan. Phải thấy rằng, cơ chế, ưu đãi của thành phố với các dự án trên là rất thuận lợi, tạo điều kiện. Tuy nhiên, doanh nghiệp chậm trễ trong triển khai. Đối với VinEco, thực hiện chưa được 50% diện tích sản xuất dự kiến, trong đó diện tích nhà kính, nhà lưới ứng dụng công nghệ cao hiện đại chưa thấm vào đâu so với năng lực sản xuất của đơn vị. Bên cạnh đó, công tác tổ chức quản lý sản xuất của doanh nghiệp tại địa phương chưa ổn định; chưa có sự liên kết chặt chẽ với các cơ quan chức năng của thành phố. Đối với dự án HaphoFood của Công ty Lavifood, thời gian qua “im ắng” vì doanh nghiệp gặp khó khăn trong hoạt động của một số nhà máy chế biến tại phía Nam, cùng tác động của dịch bệnh COVID19 trong 2 năm qua (2020-2021) làm ảnh hưởng quá trình triển khai tại Hải Phòng…

Trong 5 năm qua, trên địa bàn thành phố còn có 12 doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất nông nghiệp công nghệ cao với tổng quy mô diện tích gần 500 ha, vốn đầu tư hơn 3100 tỷ đồng, nhưng thực tế nhiều đơn vị chưa phát huy hết năng lực, khả năng sản xuất. Bên cạnh đó, không ít dự án xin chủ trương đầu tư từ nhiều năm qua nhưng đến nay vẫn chưa khởi động, như: dự án của Công ty CP đầu tư và xuất nhập khẩu súc sản Hải Phòng tại Vĩnh Bảo; dự án của Công ty Thành Trang tại An Lão… Nguyên nhân do doanh nghiệp hạn hẹp về nguồn vốn; công nghệ cao ứng dụng vào sản xuất mới dừng lại ở từng khâu, phân đoạn, chưa có sự liên kết, kết nối đồng bộ với nhau. Trong đó, ứng dụng công nghệ cao, tiến bộ kỹ thuật chủ yếu tập trung trong khâu sản xuất nông sản; khâu chế biến sau thu hoạch còn yếu, chưa mở rộng theo chuỗi giá trị. Cơ sở hạ tầng đầu tư cho công nghệ cao chưa đạt so với yêu cầu thực tiễn.

Theo Giám đốc Công ty CP nông nghiệp công nghệ cao Châu Giang Đào Quang Trịnh- đơn vị đầu tư sản xuất hoa lan hồ điệp công nghệ cao ở xã Đông Sơn (huyện Thủy Nguyên), đầu tư vào lĩnh vực này cần nguồn vốn lớn, nhưng giá trị sản xuất không cao. Khi chuyển nhượng sử dụng đất nông nghiệp, bà con thường đòi giá cao, trong khi các quy định của pháp luật về mức hạn điền, thủ tục chuyển đổi, chuyển nhượng đất còn phức tạp, nhiều vướng mắc khiến doanh nghiệp mất nhiều thời gian giải quyết…Những “rào cản” đó khiến doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp có tâm huyết, tiềm lực đến đâu cũng khó đạt được hiệu quả kinh tế như mong muốn.

Gỡ vướng về cơ chế, “dẫn dắt” bằng đầu tư công

Để góp phần thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ, mục tiêu của nông nghiệp Hải Phòng được Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị và Nghị quyết Đại hội 16 Đảng bộ thành phố đề ra, Chương trình phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao giai đoạn 2021-2030 trên địa bàn thành phố được tiến hành phù hợp với chủ trương về đẩy mạnh cơ cấu lại ngành nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu, tiến trình công nghiệp hoá và đô thị hoá của Hải Phòng.

Cụ thể, trong giai đoạn 2021-2025, Chương trình phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao của thành phố Hải Phòng tiếp tục đổi mới, phù hợp với thực tiễn địa phương, đồng bộ trên các lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, chế biến và tiêu thụ nông sản, bảo đảm tính kế thừa và phát huy hiệu quả đạt được trong cơ cấu lại ngành nông nghiệp trong thời gian qua, tăng cường sự tham gia của mọi thành phần kinh tế, xã hội trong quá trình thực hiện; phát huy vai trò của tổ chức, cộng đồng, huy động các nguồn lực ngoài ngân sách cho phát triển sản xuất.

Để đạt được mục tiêu trên, theo Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Hải Phòng Nguyễn Ngọc Đam, trong thời gian tới thành phố tăng nguồn lực đầu tư cho phát triển nông nghiệp, nông thôn, dùng đầu tư từ ngân sách nhà nước mang tính dẫn dắt, định hướng để từ đó thu hút mạnh mẽ nguồn lực xã hội để phát triển nông nghiệp công nghệ cao. Xây dựng và triển khai cơ chế, chính sách khuyến khích ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, công nghệ cao vào phát triển sản xuất nông nghiệp.

Các địa phương tạo điều kiện thu hút doanh nghiệp công nghệ cao đầu tư sản xuất theo chuỗi giá trị sản phẩm công nghệ cao, phát triển liên kết bền vững giữa nông dân, HTX và doanh nghiệp; rà soát lại các ngành hàng chủ lực có lợi thế để tập trung nguồn lực đầu tư, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, quy trình sản xuất sạch, an toàn, tạo ra nông sản có chất lượng cao, có thương hiệu, giá trị gia tăng đủ sức cạnh tranh trong quá trình hội nhập quốc tế./.

Trong Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị, ngành nông nghiệp Hải Phòng đề ra một số chỉ tiêu cụ thể: Đến năm 2025 có 5.870 ha đất canh tác tại các khu và vùng sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao; trong đó có 1 khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao cấp quốc gia với diện tích 200 ha, 2 khu cấp thành phố với diện tích 390 ha và 42 vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao với tổng diện tích 5.280 ha.

---------------------

Kỳ cuối: Hỗ trợ cần thiết thực, kịp thời

HƯƠNG AN