Hình tượng Thái sư Trần Thủ Độ trên sân khấu

Cảnh trong vở kịch “Thiên mệnh” của Nhà hát Kịch Việt Nam.

Thái sư Trần Thủ Độ (1194- 1264) là nhân vật lịch sử Việt Nam, được biết đến là người đoạt vương vị cho nhà Trần. Ông chính là “đạo diễn” cho một sự thay đổi triều đại, đồng thời là người mang trọng trách gánh vác Hoàng triều Trần thời kỳ đầu, mở ra một vương triều huy hoàng trong cả việc giữ nước, chống giặc ngoại xâm, xây dựng đất nước. Thái sư Trần Thủ Độ còn là bậc thầy về quân sự, với lòng trung quân, ái quốc, sự cai trị đất nước nghiêm minh.

Là nhân vật lịch sử đặc biệt, Thái sư Trần Thủ Độ được các nghệ sĩ sân khấu tìm hiểu, khai thác và đưa lên sân khấu. Đã, đang có những tác phẩm sân khấu nhằm “giải mã” về cuộc đời, công và tội của Thái sư Trần Thủ Độ được công chúng đánh giá cao và yêu mến.

 Nhà hát Kịch Việt Nam vừa dựng vở kịch “Thiên mệnh” và ra mắt khán giả Thủ đô Hà Nội vào ngày 3 và 4-11. Vở kịch nói về cuộc đời của Thái sư Trần Thủ Độ ngay khi công diễn được công chúng chú ý. Tác phẩm sân khấu lấy bối cảnh buổi đầu xây dựng cơ nghiệp nhà Trần, khắc họa hình tượng nhân vật Trần Thủ Độ, người có vai trò cá nhân quan trọng trong lịch sử và sự hình thành tư tưởng chăm dân, trị quốc của nhà Trần kéo dài hơn 200 năm.

Trong vai trò Thái sư, Trần Thủ Độ không chỉ là người thân cận của Trần Thái Tông, mà còn là người đưa ra những quyết sách quan trọng, dứt khoát, thẳng thắn, nhưng cũng gây nhiều tranh cãi trong lịch sử. Hình tượng nhân vật Trần Thủ Độ được khắc hoạ trong “Thiên mệnh” như một vị khai quốc công thần, là trụ cột của triều Trần mấy thập niên đầu. Tài năng và tư tưởng trị nước của Trần Thủ Độ được đánh giá cao cả trong nội trị và ngoại trị.

Vở kịch phần nào thể hiện hào khí Đông A cùng tinh thần đoàn kết của dân tộc, đồng thời vén bức màn lịch sử với những hiện thực khốc liệt trong quá trình dựng nước và giữ nước của các vị anh hùng thời xưa. Đặc biệt, vở diễn giúp người xem hiểu rõ hơn về những chuyển biến xã hội, những giằng co tâm lý của từng nhân vật, những bí ẩn lịch sử sau những trang sử sách chói lọi của dân tộc. Đặc biệt, theo NSƯT Đỗ Kỷ - đạo diễn vở kịch - “Thiên mệnh” là vở diễn tham gia Liên hoan Kịch nói toàn quốc 2021 tại Hải Phòng, được giới thiệu tới công chúng thành phố Hoa phượng đỏ ở Rạp Tháng Tám vào tối 9-11 tới.

Trước tác phẩm kịch nói này, “Thiên mệnh” được Nhà hát cải lương Hà Nội dàn dựng theo thể loại cải lương, ra mắt tháng 1- 2021 rất hút người xem. Không quá ôm đồm, vở cải lương này chỉ chọn hai chi tiết lịch sử để “giải mã” liên quan đến cuộc đời oanh liệt Thái sư Trần Thủ Độ. Đó là vụ việc Trần Quốc Tuấn nhảy tường, lẻn vào “cướp” công chúa Thiên Thành làm vợ được kể ngắn gọn trong một lớp diễn mà thấy được cách dùng người của Trần Thủ Độ: “Nếu có đức, có tài thì dù là con của kẻ thù ta vẫn trọng dụng, còn không có đức, có tài, thì dù có là thân quyến của ta, ta cũng sẽ không dùng”.

Phần lớn thời gian còn lại của vở cải lương khắc họa đậm nét vụ việc hai anh trai của Trần Thủ Độ là Trần An Quốc và Trần An Hạ mưu làm phản, để từ đó góp phần làm sáng tỏ những băn khoăn về câu chuyện có thật ông là người sát hại cả huynh đệ như lời đồn thổi bao đời. Câu trả lời khán giả có được khi xem vở cải lương “Thiên mệnh”, Thái sư Trần Thủ Độ nói: “thôi đành làm điều trái đạo để người đời chê cười” nhưng “chỉ mong sao trong ấm, ngoài êm, rạng rỡ một cơ triều”.

Vở cải lương khắc họa thành công hình tượng nhân vật lịch sử Thái sư Trần Thủ Độ. Bằng tài năng của mình, các nghệ sĩ mang đến người xem câu chuyện lịch sử với nhiều bài học sâu sắc trên sân khấu cải lương. Đặc biệt, NSƯT Quang Thanh hóa thân xuất sắc vào vai Trần Thủ Độ, chinh phục người xem với diễn xuất tinh tế, thể hiện được tài trí, đức độ của vị Thái sư lừng danh.

Ngược dòng thời gian, vở diễn “Luận anh hùng” (kịch bản: Lê Chí Trung, đạo diễn: NSƯT Trần Quang Hùng) cũng là tác phẩm sân khấu đặc sắc về Thái sư Trần Thủ Độ. Vở diễn rọi vào số phận của nhân vật Trần Thủ Độ với biết bao hy sinh, để hiện ra chân dung một vị Thái sư đầy đặn hơn trong những mối quan hệ đa chiều vừa là sự thật lịch sử, vừa là hư cấu của êkíp sáng tạo.

Suốt cuộc đời Trần Thủ Độ cũng đầy hy sinh, chấp nhận mọi điều tiếng vì đại nghiệp mà mục tiêu cao nhất là sự bình an của dân tộc. Chính vì thế, đất nước có một vương triều hiển hách với 3 lần đánh thắng giặc Nguyên- Mông, giữ yên bờ cõi, để hậu thế được tự hào. Cách lý giải đời sống nội tâm nhân vật khá nhuyễn, khiến cái chết của Trần Thủ Độ đem lại thương xót trong lòng người xem. Đó là thành công của vở diễn “Luận anh hùng”. Những mảng miếng rành mạch, logic, không cầu kỳ mà nhiều ý nghĩa của đạo diễn, làm bật được ý đồ của vở diễn./.

Khôi Nguyên